ഭാവിയുടെ കൃഷിരീതി; വിഭവങ്ങൾ പുനഃസൃഷ്ടിക്കുന്ന സർക്കുലർ വിദ്യ

പ്രകൃതിയുടെ നിയമം എന്നും ലളിതമാണ്; അവിടെ ഒന്നും പാഴാകുന്നില്ല. പൊഴിഞ്ഞുവീഴുന്ന ഓരോ ഇലയും മണ്ണിൽ ലയിച്ച് പുതിയ നാമ്പുകൾക്ക് ജീവനേകുന്ന പോഷകങ്ങളായി മാറുന്നു. ഈ ചക്രിയമായ ഒഴുക്കിനെയാണ് നാം വനങ്ങളിലും സ്വാഭാവിക ആവാസവ്യവസ്ഥകളിലും കാണുന്നത്. എന്നാൽ മനുഷ്യൻ ആവിഷ്കരിച്ച ആധുനിക കൃഷിരീതികൾ പലപ്പോഴും ഈ വട്ടക്കണ്ണിയെ മുറിച്ചുമാറ്റി. ഒരു നിശ്ചിത ലാഭത്തിനായി പ്രകൃതിയെ പിഴിഞ്ഞെടുക്കുന്ന രീതിയാണ് ഇന്ന് ലോകമെമ്പാടും പടർന്നുപിടിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് കൃഷിയെ പ്രകൃതിയുടെ താളത്തിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുവരാൻ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള ‘സർക്കുലർ അഗ്രിക്കൾച്ചർ’ എന്ന ആശയം ആഗോളതലത്തിൽ വലിയ ശ്രദ്ധ നേടുന്നത്.

പരമ്പരാഗതമായ കൃഷിരീതികൾ മിക്കപ്പോഴും ഒരു നേർരേഖയിലാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നത്. ഇതിനെ “എടുക്കുക, നിർമ്മിക്കുക, ഉപേക്ഷിക്കുക” (take-make-dispose) എന്ന മാതൃക എന്ന് വിളിക്കാം. ഭൂമിയിൽ നിന്ന് വിഭവങ്ങൾ ഊറ്റിയെടുക്കുകയും രാസവളങ്ങളും കീടനാശിനികളും അമിതമായി ഉപയോഗിച്ച് ഉൽപ്പാദനം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ഒടുവിൽ ബാക്കി വരുന്ന അവശിഷ്ടങ്ങളെ മാലിന്യമായി പുറന്തള്ളുകയും ചെയ്യുന്ന രീതിയാണിത്. ഇത് മണ്ണിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ഠത നശിപ്പിക്കുക മാത്രമല്ല, പരിസ്ഥിതിയെ വലിയ തോതിൽ മലിനമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ലോകത്തിലെ ഹരിതഗൃഹ വാതക പുറന്തള്ളലിന്റെ വലിയൊരു പങ്കും ഇത്തരത്തിലുള്ള കൃഷിരീതികളുടെ ഫലമാണ്. ഈ വിനാശകരമായ പാതയിൽ നിന്ന് കൃഷിയെ രക്ഷിക്കാനുള്ള ശാസ്ത്രീയമായ പരിഹാരമാണ് സർക്കുലർ അഗ്രിക്കൾച്ചർ.

