ലോക രാജ്യങ്ങൾ ഭൂരിഭാഗവും അന്തരീക്ഷത്തിലേക്ക് വൻതോതിൽ കാർബൺ പുകയ്ക്കുന്നതിൽ കുപ്രസിദ്ധരാണെങ്കിലും, ഭൂട്ടാൻ ഈ കാര്യത്തിൽ ലോകത്തിന് തന്നെ അത്ഭുതമായി മാറുകയാണ്. അയൽരാജ്യങ്ങളായ ചൈനയും ഇന്ത്യയും കാർബൺ പുറന്തള്ളുന്നതിൽ മുൻപന്തിയിലാണെങ്കിൽ, പുറന്തള്ളുന്നതിനേക്കാൾ കൂടുതൽ കാർബൺ അന്തരീക്ഷത്തിൽ നിന്ന് ആഗിരണം ചെയ്യുന്ന ‘കാർബൺ നെഗറ്റീവ്’ രാജ്യമായി ഈ കൊച്ചു ഹിമാലയൻ രാജ്യം നിലകൊള്ളുന്നു. 2070-ൽ ‘നെറ്റ് സീറോ’ ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കാൻ ഇന്ത്യയും 2060-ഓടെ ചൈനയും പരിശ്രമിക്കുമ്പോൾ, ഭൂട്ടാൻ ഇതിനോടകം തന്നെ കാർബൺ എമിഷനിൽ നെഗറ്റീവ് ആയിക്കഴിഞ്ഞു എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്.
ഭൂട്ടാന്റെ ഈ നേട്ടം വ്യക്തമായ കണക്കുകളിലൂടെ മനസ്സിലാക്കാവുന്നതാണ്. 2022-ലെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം പ്രതിവർഷം 1.74 ദശലക്ഷം ടൺ ഹരിതഗൃഹ വാതകങ്ങൾ മാത്രമാണ് ഭൂട്ടാൻ പുറന്തള്ളുന്നത്. എന്നാൽ അവിടുത്തെ വിസ്തൃതമായ വനങ്ങൾ ആഗിരണം ചെയ്യുന്നതോ 11.45 ദശലക്ഷം ടൺ കാർബണും. ഇതിലൂടെ വർഷത്തിൽ മൈനസ് 9.71 ദശലക്ഷം ടൺ എന്ന നെറ്റ് നെഗറ്റീവ് അവസ്ഥ കൈവരിക്കാൻ ഈ രാജ്യത്തിന് സാധിക്കുന്നു. ലോകത്ത് ഭൂട്ടാനെ കൂടാതെ സുരിനാമും പനാമയും മാത്രമാണ് ഇത്തരത്തിൽ കാർബൺ നെഗറ്റീവ് പദവിയിലുള്ള മറ്റ് രാജ്യങ്ങൾ.
ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ ആനുകൂല്യങ്ങളേക്കാൾ ഉപരിയായി ഭൂട്ടാൻ സ്വീകരിക്കുന്ന കൃത്യമായ നിലപാടുകളാണ് ഈ നേട്ടത്തിന് പിന്നിൽ. രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണഘടനയിലെ ആർട്ടിക്കിൾ അഞ്ച് അനുസരിച്ച്, ആകെ വിസ്തൃതിയുടെ കുറഞ്ഞത് 60 ശതമാനമെങ്കിലും വനമായി സംരക്ഷിക്കപ്പെടണമെന്ന് നിർബന്ധമാണ്. നിലവിൽ ലോകബാങ്കിന്റെ കണക്കനുസരിച്ച് ഭൂട്ടാന്റെ 72.3% ഭൂപ്രദേശവും ഇടതിങ്ങിയ വനങ്ങളാണ്. വനങ്ങളെ വെട്ടിനിരത്തേണ്ട വികസന തടസ്സമായല്ല, മറിച്ച് വിലപ്പെട്ട ഒരു ‘കാർബൺ ബാങ്ക്’ ആയാണ് അവിടുത്തെ ഭരണകൂടം കണക്കാക്കുന്നത്.
സാമ്പത്തിക വളർച്ചയെക്കാൾ (GDP) ഉപരിയായി ജനങ്ങളുടെ സന്തോഷത്തിന് (Gross National Happiness – GNH) പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന ഭൂട്ടാന്റെ തത്വസംഹിതയും പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിന് കരുത്തേകുന്നു. 1972-ൽ നാലാമത്തെ രാജാവ് മുന്നോട്ടുവെച്ച ഈ ആശയം 2008-ൽ ഭരണഘടനയുടെ ഭാഗമായി മാറി. കേവലം സാമ്പത്തിക വളർച്ച മാത്രമല്ല ജീവിതനിലവാരം എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന ഈ സൂചികയിൽ പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം ഒരു പ്രധാന ഘടകമാണ്. ഭൂട്ടാനിലെ 93.6% ആളുകളും തങ്ങളുടെ ജീവിത സാഹചര്യങ്ങളിൽ സംതൃപ്തരാണെന്നത് ഈ നിലപാടിന്റെ വിജയമായി കണക്കാക്കാം.
കാർബൺ നെഗറ്റീവ് എന്ന നില മെച്ചപ്പെട്ട രീതിയിൽ നിലനിർത്തുന്നതിനായി ഇലക്ട്രിക് വാഹനങ്ങളിലേക്കും ഹരിത ഊർജ്ജത്തിലേക്കും (Green Energy) കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ മാറാനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പിലാണ് ഭൂട്ടാൻ ഇപ്പോൾ. പ്രകൃതിഭംഗി കൊണ്ടും ഹിമാലയൻ കാഴ്ചകൾ കൊണ്ടും സഞ്ചാരികളുടെ ബക്കറ്റ് ലിസ്റ്റിൽ ഇടംപിടിച്ച ഈ രാജ്യം, പ്രകൃതിയും മനുഷ്യനും തമ്മിലുള്ള സന്തുലിതാവസ്ഥ എങ്ങനെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കാം എന്ന കാര്യത്തിൽ ലോകത്തിന് വലിയൊരു പാഠമാണ് നൽകുന്നത്.