തീവ്രത നിറച്ച അഭിനയ വിസ്മയം; അഞ്ച് പതിറ്റാണ്ടുകൾ പ്രേക്ഷകരെ കീഴടക്കിയ നാനാ പടേക്കർ: ഇന്ത്യൻ സിനിമയ്ക്കും കർഷകർക്കും തീരാനഷ്ടം

ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര ലോകത്തിന് അവിസ്മരണീയമായ പ്രകടനങ്ങൾ സമ്മാനിച്ച പ്രശസ്ത നടൻ നാനാ പടേക്കർ (75) അന്തരിച്ചു. 2026 ഒക്ടോബർ 8-ന് ഗോവയിലെ വസതിയിൽ വെച്ച് ഹൃദയാഘാതത്തെ തുടർന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യം. അഞ്ച് പതിറ്റാണ്ട് നീണ്ട അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിനയ ജീവിതവും, മറാഠി നാടകവേദിയിലും ഹിന്ദി-മറാഠി സിനിമകളിലുമുള്ള മികച്ച വേഷങ്ങളും, ‘നാം ഫൗണ്ടേഷൻ’ (Naam Foundation) വഴി വരൾച്ച ബാധിതരായ കർഷകർക്കായി നടപ്പാക്കിയ സാമൂഹിക പ്രവർത്തനങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിയോഗത്തോടെ വീണ്ടും വലിയ രീതിയിൽ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുകയാണ്.

1951-ൽ മഹാരാഷ്ട്രയിൽ വിശ്വനാഥ് പടേക്കർ എന്ന പേരിൽ ജനിച്ച അദ്ദേഹം സിനിമയിൽ എത്തുന്നതിന് മുൻപ് നാടകവേദിയിലൂടെയാണ് തന്റെ അഭിനയ ജീവിതം ആരംഭിച്ചത്. കമേഴ്‌സ്യൽ ആർട്ട് പഠിക്കുകയും വിഷ്വലൈസറായി ജോലി ചെയ്യുകയും ചെയ്ത അദ്ദേഹം, തന്റെ പോരാട്ട നാളുകളിൽ ആരുടെയും മുന്നിൽ കൈനീട്ടാതെ സിബ്രാ ക്രോസിംഗുകളിൽ ചായം പൂശി 15 രൂപ സമ്പാദിക്കുന്നത് ഉൾപ്പെടെയുള്ള ചെറിയ ജോലികൾ ചെയ്തിട്ടുണ്ടെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 1978-ൽ ‘ഗമൻ’ (Gaman) എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ ഹിന്ദി സിനിമയിൽ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ച അദ്ദേഹം, നാടകവേദിയിലൂടെ കൈവരിച്ച ശബ്ദനിയന്ത്രണം, നിശബ്ദതയുടെ ഉപയോഗം, ശാരീരിക ഭാവങ്ങൾ, മികച്ച സംഭാഷണ ശൈലി എന്നിവ സ്ക്രീനിലേക്ക് വിജയകരമായി ആവാഹിച്ചു.

1980-കളിൽ ഹിന്ദി സിനിമ സങ്കീർണ്ണമായ കഥാപാത്രങ്ങളിലേക്കും സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളിലേക്കും ശ്രദ്ധ തിരിച്ചുതുടങ്ങിയ കാലഘട്ടത്തിലാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കടന്നുവരവ് ഉണ്ടായത്. 1989-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ‘പരിന്ദ’ (Parinda) എന്ന ചിത്രത്തിലെ ‘അന്ന’ എന്ന അധോലോക ഗുണ്ടാ കഥാപാത്രമാണ് അദ്ദേഹത്തിന് വലിയ വഴിത്തിരിവായത്. ഭയപ്പെടുത്തുന്നതും ഒരേസമയം വാത്സല്യമുള്ളതുമായ ഈ കഥാപാത്രത്തിലെ പ്രകടനം അദ്ദേഹത്തിന് മികച്ച സഹനടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡ് നേടി കൊടുക്കുകയും, പരമ്പരാഗത നായക ലക്ഷണങ്ങൾ ഇല്ലാതെ തന്നെ സ്ക്രീനിൽ തിളങ്ങാൻ സാധിക്കുമെന്ന് തെളിയിക്കുകയും ചെയ്തു.