കൃഷിയിലെ അവശിഷ്ടങ്ങളെ വീണ്ടും കൃഷിക്കാവശ്യമായ മൂല്യവത്തായ വിഭവങ്ങളായി മാറ്റുന്ന ഒരു എഞ്ചിനീയറിങ് രീതിയാണ് സർക്കുലർ അഗ്രിക്കൾച്ചർ. ഇവിടെ ഒന്നും മാലിന്യമല്ല, മറിച്ച് അടുത്ത ഉൽപ്പാദന ചക്രത്തിലേക്കുള്ള അസംസ്‌കൃത വസ്തുക്കളാണ്. വിഭവങ്ങൾ പരമാവധി പ്രയോജനപ്പെടുത്തുകയും പാഴാകാതെ നോക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിലൂടെ പ്രകൃതിദത്തമായ ആവാസവ്യവസ്ഥയെ കൃഷിയിടത്തിൽ പുനഃസൃഷ്ടിക്കാൻ സാധിക്കും. ഈ സംവിധാനത്തിൽ പോഷകങ്ങളും ഊർജ്ജവും വെള്ളവും ഒരു വൃത്തത്തിനുള്ളിലെന്നപോലെ ആവർത്തിച്ച് ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് കേവലം പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം മാത്രമല്ല, കർഷകന്റെ സാമ്പത്തിക ഭദ്രത ഉറപ്പാക്കുന്ന ഒരു ലാഭകരമായ കൃഷിരീതി കൂടിയാണ്.

ന്യൂട്രിയന്റ് റീസൈക്ലിങ്
പോഷകങ്ങളുടെ പുനരുൽപ്പാദനമാണ് (ന്യൂട്രിയന്റ് റീസൈക്ലിങ്) ഈ കൃഷിരീതിയുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട അടിസ്ഥാനം. കൃഷിയിടത്തിൽ വിളവെടുപ്പിന് ശേഷം ബാക്കി വരുന്ന വൈക്കോൽ, ഇലകൾ, മൃഗങ്ങളുടെ വിസർജ്യങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം മണ്ണിലേക്ക് തന്നെ തിരികെ നൽകുന്നു. രാസവളങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുന്നതിന് പകരം ജൈവവളങ്ങളിലൂടെ മണ്ണിന്റെ സ്വാഭാവികമായ ആരോഗ്യം വീണ്ടെടുക്കുകയാണ് ഇവിടെ ചെയ്യുന്നത്. ആരോഗ്യമുള്ള ഒരു ഗ്രാം മണ്ണിൽ ശതകോടിക്കണക്കിന് സൂക്ഷ്മജീവികളുണ്ട്. അവയെ സംരക്ഷിച്ചാൽ മാത്രമേ കൃഷി സുസ്ഥിരമാകൂ. മണ്ണിനെ കേവലം ഒരു ഉപാധിയായല്ല, മറിച്ച് ജീവനുള്ള ഒരു ആവാസവ്യവസ്ഥയായാണ് ഈ രീതിയിൽ പരിഗണിക്കുന്നത്.

പുറത്തുനിന്നുള്ള നിക്ഷേപങ്ങൾ പരമാവധി കുറയ്ക്കുക എന്നതാണ് സർക്കുലർ കൃഷിയുടെ മറ്റൊരു ഭാ​ഗം. രാസവളങ്ങൾക്കും കീടനാശിനികൾക്കുമായി വൻതുക ചെലവാക്കുന്നതിന് പകരം വിളപരിക്രമണം (ക്രോപ്പ് റൊട്ടേഷൻ), മിശ്രവിള കൃഷി (ഇന്റർക്രോപ്പിങ്) തുടങ്ങിയ പ്രകൃതിദത്ത രീതികൾ കർഷകർ സ്വീകരിക്കുന്നു. ലഗൂം വിളകൾ (വേരുകളിൽ റൈസോബിയം ബാക്ടീരിയകൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന വിളകൾ) കൃഷി ചെയ്യുന്നതിലൂടെ അന്തരീക്ഷത്തിലെ നൈട്രജനെ മണ്ണിൽ ഉറപ്പിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു, ഇത് കൃത്രിമ വളങ്ങളുടെ ആവശ്യം ഇല്ലാതാക്കുന്നു. ചെലവ് കുറയുന്നതിലൂടെ വിപണിയിലെ ചാഞ്ചാട്ടങ്ങളിൽ നിന്ന് കർഷകൻ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. സ്വന്തം കൃഷിയിടത്തിൽ തന്നെ വളവും വിത്തും കണ്ടെത്തുന്നത് കർഷകനെ സ്വയംപര്യാപ്തനാക്കുന്നു.

