| വാമിക
വടക്കൻ ഇറാഖിലെ ലാലിഷ് താഴ്‌വരയിലേക്ക് ചെന്നെത്തുന്ന ഏതൊരാളെയും വിസ്മയിപ്പിക്കുന്ന ഒന്നാണ് ശാന്തമായ അന്തരീക്ഷത്തിൽ ഉയർന്നുനിൽക്കുന്ന ആ കോൺ ആകൃതിയിലുള്ള ആരാധനാലയങ്ങൾ. നൂറ്റാണ്ടുകളായി പുറംലോകത്തിന് മുന്നിൽ നിഗൂഢതയായി അവശേഷിക്കുന്ന, എണ്ണമറ്റ അടിച്ചമർത്തലുകളെയും വംശഹത്യകളെയും അതിജീവിച്ച ഒരു പ്രാചീന ജനവിഭാഗത്തിന്റെ ആത്മീയ കേന്ദ്രമാണിത്. ‘യാസിദികൾ’ (Yazidis) എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഈ അസാധാരണ ജനവിഭാഗത്തിന്റെ ലോകം, അജ്ഞത കൊണ്ടും ദുഷ്പ്രചാരണങ്ങൾ കൊണ്ടും കാലങ്ങളായി വലിയ രീതിയിൽ തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.
വടക്കൻ മെസൊപ്പൊട്ടേമിയൻ മണ്ണിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് വടക്കൻ ഇറാഖിലെ സിഞ്ചാറിലും നിനവേ സമതലങ്ങളിലുമാണ് യാസിദികളുടെ ചരിത്രപരമായ വേരുകൾ കിടക്കുന്നത്. കൂടാതെ സിറിയ, തുർക്കി, അർമേനിയ, ജോർജിയ എന്നിവിടങ്ങളിലും, പീഡനങ്ങൾ മൂലം പലായനം ചെയ്ത് ജർമ്മനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളിലെത്തിയ വലിയൊരു പ്രവാസി സമൂഹത്തിലും ഇവർ ജീവിക്കുന്നു. ഇസ്‌ലാം മതവുമായോ യാസിദ് ഇബ്‌നു മുആവിയ എന്ന ചരിത്രപുരുഷനുമായോ യാതൊരു ബന്ധവുമില്ലാത്ത, സ്വന്തമായ വിശുദ്ധ ആചാരങ്ങളും ആഴത്തിലുള്ള സംസ്കാരവുമുള്ള ഒരു വംശീയ-മത സമൂഹമാണ് ഇവർ.
യാസിദി വിശ്വാസത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ ഇന്നും കൗതുകകരമായ ചർച്ചകൾ നടക്കുന്നുണ്ട്. മെസൊപ്പൊട്ടേമിയയിലെ പ്രാചീന മതപാരമ്പര്യങ്ങൾ, ഇറാനിയൻ മതപരമായ സ്വാധീനങ്ങൾ, പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ഷെയ്ഖ് ആദി ഇബ്‌നു മുസാഫിർ എന്ന സൂഫി വിശുദ്ധന്റെ ആശയങ്ങൾ എന്നിവ സമന്വയിച്ചാണ് ഈ വിശ്വാസധാര രൂപപ്പെട്ടതെന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. ലാലിഷിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഷെയ്ഖ് ആദിയുടെ മഖ്ബറ യാസിദികളുടെ ആത്മീയ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ രൂപീകരണത്തിൽ വലിയ പങ്ക് വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഏകദൈവവിശ്വാസത്തിലധിഷ്ഠിതമായ ഒരു ആത്മീയ പാരമ്പര്യമാണ് യാസിദി മതം പിന്തുടരുന്നത്. പ്രപഞ്ചത്തെ സൃഷ്ടിക്കുകയും പരിപാലിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരേയൊരു പരമമായ ദൈവത്തിലും, അവിടുത്തെ ഭരണഭാരം നിർവ്വഹിക്കുന്ന ഏഴ് വിശുദ്ധ മാലാഖമാരിലും ഇവർ വിശ്വസിക്കുന്നു. ഈ മാലാഖമാരുടെ തലവനായി ഇവർ ആരാധിക്കുന്നത് ‘താവൂസി മേലെക്’ (Tawûsî Melek) അഥവാ ‘മയിൽ മാലാഖയെ’ (Peacock Angel) ആണ്. സമാധാനത്തിന്റെയും വിശുദ്ധിയുടെയും പ്രതീകമായ മയിൽ, ഇവരുടെ പ്രധാനപ്പെട്ട ആത്മീയ ചിഹ്നമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
എന്നിരുന്നാലും, ബാഹ്യലോകം യാസിദികൾക്കെതിരെ പ്രചരിപ്പിച്ച ഏറ്റവും ക്രൂരവും ദൂരവ്യാപകവുമായ ആരോപണം ഇവർ ‘സാത്താനെ ആരാധിക്കുന്നവർ’ (Devil worshippers) ആണെന്നതായിരുന്നു. എന്നാൽ യാസിദി വിശ്വാസപ്രകാരം താവൂസി മേലെക് എന്നത് ക്രിസ്തുമതത്തിലെയോ ഇസ്‌ലാമിലെയോ സാത്താനുമായി യാതൊരു ബന്ധവുമുള്ള സങ്കൽപ്പമല്ല. മറ്റു മതങ്ങളിലെ സങ്കൽപ്പങ്ങളിലേക്ക് യാസിദി കഥകളെ ബലമായി വ്യാഖ്യാനിക്കാൻ ശ്രമിച്ച പുറംലോകത്തിന്റെ മിഥ്യാധാരണകൾ നൂറ്റാണ്ടുകളോളം ഇവർക്കെതിരെ ശത്രുതയും സംശയവും വച്ചുപുലർത്താൻ കാരണമായി.
മറ്റു പ്രമുഖ മതങ്ങളെപ്പോലെ ഒറ്റ വിശുദ്ധ ഗ്രന്ഥത്തിന് കീഴിലല്ല യാസിദികളുടെ മതജീവിതം നിലകൊള്ളുന്നത്, മറിച്ച് തലമുറകളായി വാമൊഴിയായി കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുന്ന മന്ത്രങ്ങളിലൂടെയും പ്രാർത്ഥനകളിലൂടെയുമാണ്. വിശുദ്ധ ഗീതങ്ങളും ചടങ്ങുകളും വാമൊഴി പാരമ്പര്യത്തിലൂടെ കൈമാറുന്ന പ്രത്യേക മത പ്രകീർത്തകർ ഈ സമൂഹത്തിൽ വലിയ പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. പീഡനങ്ങളുടെയും ഭീഷണികളുടെയും കാലഘട്ടത്തിൽ പോലും തങ്ങളുടെ വിശ്വാസവും സവിശേഷമായ ആചാരങ്ങളും അന്യമാകില്ലെന്ന് ഉറപ്പാക്കാൻ ഈ വാമൊഴി സംരക്ഷണം ഇവരെ സഹായിച്ചു.
യാസിദികളുടെ ആത്മീയതയുടെ തിളങ്ങുന്ന ഹൃദയമാണ് വടക്കൻ ഇറാഖിലെ മനോഹരമായ താഴ്‌വരയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ‘ലാലിഷ്’ (Lalish) വിശുദ്ധ ക്ഷേത്രം. ഷെയ്ഖ് ആദിയുടെ മഖ്ബറയും വിശുദ്ധ ഉറവകളും നിറഞ്ഞ ഈ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള യാസിദി തീർത്ഥാടകർ പ്രാർത്ഥനയ്ക്കായി എത്തുന്നു. വെള്ളവും വെളിച്ചവും ആചാരങ്ങളിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിക്കുന്ന ഇവരുടെ വാർഷിക ശരത്കാല സമ്മേളനം വലിയ പ്രാധാന്യമുള്ളതാണ്; ലാലിഷിന്റെ സാംസ്കാരിക പ്രാധാന്യം യുനെസ്കോയുടെ താൽക്കാലിക പട്ടികയിൽ ഇടംപിടിച്ചിട്ടുണ്ട്.
