ലോകത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ അറിയപ്പെടുന്നതും തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നതുമായ കായിക ഉൽപ്പന്ന ബ്രാൻഡുകളിലൊന്നാണ് നൈക്ക് (Nike). കായികതാരങ്ങൾ മുതൽ സാധാരണക്കാർ വരെ ഒരുപോലെ ഉപയോഗിക്കുന്ന നൈക്കി ഷൂസുകളുടെയും വസ്ത്രങ്ങളുടെയും ആരാധകർ നിരവധിയാണ്. എന്നാൽ ഈ ആഗോള ബ്രാൻഡിന്റെ പേരിന് പിന്നിൽ ആയിരക്കണക്കിന് വർഷം പഴക്കമുള്ള ഒരു ഗ്രീക്ക് ഐതിഹ്യമുണ്ടെന്ന് അറിയാമോ? ഗ്രീക്ക് പുരാണത്തിലെ വിജയദേവതയായ നൈക്കിയുടെ പേരിൽനിന്നാണ് കമ്പനിക്ക് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്.
നൈക്കിയുടെ ചരിത്രം തുടങ്ങുന്നത് 1950കളിൽ അമേരിക്കയിലെ ഒറിഗൺ സർവകലാശാലയിലെ അത്‌ലറ്റിക് ട്രാക്കുകളിലാണ്. താരങ്ങൾക്ക് മത്സരങ്ങളിൽ കൂടുതൽ മികവ് നേടിക്കൊടുക്കാനുള്ള വഴികൾ തേടുകയായിരുന്നു അവിടത്തെ പരിശീലകനായ ബിൽ ബോവർമാൻ. കായികതാരങ്ങളുടെ ഭക്ഷണക്രമം, വസ്ത്രധാരണം, പരിശീലനരീതി, ട്രാക്കിന്റെ പ്രതലം, ഷൂസുകൾ തുടങ്ങി എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും അദ്ദേഹം പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യന്മാരിൽ ഒരാളായിരുന്നു ഫിൽ നൈറ്റ്. പിന്നീട് സ്റ്റാൻഫോർഡ് സർവകലാശാലയിൽനിന്ന് എംബിഎ നേടിയ നൈറ്റ് കായികരംഗത്തോടുള്ള താൽപര്യം പിന്തുടർന്ന് ജപ്പാനിലെ ഷൂ നിർമാണ കമ്പനികളുമായി ബന്ധപ്പെടുകയായിരുന്നു.
പിന്നീട് പരിശീലകനായ ബിൽ ബോവർമാനും ഫിൽ നൈറ്റിനൊപ്പം ചേർന്നു. ഇരുവരും ചേർന്ന് 1964ൽ ‘ബ്ലൂ റിബൺ സ്പോർട്സ്’ എന്ന കമ്പനി സ്ഥാപിച്ചു. ജാപ്പനീസ് കമ്പനിയുടെ ഷൂസുകൾ അമേരിക്കയിൽ വിതരണം ചെയ്യുകയായിരുന്നു തുടക്കത്തിലെ പ്രധാന പ്രവർത്തനം. എന്നാൽ 1970കളോടെ മറ്റുള്ളവരുടെ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിൽനിന്ന് സ്വന്തം ഷൂസുകൾ നിർമിക്കുന്നതിലേക്ക് കടക്കാൻ ഇരുവരും തീരുമാനിച്ചു.
അപ്പോഴാണ് കമ്പനിക്ക് പുതിയൊരു പേര് കണ്ടെത്തേണ്ടിവന്നത്. മാർക്കറ്റിങ് വിഭാഗത്തിലെ ജെഫ് ജോൺസണാണ് പേരിനായുള്ള തിരച്ചിലിൽ നിർണായകമായത്. ഓർക്കാൻ എളുപ്പമുള്ളതും രണ്ട് അക്ഷരങ്ങളുള്ളതുമായ പേരായിരിക്കണം ബ്രാൻഡിനെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതിയിരുന്നു. രേഖകൾ സമർപ്പിക്കാൻ മണിക്കൂറുകൾ മാത്രം ബാക്കിയുള്ളപ്പോൾ ഉറക്കത്തിൽനിന്ന് ഉണർന്ന ജോൺസന്റെ മനസിലെത്തിയത് ‘നൈക്കി’ എന്ന പേരായിരുന്നു. ഗ്രീക്ക് പുരാണത്തിലെ വിജയദേവതയുടെ പേരായിരുന്നു അത്. തുടക്കത്തിൽ ഫിൽ നൈറ്റിന് ഈ പേര് അത്ര ഇഷ്ടപ്പെട്ടില്ലെങ്കിലും പിന്നീട് അതുതന്നെ ബ്രാൻഡിന്റെ പേരായി മാറി.