അഗ്രോ ഇക്കോളജി
അ​ഗ്രോ ഇക്കോളജി പ്രകൃതിയിലെ ഇക്കോസിസ്റ്റത്തെ കൃഷിയിടത്തിൽ അതേപടി അനുകരിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ചെടികളും മൃഗങ്ങളും മണ്ണും വെള്ളവും തമ്മിലുള്ള പരസ്പര ബന്ധത്തെ ഇത് ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരേ കൃഷിയിടത്തിൽ പലതരം വിളകൾ ഒരേസമയം വളർത്തുന്നത് കീടങ്ങളുടെ ശല്യം കുറയ്ക്കാൻ സഹായിക്കും. കർഷകർ നെൽവയലുകളിൽ താറാവുകളെ വളർത്തുന്നത് ഇതിന് മികച്ച ഉദാഹരണമാണ്. താറാവുകൾ കളകളും കീടങ്ങളും തിന്നുമ്പോൾ അവയുടെ കാഷ്ഠം നെല്ലിന് വളമായി മാറുന്നു, ഇത് വിളവ് 50 ശതമാനം വരെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.

പെർമാകൾച്ചർ പോലുള്ള രൂപകൽപ്പനകൾ സർക്കുലർ കൃഷിയെ കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമാക്കുന്നു. പ്രകൃതിയിലെ ക്രമങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് കൃഷിയിടത്തെ ഡിസൈൻ ചെയ്യുന്ന രീതിയാണിത്. ഓരോ തുള്ളി മഴവെള്ളവും സൂര്യപ്രകാശവും എങ്ങനെയൊക്കെ മികച്ച രീതിയിൽ ഉപയോഗിക്കാമെന്ന് ഇവിടെ മുൻകൂട്ടി പ്ലാൻ ചെയ്യുന്നു. മരങ്ങളെ കൃഷിയുടെ ഭാഗമാക്കുന്ന അഗ്രോഫോറസ്ട്രി സർക്കുലർ കൃഷിയുടെ മറ്റൊരു രൂപമാണ്. മരങ്ങൾ മണ്ണിലെ ഈർപ്പം നിലനിർത്താനും മണ്ണൊലിപ്പ് തടയാനും സഹായിക്കുന്നതിനൊപ്പം കർഷകന് അധിക വരുമാനവും നൽകുന്നു. ഇത്തരത്തിൽ പ്രകൃതിയോട് ഇണങ്ങി നിൽക്കുന്ന രീതികൾ മണ്ണിന്റെ ജൈവവൈവിധ്യം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.

റീജനറേറ്റീവ് അഗ്രിക്കൾച്ചർ
മണ്ണിനെ നോവിക്കാതെ കൃഷി ചെയ്യുന്ന ‘റീജനറേറ്റീവ് അഗ്രിക്കൾച്ചർ’ ഇന്ന് ഏറെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നു. മണ്ണ് കിളയ്ക്കാതെയും പുതയിട്ടും കൃഷി ചെയ്യുന്നതിലൂടെ മണ്ണിന്റെ ഘടന സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് അന്തരീക്ഷത്തിലെ കാർബണിനെ മണ്ണിലേക്ക് വലിച്ചെടുക്കാനും കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തെ ചെറുക്കാനും സഹായിക്കുന്നു. വരുംതലമുറയ്ക്കായി മണ്ണിനെ കരുതിവെക്കുന്ന ഒരു നിക്ഷേപമാണിത്. മണ്ണിലെ ജൈവവസ്തുക്കളുടെ അളവ് വർദ്ധിക്കുന്നത് വഴി വെള്ളം പിടിച്ചുനിർത്താനുള്ള ശേഷിയും വർദ്ധിക്കുന്നു. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തെ പ്രതിരോധിക്കാനുള്ള ശേഷി കർഷകർക്ക് ഇതിലൂടെ ലഭിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഭൂമിയുടെ ആരോഗ്യം വീണ്ടെടുക്കുന്നതിലൂടെ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കാം.