‘പരിന്ദ’ അദ്ദേഹത്തെ പ്രമുഖ നടനാക്കി മാറ്റിയെങ്കിൽ, 1994-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ‘ക്രാന്തിവീർ’ (Krantiveer) എന്ന ചിത്രം അദ്ദേഹത്തിന് വാണിജ്യ സിനിമയിൽ വലിയൊരു മുന്നേറ്റം നൽകി. അഴിമതിക്കും അനീതിക്കുമെതിരെ പോരാടുന്ന പ്രതാപ് നാരായൺ തിലക് എന്ന നിരാശനും ക്രുദ്ധനുമായ കഥാപാത്രത്തിന് അസാധാരണമായ വൈകാരിക ആഴം നൽകാൻ അദ്ദേഹത്തിന് സാധിച്ചു. ‘ക്രാന്തിവീർ’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ പ്രകടനത്തിന് മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡ് അദ്ദേഹം കരസ്ഥമാക്കുകയും, വാണിജ്യ സിനിമയിൽ സാമ്പ്രദായിക നായക സങ്കൽപ്പങ്ങളില്ലാതെ തന്നെ അഭിനയ ശേഷി കൊണ്ട് മാത്രം നായകനാകാൻ സാധിക്കുമെന്ന് തെളിയിക്കുകയും ചെയ്തു.

‘പരിന്ദ’യിലെ മികച്ച സഹനടൻ, ‘ക്രാന്തിവീർ’ലെ മികച്ച നടൻ, 1996-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ‘അഗ്നി സാക്ഷി’ (Agni Sakshi) എന്ന ചിത്രത്തിലെ മികച്ച സഹനടൻ എന്നീ മൂന്ന് ദേശീയ അവാർഡുകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിനയ വൈവിധ്യത്തിന്റെ വ്യക്തമായ സാക്ഷ്യപത്രമാണ്. ‘അഗ്നി സാക്ഷി’യിൽ മാനസികമായ നിയന്ത്രണത്തിലൂടെ ഭീതി പടർത്തുന്ന ഭർത്താവിന്റെ കഥാപാത്രത്തെയാണ് അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചത്. അധോലോക നായകൻ, രാഷ്ട്രീയ ചിന്താഗതിക്കാരൻ, കടുത്ത മാനസിക നിയന്ത്രണമുള്ള ഭർത്താവ് എന്നിങ്ങനെ തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ മൂന്ന് കഥാപാത്രങ്ങളിലൂടെ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്‌കാരം നേടിയത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മികച്ച പ്രകടന ശേഷിയെ വ്യക്തമാക്കുന്നു.

വേഗതയേറിയ സംഭാഷണങ്ങൾ, പെട്ടെന്നുള്ള നിശബ്ദത, ശബ്ദവ്യതിയാനങ്ങൾ എന്നിവ അടങ്ങിയ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാഷണ ശൈലി ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിന്റെ ഭാഗമായി മാറി. ദശാബ്ദങ്ങൾക്ക് ശേഷവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനപ്രിയ രംഗങ്ങൾ ഇൻ്റർനെറ്റിൽ സജീവമായി പ്രചരിക്കുകയും മീമുകളായി മാറുകയും ചെയ്തു. ‘വെൽക്കം’ (Welcome) എന്ന ചിത്രത്തിലെ ഉദയ് ഷെട്ടി എന്ന കോമഡി കഥാപാത്രത്തിലൂടെ തന്റെ ഗൗരവകരമായ ഭാവങ്ങളെ തമാശയാക്കി മാറ്റുന്നതിലും അദ്ദേഹം വിജയിച്ചു.

ഗൗരവകരമായ സമാന്തര സിനിമകൾക്കും ജനപ്രിയ വാണിജ്യ സിനിമകൾക്കുമിടയിൽ ഒരു പാലമായി പ്രവർത്തിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് സാധിച്ചു. ഓസ്കാർ നാമനിർദ്ദേശം ലഭിച്ച മീര നായരുടെ ‘സലാം ബോംബെ!’ (Salaam Bombay!), ‘തിരംഗ’ (Tirangaa), ‘വെൽക്കം’, ‘അബ് തക് ഛപ്പൻ’ (Ab Tak Chhappan), ‘അപഹരൺ’ (Apaharan), ‘രാജ്നീതി’ (Raajneeti) തുടങ്ങിയ വൈവിധ്യമാർന്ന ചിത്രങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം വേഷമിട്ടു. ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട കഥാപാത്ര രൂപത്തിൽ ഒതുങ്ങിനിൽക്കാതെ ഗുണ്ടയായും പോലീസായും രാഷ്ട്രീയക്കാരനായും പട്ടാളക്കാരനായും കോമഡി താരമായും മാറുവാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞു.