സാമൂഹിക ഘടനയിലും തീർത്തും സവിശേഷമായ ആചാരനിയമങ്ങളാണ് യാസിദികൾ പിന്തുടരുന്നത്. പ്രധാനമായും കുർമാൻജി (Kurmanji) ഭാഷ സംസാരിക്കുന്ന ഈ സമൂഹത്തിൽ ഷെയ്ഖുമാർ, പീറുകൾ എന്നീ പുരോഹിത വിഭാഗങ്ങളും, സാധാരണക്കാരായ മുരീദുകളും ഉൾപ്പെടുന്ന മൂന്ന് പാരമ്പര്യ ഗ്രൂപ്പുകളാണുള്ളത്. മതം മാറുന്നതിനോ മറ്റു മതങ്ങളിൽ നിന്ന് ആളുകളെ സ്വീകരിക്കുന്നതിനോ ഇവരുടെ വിശ്വാസത്തിൽ അനുവാദമില്ല, കൂടാതെ സമൂഹത്തിന് പുറത്തുനിന്നുള്ള വിവാഹങ്ങളും പൂർണ്ണമായും വിലക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
എന്നാൽ ഈ ശാന്തമായ ആത്മീയ ജീവിതത്തെ തച്ചുടച്ചുകൊണ്ട് 2014 ഓഗസ്റ്റ് 3-ന് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ക്രൂരമായ ദുരന്തം ഇവർക്ക് നേരെ വന്നുപതിച്ചു. ഇസ്ലാമിക് സ്റ്റേറ്റ് (ISIS/Da’esh) ഭീകരർ സിഞ്ചാർ മേഖല ആക്രമിക്കുകയും മതപരമായ ഐഡന്റിറ്റിയുടെ പേരിൽ യാസിദികളെ വംശഹത്യ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ആയിരക്കണക്കിന് പുരുഷന്മാരെ കൊലപ്പെടുത്തുകയും, സ്ത്രീകളെയും പെൺകുട്ടികളെയും ലൈംഗിക അടിമകളാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്തതോടെ ഭയന്നോടിയ ജനങ്ങൾ സിഞ്ചാർ മലനിരകളിൽ കുടുങ്ങിപ്പോയി.
ഐഎസ് നടത്തിയത് വെറുമൊരു യുദ്ധമല്ലെന്നും, യാസിദി സമൂഹത്തെ പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കാൻ ലക്ഷ്യമിട്ട വ്യക്തമായ ‘വംശഹത്യ’ (Genocide) ആണെന്നും ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ അന്വേഷണ കമ്മീഷൻ സ്ഥിരീകരിച്ചു. കൊലപാതകങ്ങൾ, ലൈംഗിക അടിമത്തം, നിർബന്ധിത മതപരിവർത്തനം, നരനായാട്ട്, ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങളുടെ തകർക്കൽ എന്നിവ അടങ്ങുന്ന ക്രൂരകൃത്യങ്ങളുടെ തെളിവുകൾ യുഎൻ സംഘം രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
ഐഎസിന്റെ പരാജയത്തിനു ശേഷവും തകർന്നടിഞ്ഞ ജീവിതങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർക്കാൻ യാസിദികൾ ഇന്നും പോരാടുകയാണ്. 2021-ൽ ഇറാഖ് സർക്കാർ പാസാക്കിയ ‘യാസിദി അതിജീവിത നിയമം’ (Yazidi Survivors Law) വഴി ഇരകൾക്ക് സാമ്പത്തിക നഷ്ടപരിഹാരവും പിന്തുണയും നൽകാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ ആരംഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിക്രമങ്ങൾക്ക് കാരണക്കാരായവരെ നിയമത്തിന് മുന്നിൽ കൊണ്ടുവരുന്നതിനായി യുഎന്നിന്റെ പ്രത്യേക അന്വേഷണ സംഘം തെളിവുകൾ ശേഖരിക്കുന്നത് തുടരുകയാണ്.