സർക്കുലർ കൃഷിയുടെ ഏറ്റവും മികച്ച ഉദാഹരണമാണ് സംയോജിത കൃഷി രീതികൾ. കന്നുകാലികളും വിളകളും ഒരേ സ്ഥലത്ത് വളരുന്നു. വിളകളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ കാലികൾക്ക് തീറ്റയാകുമ്പോൾ, കാലികളുടെ കാഷ്ഠം വിളകൾക്ക് മികച്ച വളമായി മാറുന്നു. ഇത് പോഷകങ്ങളുടെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ വൃത്തം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. കാലികൾ തീറ്റയ്ക്കായി പാടങ്ങളിൽ മേയുമ്പോൾ മണ്ണ് സ്വാഭാവികമായി വളക്കൂറുള്ളതാകുന്നു. കർഷകന് പാലും മുട്ടയും മാംസവും ലഭിക്കുന്നതിനൊപ്പം മണ്ണിലേക്ക് പോഷകങ്ങൾ തിരികെയെത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ചെലവ് കുറഞ്ഞ രീതിയിൽ പ്രോട്ടീൻ ആഹാരം ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ ഇതിലൂടെ സാധിക്കും.

സംയോജിത കൃഷിയുടെ അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിലുള്ള മാതൃകയാണ് അമേരിക്കയിലെ ഒറിഗണിലുള്ള ത്രീമൈൽ കാന്യോൺ ഫാംസ്. വലിയ അളവിൽ ഡയറി ഉൽപ്പന്നങ്ങളും കൃഷിയും ഒരേ സ്ഥലത്ത് സംയോജിപ്പിച്ചാണ് ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. അവിടെ കന്നുകാലികളുടെ കാഷ്ഠം മീഥേൻ ഡൈജസ്റ്ററുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഊർജ്ജമാക്കി മാറ്റുന്നു. ഇത് കൃഷിയിടത്തിലേക്കാവശ്യമായ വൈദ്യുതിയും ഇന്ധനവും നൽകുന്നു. ബാക്കി വരുന്ന ഖരഭാഗം കാലികൾക്ക് കിടക്കയായും ദ്രാവകഭാഗം വിളകൾക്ക് വളമായും ഉപയോഗിക്കുന്നു. പുറത്തേക്ക് യാതൊരു മലിനീകരണവും ഇല്ലാത്ത “സീറോ ഡിസ്ചാർജ്” രീതിയാണിത്. ആഗോളതലത്തിൽ വ്യാവസായിക കൃഷി എങ്ങനെ സർക്കുലർ ആകാം എന്നതിന് ഇതൊരു വലിയ പാഠമാണ്.

ഇന്ത്യയിലെയും പ്രത്യേകിച്ച് കേരളത്തിലെയും സാഹചര്യങ്ങളിൽ സർക്കുലാർ കൃഷിക്ക് വലിയ പ്രസക്തിയുണ്ട്. ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ പ്രദേശങ്ങളിൽ നടത്തിയ പഠനങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് സംയോജിത കൃഷി രീതികൾ ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വലിയ തോതിൽ വർദ്ധിപ്പിക്കുമെന്നാണ്. പഠനകാലയളവിൽ ഉൽപ്പാദനം ഹെക്ടറിന് 2.8 ടണ്ണിൽ നിന്ന് 35.6 ടണ്ണായി വർദ്ധിച്ചതായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. വിളകളുടെ വൈവിധ്യം വർദ്ധിക്കുന്നത് മണ്ണിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ഠതയും ജലസംരക്ഷണവും ഉറപ്പാക്കുന്നു. കേരളത്തിന്റെ പരമ്പരാഗതമായ പുരയിട കൃഷി (Homestead farming) ലോകത്തിന് തന്നെ മാതൃകയാക്കാവുന്ന ഒരു സംയോജിത കൃഷി രീതിയാണ്. തെങ്ങ്, കുരുമുളക്, കന്നുകാലികൾ, കോഴി, മരങ്ങൾ എന്നിവ ചേരുന്ന ഈ രീതിയിൽ വിഭവങ്ങൾ പരസ്പരം പങ്കുവെക്കപ്പെടുന്നു.