അഭിനയത്തിന് പുറമെ ചലച്ചിത്ര സംവിധാന രംഗത്തും അദ്ദേഹം തന്റെ വ്യക്തിമുദ്ര പതിപ്പിച്ചു. 1991-ൽ മിലിട്ടറി ജീവിത പശ്ചാത്തലത്തിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ‘പ്രഹാർ: ദി ഫൈനൽ അറ്റാക്ക്’ (Prahaar: The Final Attack) എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹം സംവിധായകനായി അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്. മറാത്ത ലൈറ്റ് ഇൻഫൻട്രിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മിലിട്ടറി പരിശീലനം നേടുകയും ടെറിട്ടോറിയൽ ആർമിയുമായി സഹകരിക്കുകയും ചെയ്ത അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൈനിക താല്പര്യം ഈ ചിത്രത്തിൽ വ്യക്തമായിരുന്നു.

ഹിന്ദി സിനിമയിലൂടെ ദേശീയതലത്തിൽ പ്രശസ്തനായെങ്കിലും മറാഠി സിനിമ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കലാസാംസ്കാരിക വ്യക്തിത്വത്തിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു. വി. വി. ശിർവാദകറുടെ പ്രശസ്തമായ നാടകത്തെ ആസ്പദമാക്കി 2016-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ‘നടസമ്രാട്ട്’ (Natsamrat) എന്ന മറാഠി ചിത്രത്തിലെ റിട്ടയർ ചെയ്ത നാടക നടന്റെ വേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിലെ മറ്റൊരു നാഴികക്കല്ലായി മാറി. പ്രായമാകുന്നതും ഓർമ്മക്കുറവും കുടുംബപ്രശ്നങ്ങളും അനുഭവിക്കുന്ന കഥാപാത്രത്തിലൂടെ തന്റെ നാടകീയ പാരമ്പര്യത്തിലേക്ക് അദ്ദേഹം തിരികെ നടക്കുകയായിരുന്നു.

സിനിമയ്ക്കപ്പുറം 2015-ൽ മഹാരാഷ്ട്രയിലെ വരൾച്ചാ ബാധിത പ്രദേശങ്ങളിൽ കർഷകർ ആത്മഹത്യ ചെയ്യുന്നതുകണ്ട് അദ്ദേഹം കർഷക ക്ഷേമ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ സജീവമായി ഇറങ്ങിത്തിരിച്ചു. നടൻ മകരന്ദ് അനാസ്പുരെയുമായി ചേർന്ന് 2015 സെപ്റ്റംബറിൽ അദ്ദേഹം ‘നാം ഫൗണ്ടേഷൻ’ (Naam Foundation) എന്ന സംഘടനയ്ക്ക് രൂപം നൽകി. ജലസംരക്ഷണം, നദികളുടെ പുനരുജ്ജീവനം, കനാലുകളുടെയും കുളങ്ങളുടെയും പുനരുദ്ധാരണം എന്നിവയിലൂടെ ദശലക്ഷക്കണക്കിന് കർഷകർക്ക് ജലലഭ്യത ഉറപ്പാക്കാൻ ഈ സംഘടനയ്ക്ക് സാധിച്ചു.

കലാമേഖലയിലെ മികച്ച സംഭാവനകൾ പരിഗണിച്ച് 2013-ൽ രാജ്യം അദ്ദേഹത്തിന് പത്മശ്രീ പുരസ്‌കാരം നൽകി ആദരിച്ചിരുന്നു. എവിടെയും തളച്ചിടാനാവാത്ത വ്യക്തിത്വമായിരുന്നു നാനാ പടേക്കറിന്റേത്. പ്രശസ്തി പെട്ടെന്ന് മാഞ്ഞുപോകുന്ന സിനിമാ ലോകത്ത്, തന്റെ പ്രകടനങ്ങളെ കാണികൾക്ക് പ്രിയപ്പെട്ടതാക്കുകയും പൊതുജീവിതം സമൂഹത്തിന് ഉപകാരപ്രദമാക്കുകയും ചെയ്തു എന്നതാണ് നാനാ പടേക്കർ നൽകിയ ഏറ്റവും വലിയ സംഭാവന.