‘മുകളിലേക്ക് ചാടാൻ പിന്നോട്ട് തിരിഞ്ഞ മനുഷ്യൻ’: കായികലോകത്തെ മാറ്റിമറിച്ച ഡിക് ഫോസ്ബറിയും ഫോസ്ബറി ഫ്ലലോപ്പും

1968 ഒക്ടോബറിലെ മെക്സിക്കോ സിറ്റി ഒളിമ്പിക്സിന്റെ ട്രാക്ക് ആന്റ് ഫീൽഡ് സ്റ്റേഡിയം നിശബ്ദമായിരുന്നു. 21 വയസ്സുള്ള ഒരു അമേരിക്കൻ യുവാവ് റൺവേയിലൂടെ കുതിച്ചുപാഞ്ഞു വന്നു. ബാറിനടുത്തെത്തിയതും അവൻ അവിശ്വസനീയമായ ഒരു നീക്കം നടത്തി, ബാറിലേക്ക് മുഖം തിരിക്കുന്നതിന് പകരം അവൻ പുറം തിരിഞ്ഞു, തല പിന്നോട്ട് ചരിഞ്ഞ്, ആകാശത്തേക്ക് ഒരു വില്ലുപോലെ വളഞ്ഞ് ബാറിന് മുകളിലൂടെ പറന്നുയർന്നു! കാണികളും പരിശീലകരും വിധികർത്താക്കളും ഒരുപോലെ അമ്പരന്നുനിന്ന ആ നിമിഷം, ഹൈജമ്പ് എന്ന കായിക ഇനത്തിന്റെ ചരിത്രത്തെ എന്നെന്നേക്കുമായി മാറ്റിമറിക്കുകയായിരുന്നു.

റിച്ചാർഡ് ഡഗ്ലസ് ഫോസ്ബറി എന്ന ‘ഡിക് ഫോസ്ബറി’ 1947 മാർച്ച് 6-ന് യു.എസിലെ ഒറിഗോണിലുള്ള പോർട്ട്‌ലാന്റിലാണ് ജനിച്ചത്. മെഡ്‌ഫോർഡിൽ വളർന്ന അദ്ദേഹം ചെറുപ്പത്തിലേ കായികരംഗത്ത് താല്പര്യം കാണിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ ഹൈജമ്പിൽ പരമ്പരാഗത ശൈലികൾ വഴങ്ങാതെ അദ്ദേഹം ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടി. അക്കാലത്ത് അത്‌ലറ്റുകൾ പ്രധാനമായും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത് കാലുകൾ ഒന്നൊന്നായി ഉയർത്തിച്ചാടുന്ന ‘സിസർസ്’ (Scissors) ശൈലിയോ, ബാറിന് മുകളിലൂടെ വയർ താഴേക്ക് തിരിച്ചു കിടന്ന് ചാടുന്ന ‘സ്ട്രാഡിൽ’ (Straddle / Belly roll) ശൈലിയോ ആയിരുന്നു. സ്ട്രാഡിൽ ശൈലി അഭ്യസിക്കാൻ പരിശീലകർ നിർബന്ധിച്ചെങ്കിലും ഫോസ്ബറിക്ക് അതിൽ വിജയിക്കാൻ സാധിച്ചില്ല.

തനിക്ക് പരമ്പരാഗത രീതികൾ വഴങ്ങുന്നില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഫോസ്ബറി പരാജയം സമ്മതിച്ച് പിന്മാറാൻ തയ്യാറായില്ല. പകരം, സ്വന്തം ശരീരത്തിന് അനുയോജ്യമായ ഒരു പുതിയ രീതി അദ്ദേഹം പരീക്ഷിക്കാൻ തുടങ്ങി. നേരെ ഓടിവരുന്നതിന് പകരം ഒരു വളഞ്ഞ (J-shaped) പാതയിലൂടെ ഓടിവന്ന്, ഒരു കാലിൽ ഉയർന്നുപൊങ്ങി, ബാറിലേക്ക് പുറം തിരിഞ്ഞ്, തലയും ചുമലും ആദ്യം ബാറിന് മുകളിലൂടെ കടത്തിവിട്ട് പിന്നിലേക്ക് വില്ലുപോലെ വളയുന്ന രീതി അദ്ദേഹം രൂപപ്പെടുത്തി. ഹൈസ്‌കൂൾ പഠനകാലത്ത് നടത്തിയ ഈ പരീക്ഷണത്തിലൂടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചാട്ടത്തിന്റെ ഉയരം 5 അടി 3¾ ഇഞ്ചിൽ നിന്ന് 6 അടി 3¾ ഇഞ്ചായി ഒറ്റയടിക്ക് ഉയർന്നു.