കേരളത്തിലെ കർഷകർ നൂറ്റാണ്ടുകളായി പിന്തുടരുന്ന സംയോജിത രീതിയെ സർക്കുലാർ കൃഷിയുടെ പ്രാദേശിക രൂപമായി കാണാം. തെങ്ങിൻ തോട്ടങ്ങളിൽ പുല്ല് വളർത്തി പശുക്കളെ മേയിക്കുന്നതും പശുവിന്റെ വളം തെങ്ങിന് നൽകുന്നതും ഒരു പൂർണ്ണ വൃത്തമാണ്. മഴവെള്ള സംഭരണികളും കുളങ്ങളും കൃഷിയുടെ ഭാഗമാക്കുന്നതിലൂടെ ജലസ്രോതസ്സുകൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. ചെറുകിട കർഷകർക്ക് കുറഞ്ഞ സ്ഥലത്ത് നിന്ന് കൂടുതൽ ആദായം നേടാൻ ഈ സംയോജിത രീതി സഹായിക്കുന്നു. ഇതിനൊപ്പം ആധുനിക സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ കൂടി ചേരുമ്പോൾ കേരളത്തിലെ കൃഷി കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമാകും. പ്രാദേശികമായ വിഭവങ്ങളെ മൂല്യവർദ്ധിത ഉൽപ്പന്നങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നതിലൂടെ ഗ്രാമീണ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ ശക്തിപ്പെടുത്താൻ ഇതിലൂടെ സാധിക്കും.

മാലിന്യങ്ങളെ വിഭവങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്ന പ്രക്രിയയാണ് സർക്കുലാർ കൃഷിയുടെ ജീവൻ. വിളവെടുപ്പിന് ശേഷം ബാക്കി വരുന്ന വൈക്കോലോ ഇലകളോ വെറുതെ കളയാതെ കമ്പോസ്റ്റ് നിർമ്മാണത്തിനോ മൃഗതീറ്റയായോ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഭക്ഷണാവശിഷ്ടങ്ങളും മറ്റ് ജൈവമാലിന്യങ്ങളും വളമാക്കി മാറ്റുന്നത് വഴി നഗരമാലിന്യ പ്രശ്നത്തിന് വലിയൊരു പരിഹാരമാകുന്നു. നഗരങ്ങളിലെ മാലിന്യം പുനരുൽപ്പാദിപ്പിച്ച് ഗ്രാമങ്ങളിലെ കൃഷിയിടങ്ങളിലേക്ക് വളമായി എത്തിക്കുന്നത് വഴി നഗരവും ഗ്രാമവും തമ്മിലുള്ള ചക്രിയ ബന്ധം ശക്തമാകുന്നു. മുംബൈ പോലുള്ള നഗരങ്ങളിൽ നിന്ന് ശേഖരിക്കുന്ന ജൈവമാലിന്യം കമ്പോസ്റ്റാക്കി പുണെയിലെ കർഷകർക്ക് നൽകുന്ന പദ്ധതികൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

മാലിന്യ സംസ്കരണത്തിൽ കമ്പോസ്റ്റിങും വെർമി കമ്പോസ്റ്റിങും വലിയ പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. ചിതലുകളെയും മണ്ണിരകളെയും ഉപയോഗിച്ച് ജൈവമാലിന്യങ്ങളെ അതിവേഗം ഗുണമേന്മയുള്ള വളമാക്കി മാറ്റാൻ സാധിക്കും. സാധാരണ വളത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ പോഷകങ്ങൾ അടങ്ങിയതാണ് മണ്ണിര വളം. ഇത് മണ്ണിന്റെ ജലസംഭരണ ശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെടികൾക്ക് രോഗപ്രതിരോധശേഷി നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. കർഷകർക്ക് സ്വന്തമായി വളം നിർമ്മിക്കാമെന്നതിനാൽ വളത്തിന്റെ ചെലവ് ലാഭിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു. നഗരങ്ങളിലെ അപ്പാർട്ട്‌മെന്റുകളിൽ പോലും ചെറിയ തോതിൽ ഇത്തരം കമ്പോസ്റ്റ് സംവിധാനങ്ങൾ ഒരുക്കാൻ ഇന്ന് സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ ലഭ്യമാണ്.