വിജയദേവതയുടെ ചിറകുകളിൽനിന്ന് ‘സ്വൂഷ്’
നൈക്കിയുടെ പ്രശസ്തമായ ലോഗോയായ ‘സ്വൂഷി’നും ഗ്രീക്ക് പുരാണവുമായി ബന്ധമുണ്ട്. വിജയദേവതയായ നൈക്കിയുടെ ചിറകുകളിൽനിന്നാണ് ലോഗോയ്ക്ക് പ്രചോദനം ലഭിച്ചത്. 1971ൽ പോർട്ട്ലാൻഡ് സർവകലാശാലയിലെ ഗ്രാഫിക് ഡിസൈൻ വിദ്യാർഥിനിയായ കരോളിൻ ഡേവിഡ്സണാണ് ഈ ലോഗോ രൂപകൽപ്പന ചെയ്തത്. ഇതിനായി കമ്പനിയിൽനിന്ന് ലഭിച്ച പ്രതിഫലം വെറും 35 ഡോളറായിരുന്നു. പിന്നീട് ലോകമെമ്പാടും തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ബ്രാൻഡ് ചിഹ്നങ്ങളിലൊന്നായി സ്വൂഷ് മാറി.
1972ൽ ഒറിഗണിലെ യൂജീനിൽ നടന്ന അത്‌ലറ്റിക് മത്സരങ്ങളിലൂടെയാണ് നൈക്കി ഷൂസ് ഔദ്യോഗികമായി അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്. വാഫിൾ ഇരുമ്പിന്റെ രൂപകൽപ്പനയിൽനിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് നിർമിച്ച ഷൂസിന്റെ അടിഭാഗം നിലത്ത് മികച്ച പിടുത്തം നൽകുന്നതായിരുന്നു. ഈ പുതുമയും കമ്പനിയുടെ വളർച്ചയ്ക്ക് വഴിയൊരുക്കി.
ആരാണ് ഗ്രീക്ക് പുരാണത്തിലെ നൈക്കി?
ഗ്രീക്ക് പുരാണമനുസരിച്ച് സ്റ്റിക്സ് ദേവതയുടെയും ടൈറ്റനായ പാലസിന്റെയും മകളാണ് നൈക്കി. യുദ്ധവിജയങ്ങളുടെയും കായികമത്സരങ്ങളുടെയും പ്രതീകമായാണ് ദേവതയെ കണക്കാക്കുന്നത്. സ്യൂസ്, അഥീന തുടങ്ങിയ ദേവതകളുടെ കൈകളിൽ ചെറിയ ചിറകുള്ള രൂപമായും നൈക്കിയെ ചിത്രീകരിക്കാറുണ്ട്. വിജയത്തിന്റെ പ്രതീകമായി ലോറൽ ഇലകളുടെ കിരീടവുമായി നിൽക്കുന്ന രൂപവും പുരാതന കലാരൂപങ്ങളിൽ കാണാം.
ഒളിമ്പിക് മെഡലുകൾക്കും നൈക്കി ദേവതയുമായി ബന്ധമുണ്ട്. 1928ലെ ആംസ്റ്റർഡാം ഒളിമ്പിക്സ് മുതൽ മെഡലുകളുടെ മുൻവശത്ത് വിജയദേവതയുടെ രൂപം ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. പിന്നീട് ടോക്കിയോ ഒളിമ്പിക്സ് മെഡലുകളിലും നൈക്കി ദേവതയുടെ രൂപം പ്രധാന സ്ഥാനത്തെത്തി.
തങ്ങളുടെ പേരിന്റെ ചരിത്രം ഓർമിപ്പിക്കുന്നതിനായി നൈക്കി വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങളിലൂടെയും വിജയദേവതയ്ക്ക് ആദരമർപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. പ്രശസ്തമായ എയർ ഫോഴ്സ് 1 ലോയുടെ പ്രത്യേക പതിപ്പിലും നൈക്കിയുടെ ചിറകുകളെ ഓർമിപ്പിക്കുന്ന രൂപകൽപ്പന ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.
ഒരു കായിക പരിശീലകന്റെ പരീക്ഷണങ്ങളിൽനിന്നും ഒരു യുവ സംരംഭകന്റെ ആശയത്തിൽനിന്നും ആരംഭിച്ച കമ്പനി ഇന്ന് ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ കായിക ബ്രാൻഡുകളിലൊന്നായി വളർന്നിരിക്കുന്നു. ആയിരക്കണക്കിന് വർഷം പഴക്കമുള്ള ഗ്രീക്ക് പുരാണത്തിലെ വിജയദേവതയുടെ പേരും ചിറകുകളും ആഗോള ബ്രാൻഡിന്റെ അടയാളങ്ങളായി മാറിയെന്നതാണ് നൈക്കിയുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും കൗതുകകരമായ കാര്യം