ഫോസ്ബറിയുടെ ഈ പരീക്ഷണത്തിന് പിന്നിൽ കൃത്യമായ ഒരു ശാസ്ത്രീയ തത്വമുണ്ടായിരുന്നു. പരമ്പരാഗത ശൈലികളിൽ അത്‌ലറ്റിന്റെ ശരീരത്തിന്റെ ഗുരുത്വാകർഷണ കേന്ദ്രം (Center of mass) ബാറിന് മുകളിലൂടെ ഉയർന്നുവരേണ്ടതുണ്ട്. എന്നാൽ ഫോസ്ബറി ഫ്ലോപ്പിൽ, ശരീരം വില്ലുപോലെ പിന്നിലേക്ക് വളച്ച് ഓരോ ശരീരഭാഗങ്ങളും വ്യത്യസ്ത നിമിഷങ്ങളിൽ ബാർ മറികടക്കുന്നതിനാൽ, അത്‌ലറ്റിന്റെ ഗുരുത്വാകർഷണ കേന്ദ്രത്തിന് ബാറിന്റെ അതേ ഉയരത്തിലൂടെയോ അല്ലെങ്കിൽ ബാറിന് അല്പം താഴെക്കൂടിയോ പോലും കടന്നുപോകാൻ സാധിക്കും. ഇത് അത്‌ലറ്റിന് കുറഞ്ഞ ഊർജ്ജത്തിൽ കൂടുതൽ ഉയരം മറികടക്കാനുള്ള വലിയ ബയോമെക്കാനിക്കൽ മുൻതൂക്കം നൽകി.

ഈ സാങ്കേതിക വിപ്ലവത്തിന് വഴിയൊരുക്കിയത് 1960-കളിൽ കായികരംഗത്തുണ്ടായ ചില ഉപകരണ മാറ്റങ്ങൾ കൂടിയായിരുന്നു. മുൻകാലങ്ങളിൽ അത്‌ലറ്റുകൾ ചാടിവീണിരുന്നത് മണലിലോ മരപ്പൊടിയിലോ ആയിരുന്നു. അത്തരം കഠിനമായ ഉപരിതലത്തിൽ പുറം കുത്തി വീഴുന്നത് തലയ്ക്കും കഴുത്തിനും ഗുരുതരമായ പരിക്കുകൾ ഉണ്ടാക്കുമായിരുന്നു. എന്നാൽ 1960-കളിൽ ഫോം-റബ്ബർ മാറ്റുകൾ (Foam-rubber landing mats) പ്രചാരത്തിൽ വന്നതോടെ പുറം കുത്തി സുരക്ഷിതമായി ലാൻഡ് ചെയ്യാൻ സാധ്യത തെളിഞ്ഞു. കാനഡയിലെ ഡെബി ബ്രിൽ എന്ന വനിതാ അത്‌ലറ്റും ഇതേകാലത്ത് ‘ബ്രിൽ ബെൻഡ്’ എന്ന പേരിൽ സമാനമായ പിന്നോട്ട് ചാട്ട രീതി സ്വതന്ത്രമായി പരീക്ഷിച്ചിരുന്നു.

എങ്കിലും, ആരംഭത്തിൽ ഫോസ്ബറിയുടെ ഈ വേറിട്ട ചാട്ടരീതിയെ പല പരിശീലകരും കായിക വിദഗ്ദ്ധരും പുച്ഛത്തോടെയാണ് വീക്ഷിച്ചത്. കണ്ട് ശീലിച്ച ശൈലികൾക്ക് വിരുദ്ധമായ ഈ ചാട്ടം വിചിത്രവും ഭംഗിയില്ലാത്തതുമാണെന്ന് അവർ വിമർശിച്ചു. ബാറിന് മുകളിലൂടെ തലകീഴായി തലകുത്തി വീഴുന്നത് അപകടകരമാണെന്ന് ഭയന്നവരുമുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ വിമർശനങ്ങൾക്കൊന്നും ചെവികൊടുക്കാതെ, ചാട്ടത്തിന്റെ ഭംഗിയേക്കാൾ ബാർ വീഴാതെ മറികടക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തിൽ മാത്രം ശ്രദ്ധകേന്ദ്രീകരിച്ച് ഫോസ്ബറി തന്റെ ശൈലിയിൽ ഉറച്ചുനിന്നു.

തുടക്കത്തിൽ ഈ ശൈലിക്ക് ഫോസ്ബറി നൽകിയ പേര് ‘ബാക്ക് ലേഔട്ട്’ (Back layout) എന്നായിരുന്നു. എന്നാൽ ഒരു പത്രപ്രവർത്തകൻ ഈ ചാട്ടത്തെ വിശേഷിപ്പിക്കാൻ ‘ഫോസ്ബറി ഫ്ലോപ്പ്’ (Fosbury Flop) എന്ന പദം ഉപയോഗിച്ചു. കരയിലേക്ക് പിടിച്ചിട്ട മീൻ തുള്ളി വീഴുന്നതുപോലെയുള്ള (Fish flopping on the bank) നീക്കത്തോട് സാമ്യമുള്ളതിനാലാണ് അദ്ദേഹം ഈ പേര് നൽകിയത്. ഈ പേര് ഇഷ്ടപ്പെട്ട ഫോസ്ബറി അത് സ്വീകരിക്കുകയും പിന്നീട് ലോകമെമ്പാടും ഈ കായിക സാങ്കേതികവിദ്യ ‘ഫോസ്ബറി ഫ്ലോപ്പ്’ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമാവുകയും ചെയ്തു.