സർക്കുലാർ കൃഷിയിൽ വലിയ വിപ്ലവം സൃഷ്ടിച്ച ഒന്നാണ് ബ്ലാക്ക് സോൾജിയർ ഫ്ലൈ (Black Soldier Fly – BSF) ബിഎസ്എഫ് പുഴുക്കൾ. ഈ ഷഡ്പദത്തിന്റെ പുഴുക്കൾക്ക് ജൈവമാലിന്യങ്ങളെ അതിവേഗം തിന്നുതീർക്കാനുള്ള കഴിവുണ്ട്. കേവലം രണ്ടാഴ്ചയ്ക്കുള്ളിൽ മാലിന്യത്തിന്റെ അളവ് 50 ശതമാനം വരെ കുറയ്ക്കാൻ ഇവയ്ക്ക് സാധിക്കും. മാലിന്യം തിന്ന് വളരുന്ന ഈ പുഴുക്കൾ പ്രോട്ടീന്റെ വലിയ സ്രോതസ്സാണ്, ഇവയെ കോഴികൾക്കും മത്സ്യങ്ങൾക്കും തീറ്റയായി നൽകാം. ശേഷിക്കുന്ന അവശിഷ്ടം (Frass) നൈട്രജൻ സമ്പുഷ്ടമായ മികച്ച ജൈവവളമായി ഉപയോഗിക്കാം. മാലിന്യത്തെ പ്രോട്ടീൻ തീറ്റയാക്കി മാറ്റുന്ന ഈ വിദ്യ ചെലവ് കുറഞ്ഞ ഉൽപ്പാദനത്തിന് വഴിതുറക്കുന്നു.

ഊർജ്ജ ഉൽപ്പാദനത്തിനുള്ള മറ്റൊരു മാർഗ്ഗമാണ് അനാറോബിക് ഡൈജസ്റ്ററുകൾ വഴിയുള്ള ബയോഗ്യാസ് ഉൽപ്പാദനം. കന്നുകാലികളുടെ കാഷ്ഠവും ഭക്ഷണാവശിഷ്ടങ്ങളും വായുവിന്റെ സാന്നിധ്യമില്ലാതെ പുളിപ്പിച്ച് മീഥേൻ വാതകം വേർതിരിച്ചെടുക്കുന്നു. ഇത് പാചകത്തിനോ വൈദ്യുതി നിർമ്മാണത്തിനോ ഉപയോഗിക്കാം. ബയോഗ്യാസ് പ്ലാന്റിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന ദ്രാവകം (Slurry) ഏറ്റവും മികച്ച രീതിയിലുള്ള ദ്രാവകവളമാണ്. ഒരു പശുവിൽ നിന്ന് പ്രതിദിനം ലഭിക്കുന്ന ചാണകത്തിലൂടെ ഒരു വീടിനാവശ്യമായ വൈദ്യുതി കണ്ടെത്താൻ സാധിക്കും. ഇത് കർഷകന്റെ ഊർജ്ജ ആവശ്യങ്ങൾ ലളിതമാക്കുകയും ഹരിതഗൃഹ വാതകങ്ങൾ കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ചക്രിയ കൃഷിയെ കൂടുതൽ കൃത്യതയുള്ളതാക്കാൻ ആധുനിക സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ (Technology) ഇന്ന് ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. ഐ.ഒ.ടി (IoT) സെൻസറുകളും ഡ്രോണുകളും ഉപയോഗിച്ച് മണ്ണിന്റെ പോഷകനിലയും ജലാംശവും കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കാം (Precision Agriculture). വെള്ളവും വളവും ആവശ്യത്തിന് മാത്രം നൽകുന്നതിലൂടെ ദുർവ്യയം ഒഴിവാക്കാൻ സാധിക്കും. സ്മാർട്ട് ഫോണുകളിലൂടെ കൃഷിയിടത്തിലെ കാര്യങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കാൻ കർഷകർക്ക് സാധിക്കുന്നു. തായ്ലൻഡ് പോലുള്ള രാജ്യങ്ങളിൽ ഓട്ടോമേറ്റഡ് ഇറിഗേഷൻ സംവിധാനങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് പച്ചക്കറി ഉൽപ്പാദനം വർദ്ധിപ്പിച്ച മാതൃകകളുണ്ട്. ഇത്തരം സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ അധ്വാനം കുറയ്ക്കുകയും കൃഷിയെ ഒരു പ്രൊഫഷണൽ തൊഴിലായി മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു.

ജലസംരക്ഷണം സർക്കുലാർ കൃഷിയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട അജണ്ടയാണ്. പാഴായിപ്പോകുന്ന വെള്ളം ശുദ്ധീകരിച്ച് വീണ്ടും ഉപയോഗിക്കുന്നത് വഴി (Greywater Recycling) കുടിവെള്ളത്തിന്റെ അമിത ഉപയോഗം കുറയ്ക്കാം. ഇസ്രയേൽ പോലുള്ള രാജ്യങ്ങൾ കൃഷിക്കാവശ്യമായ ജലത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം ഇത്തരത്തിൽ പുനരുൽപ്പാദിപ്പിച്ച വെള്ളത്തിലൂടെയാണ് കണ്ടെത്തുന്നത്. മണ്ണിലെ ഈർപ്പം നിലനിർത്താൻ പുതയിടുന്നത് വഴി ബാഷ്പീകരണം കുറയ്ക്കാം. ഐ.ഒ.ടി സെൻസറുകൾ ഉപയോഗിച്ച് വെള്ളത്തിന്റെ അളവ് നിയന്ത്രിക്കുന്നതിലൂടെ ജലനഷ്ടം 50 ശതമാനം വരെ കുറയ്ക്കാൻ സാധിക്കും. ഓരോ തുള്ളി വെള്ളവും ഫലപ്രദമായി ഉപയോഗിക്കുന്നതിലൂടെ വരൾച്ചയെ പ്രതിരോധിക്കാൻ കർഷകർക്ക് കരുത്ത് ലഭിക്കുന്നു.

സർക്കുലർ കൃഷി ഒരു കർഷകന്റെ സാമ്പത്തിക ഭദ്രത ഉറപ്പാക്കുന്നു. രാസവളങ്ങളുടെ വില കുതിച്ചുയരുമ്പോൾ, സ്വന്തമായി വളം നിർമ്മിക്കുന്ന കർഷകർക്ക് വലിയ ലാഭമുണ്ടാകുന്നു. ഒരേ കൃഷിയിടത്തിൽ നിന്ന് പാലും പച്ചക്കറികളും മുട്ടയും ലഭിക്കുന്നത് വരുമാനത്തിലെ വൈവിധ്യം ഉറപ്പാക്കുന്നു. ഉൽപ്പാദനം വർദ്ധിക്കുന്നതിനൊപ്പം ചെലവ് കുറയുന്നത് ലാഭവിഹിതം കൂട്ടുന്നു. പ്രാദേശിക വിപണികൾ വഴി ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ വിറ്റഴിക്കുന്നതിലൂടെ ഇടനിലക്കാരുടെ ചൂഷണം ഒഴിവാക്കാം. സുസ്ഥിരമായ രീതിയിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന ഭക്ഷണസാധനങ്ങൾക്ക് ഇന്ന് വിപണിയിൽ വലിയ പ്രിയമുണ്ടെന്നതും കർഷകർക്ക് ഗുണകരമാണ്.

സർക്കുലർ അഗ്രിക്കൾച്ചർ നടപ്പിലാക്കാൻ ശക്തമായ നയപരമായ പിന്തുണ (Policy support) സർക്കാരുകളിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാകണം. സുസ്ഥിര കൃഷിരീതികൾ പിന്തുടരുന്ന കർഷകർക്ക് സബ്‌സിഡികളും നികുതി ഇളവുകളും നൽകേണ്ടതുണ്ട്. യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ പോലുള്ള രാജ്യങ്ങൾ ഇതിനായി പ്രത്യേക കർമ്മപദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചിട്ടുണ്ട്. പ്രാദേശിക സർക്കാരുകൾ കമ്പോസ്റ്റ് യൂണിറ്റുകൾ സ്ഥാപിക്കാനും ജല പുനരുൽപ്പാദനത്തിന് സഹായം നൽകാനും മുന്നോട്ട് വരണം. ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങളും കർഷകരും തമ്മിലുള്ള സഹകരണം വർദ്ധിപ്പിക്കേണ്ടതും ആവശ്യമാണ്.

ലോകജനസംഖ്യ 2050 ഓടെ 1000 കോടി കടക്കുമെന്നാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. അന്ന് എല്ലാവർക്കും ആഹാരം നൽകണമെങ്കിൽ ഉൽപ്പാദനം 70 ശതമാനം വർദ്ധിപ്പിക്കേണ്ടി വരും. കാലാവസ്ഥ മാറുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ പഴയ രീതികൾ ഇനി ഫലിക്കില്ല. സർക്കുലാർ കൃഷി എന്നത് വരുംകാലത്തെ കൃഷിരീതിയാണ്. ഇത് വെറുമൊരു കൃഷിരീതിയല്ല, മറിച്ച് നമ്മുടെ ഭൂമിയോടുള്ള ഉത്തരവാദിത്തമാണ്. വിഭവങ്ങളെ ചൂഷണം ചെയ്യുന്നതിന് പകരം അവയെ പുനഃസൃഷ്ടിക്കുന്ന ഒരു സംസ്കാരം വളർത്തിയെടുക്കേണ്ടതുണ്ട്. ആഗോളതാപനത്തെ ചെറുക്കാനും പ്രകൃതിയെ സംരക്ഷിക്കാനും നമുക്ക് മുന്നിലുള്ള ഏക മാർഗ്ഗം വൃത്തം പൂർത്തിയാക്കുക എന്നതാണ്.

നഗരങ്ങൾ ഇന്ന് വിഭവങ്ങൾ ഉപഭോഗം ചെയ്യുന്ന കേന്ദ്രങ്ങൾ മാത്രമാണ്. എന്നാൽ ഭാവിയിൽ നഗരങ്ങൾ വിഭവങ്ങൾ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന കേന്ദ്രങ്ങളായി മാറണം (Urban Producer). വീടിന്റെ മേൽക്കൂരയിലുള്ള കൃഷിയും ഭക്ഷണാവശിഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വളവും നഗരങ്ങളെ സ്വയംപര്യാപ്തമാക്കും. കെട്ടിടങ്ങളുടെ 10 ശതമാനം മേൽക്കൂരകൾ കൃഷിക്കായി മാറ്റിവെച്ചാൽ നഗരത്തിലെ ഇലക്കറികളുടെ 30 ശതമാനം അവിടെത്തന്നെ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാം. ഇത് ഗതാഗത ചെലവ് കുറയ്ക്കുകയും കാർബൺ പുറന്തള്ളൽ ഇല്ലാതാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഓരോ പൗരനും മാലിന്യ വേർതിരിവിലൂടെയും ജലസംരക്ഷണത്തിലൂടെയും ഈ മഹാവിപ്ലവത്തിന്റെ ഭാഗമാകാൻ സാധിക്കും.