ഒറിഗോൺ സ്റ്റേറ്റ് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയിലെ പഠനകാലത്ത് ഫോസ്ബറിയുടെ പ്രകടനം അതിവേഗം മെച്ചപ്പെട്ടു. 1968-ൽ എൻ.സി.എ.എ (NCAA) ഇൻഡോർ, ഔട്ട്‌ഡോർ ഹൈജമ്പ് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പുകൾ അദ്ദേഹം സ്വന്തമാക്കി. ഇതോടെ 1968-ലെ മെക്സിക്കോ സിറ്റി ഒളിമ്പിക്‌സിനുള്ള അമേരിക്കൻ ടീമിലേക്ക് 21-ാം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുകയായിരുന്നു. പരമ്പരാഗത ശൈലികൾ പിന്തുടരുന്ന ലോകത്തിലെ മുൻനിര അത്‌ലറ്റുകൾക്കിടയിലേക്ക് തന്റെ വിചിത്ര ശൈലിയുമായി അദ്ദേഹം കടന്നുചെന്നു.

മെക്സിക്കോ സിറ്റി ഒളിമ്പിക്‌സിലെ ഫൈനൽ മത്സരം ആവേശഭരിതമായിരുന്നു. ഒടുവിൽ 2.24 മീറ്റർ ഉയരത്തിൽ വെച്ച ബാറിന് മുന്നിൽ ഫോസ്ബറി നിലയുറപ്പിച്ചു. മൂന്നാം ശ്രമത്തിൽ അദ്ദേഹം അനായാസം ബാറിന് മുകളിലൂടെ ഫ്ലോപ്പ് ചെയ്ത് പുതിയ ഒളിമ്പിക് റെക്കോർഡോടെ സ്വർണ്ണമെഡൽ കരസ്ഥമാക്കി! ലോകത്തിന് മുന്നിൽ ഒരു കായിക അത്ഭുതമായി അദ്ദേഹം മാറി. 2.29 മീറ്റർ എന്ന അന്നത്തെ ലോക റെക്കോർഡ് ഉയരം മറികടക്കാൻ പിന്നീട് ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അത് പരാജയപ്പെട്ടു.

ഫോസ്ബറിയുടെ ഈ ഒളിമ്പിക് ജയം കായികലോകത്തെ ചിന്താഗതികളെ പൂർണ്ണമായും മാറ്റിമറിച്ചു. 1972-ലെ മ്യൂണിക് ഒളിമ്പിക്‌സ് ആയപ്പോഴേക്കും പുരുഷന്മാരുടെ ഹൈജമ്പിൽ മത്സരിച്ച 40 അത്‌ലറ്റുകളിൽ 28 പേരും ഫോസ്ബറി ഫ്ലോപ്പ് ശൈലിയാണ് ഉപയോഗിച്ചത്. 1976-ലെ മോൺട്രിയൽ ഒളിമ്പിക്‌സ് എത്തിയപ്പോഴേക്കും പഴയ സ്ട്രാഡിൽ ശൈലികൾ അപ്രത്യക്ഷമാവുകയും ഫോസ്ബറി ഫ്ലോപ്പ് ഹൈജമ്പിലെ ആഗോള മാനദണ്ഡമായി മാറുകയും ചെയ്തു.

കായിക കരിയറിന് ശേഷം ഒറിഗോൺ സ്റ്റേറ്റ് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയിൽ നിന്ന് സിവിൽ എഞ്ചിനീയറിംഗിൽ ബിരുദം നേടിയ ഫോസ്ബറി 1973-ൽ പ്രൊഫഷണൽ അത്‌ലറ്റായി മാറി. പിന്നീട് എഞ്ചിനീയറായി ജോലി ചെയ്യുമ്പോഴും കായികരംഗത്തെ സേവനങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം സജീവമായിരുന്നു. വേൾഡ് ഒളിമ്പ്യൻസ് അസോസിയേഷന്റെ പ്രസിഡന്റായും യു.എസ്. ഒളിമ്പിക് കൗൺസിൽ വൈസ് പ്രസിഡന്റായും സേവനമനുഷ്ഠിച്ച അദ്ദേഹത്തെ 1992-ൽ യു.എസ് ഒളിമ്പിക് ഹാൾ ഓഫ് ഫെയിമിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. 2023 മാർച്ച് 12-ന് 76-ാം വയസ്സിൽ ലിംഫോമ രോഗബാധയെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു.