ഇന്ത്യയിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടികൾക്ക് പശ്ചിമ ബംഗാളിൽ അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടു, ഭാവിയിൽ തിരിച്ചുവരാനും സാധ്യതയില്ല. സിപിഐ-എം നയിക്കുന്ന ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി ഇപ്പോൾ കേരളത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തിൻ്റെ യഥാർത്ഥ ആത്മാവും സത്തയും നഷ്ടപ്പെട്ടാലും രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾ അതിജീവിക്കുമെന്ന് സന്ദേഹവാദികൾ പറഞ്ഞേക്കാം. സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ്റെ തകർച്ചയിലും ഇന്ത്യയിൽ പാർട്ടിയെ ജീവനോടെ നിലനിർത്തിയ പ്രമുഖരിൽ ഒരാളാണ് ഇന്ന് 101 വയസ്സ് തികഞ്ഞ വെന്തലത്തറ ശങ്കരൻ അച്യുതാനന്ദൻ എന്ന വി.എസ്.
ഒരിക്കൽ സംസ്ഥാനത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രിയും മൂന്ന് തവണ പ്രതിപക്ഷ നേതാവുമായിരുന്നു, കൂടാതെ വർഷങ്ങളോളം സിപിഐ-എം സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായും പ്രവർത്തിച്ചു. 1975 ജൂണിൽ അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ അടിയന്തര ഭരണം ഏർപ്പെടുത്തിയതോടെ ജനജീവിതം കൂടുതൽ വഷളായി, അടിയന്തരാവസ്ഥയ്ക്ക് മുമ്പുള്ള ഇന്ത്യയിലെ ദാരിദ്ര്യം, അസമത്വം, ജാതീയത എന്നിവയാൽ നിർബന്ധിതനായ ഒരു ചെറുപ്രായത്തിലാണ് അദ്ദേഹം രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്കുള്ള കടന്നുവരവ്. .
പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തിലും തത്വങ്ങളിലും ഊർജം പകരുന്ന, പ്രായോഗികമല്ലാത്ത ഒരു കാലഘട്ടത്തിലെ രാഷ്ട്രീയക്കാരനായ വിഎസ്, കാലത്തിൻ്റെ പരീക്ഷയിൽ നിൽക്കുകയും എട്ട് പതിറ്റാണ്ടിലേറെയായി സംസ്ഥാനത്തെ നേതാവായിരുന്നു.
2023 നവംബർ 15-ന് പാർട്ടി സഹപ്രവർത്തകനും സ്വാതന്ത്ര്യ സമര സേനാനിയും അയൽരാജ്യമായ തമിഴ്നാട്ടിലെ എൻ ശങ്കരയ്യയും 102-ആം വയസ്സിൽ മരിച്ചപ്പോൾ വിഎസ് സിപിഐ-എമ്മിൻ്റെ ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ഏക സ്ഥാപക അംഗമായി . ആരോഗ്യനില മോശമായതിനാൽ ജനശ്രദ്ധയാകർഷിച്ച വിഎസ് ഇപ്പോൾ വിശ്രമ ജീവിതത്തിലേക്ക് കടന്നിട്ടും ജനങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ തുടരുന്നു.
തയ്യൽ മുതൽ കയർ ഫാക്ടറി വരെ
വിഎസ് ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ ( കേരളത്തിലെ കോട്ടയം, കൊല്ലം ജില്ലകളിൽ നിന്ന് 1957 ഓഗസ്റ്റിൽ വിഭജിക്കപ്പെട്ടത് ) അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട ഈഴവ സമുദായത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു കുടുംബത്തിലാണ് ജനിച്ചത്. അദ്ദേഹത്തിന് നാല് വയസ്സുള്ളപ്പോൾ അമ്മ അക്കമ്മയെയും 11 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ അച്ഛൻ ശങ്കരനെയും നഷ്ടപ്പെട്ടു.
മൂത്ത അർദ്ധസഹോദരൻ ഗംഗാധരൻ അച്യുതനെയും (കുട്ടിക്കാലത്ത് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്) അവരുടെ മറ്റ് രണ്ട് സഹോദരങ്ങളെയും പരിപാലിച്ചു. ദിവസവും ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ കുടുംബം ബുദ്ധിമുട്ടി. പട്ടിണി കാരണം അച്യുതൻ ഏഴാം ക്ലാസിൽ സ്കൂൾ നിർത്തി.
കുട്ടികൾ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ ജോലി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങിയ പാവപ്പെട്ടവർ സ്കൂൾ പൂർത്തിയാക്കാത്തത് സാധാരണമായിരുന്നു. ഗംഗാധരൻ്റെ തയ്യൽക്കടയിലായിരുന്നു അച്യുതൻ്റെ ആദ്യ ജോലി. പ്രാദേശികവും ആഗോളവുമായ രാഷ്ട്രീയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾ കേരളത്തിലെ തയ്യൽക്കടകളുടെയും ചായക്കടകളുടെയും മുടി സലൂണുകളുടെയും സവിശേഷതയാണ്, ഗംഗാധരൻ്റേതും അപവാദമായിരുന്നില്ല. 1939-ൽ അദ്ദേഹം സംസ്ഥാന കോൺഗ്രസിൽ ചേർന്നു .
ഗംഗാധരൻ അച്യുതന് ഒരു കയർ ഫാക്ടറിയിൽ ജോലി ഏർപ്പാടാക്കി. സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ മലബാർ കമ്മിറ്റി സെക്രട്ടറിയും ഫാക്ടറി തൊഴിലാളികളിൽ ഒരാളായിരുന്നു പി കൃഷ്ണപിള്ള. പതിനാറുകാരനായ അച്യുതനും ചൂഷണത്തിനെതിരെ സഹപ്രവർത്തകരെ ഒന്നിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം ശക്തി പ്രാപിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി എങ്ങനെയാണ് ജനങ്ങളെ വലിയ തോതിൽ ആകർഷിക്കുന്നതെന്നും അവർ സംസാരിച്ചു.
1939 ന് ശേഷം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി പരസ്യമായി രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടു. അച്യുതാനന്ദന്റെ കഠിനാധ്വാനത്തിന് ഫലമുണ്ടായി. 1940 മാർച്ചിൽ അദ്ദേഹത്തെ പാർട്ടി അംഗമാക്കി, ഒരു അപൂർവ ബഹുമതി.
പുന്നപ്ര-വയലാർ പ്രക്ഷോഭം
കേരളത്തിലെ ആലപ്പുഴയിലെ രണ്ട് ഗ്രാമങ്ങളാണ് പുന്നപ്രയും വയലാറും. 1946 ഒക്ടോബറിൽ, പഴയ തിരുവിതാംകൂർ നാട്ടുരാജ്യത്തിൻ്റെ ദിവാൻ (പ്രധാനമന്ത്രി) സർ സി പി രാമസ്വാമി അയ്യർ സ്റ്റേറ്റ് ഫോഴ്സിൻ്റെ ലെഫ്റ്റനൻ്റ് ജനറൽ സ്ഥാനം ഏറ്റെടുത്തതോടെ ആമബാലപ്പുഴ-ചേർത്തല മേഖല സൈനിക ഭരണത്തിൻ കീഴിലായി.
1946 ഒക്ടോബറിലെ പുന്നപ്ര-വയലാർ സമരം സർ സിപിയുടെ ചൂഷണ വ്യവസ്ഥയ്ക്കും സ്വേച്ഛാധിപത്യ ഭരണത്തിനുമെതിരെ കർഷകരും കർഷകത്തൊഴിലാളികളും കയർ തൊഴിലാളികളും ചേർന്ന് നടത്തിയ പ്രക്ഷോഭം. പാർട്ടി പ്രവർത്തകരെ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിലും മനോവീര്യം നിലനിർത്തുന്നതിലും വിശ്രമമില്ലാതെ പ്രക്ഷോഭത്തിന് വേണ്ടി പ്രവർത്തിച്ചതിലും വിഎസിൻ്റെ നേതൃത്വത്തെ അടുത്ത സഹായിയായ പി ജയനാഥ് വിഎസ് എൻ്റെ ആത്മരേഖയിൽ (ഏകദേശം ‘വി എസിൻ്റെ ആത്മകഥാ റെക്കോർഡ്’) രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട് .
“1946 ഒക്ടോബർ 1-ന് ദിവാൻ അടിയന്തരാവസ്ഥ പ്രഖ്യാപിച്ചു, അത് എല്ലാത്തരം പ്രതിഷേധങ്ങളും നിരോധിച്ചു” എന്ന് പുസ്തകം പറയുന്നു. “ഒരു പത്രം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എന്തെങ്കിലും പ്രസിദ്ധീകരിച്ചാൽ ആ പ്രസ്സ് അടച്ചുപൂട്ടും. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി നേതാക്കളുടെ സ്വത്തുക്കൾ കണ്ടുകെട്ടാൻ ഉത്തരവായി. “ഓൾ ട്രാവൻകൂർ ട്രേഡ് യൂണിയൻ കോൺഗ്രസ് 1946 ഒക്ടോബർ 22-ന് ഒരു പൊതു പണിമുടക്കിന് ആഹ്വാനം ചെയ്തു. ധാരാളം തൊഴിലാളികൾ… സ്വാതന്ത്ര്യം ആവശ്യപ്പെട്ട് പുന്നപ്രയിലെ റിസർവ് പോലീസ് ക്യാമ്പുകളിലേക്ക് മാർച്ച് നടത്തി.
“ഇൻചാർജ് ഓഫീസർ വെടിവയ്ക്കാൻ ഉത്തരവിട്ടു. നിരവധി പ്രകടനക്കാർ മരിച്ചു… സംഘർഷം നടന്ന് 24 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ അമ്പലപ്പുഴ, ചേർത്തല താലൂക്കുകൾ സൈന്യത്തിന് കൈമാറി. ഗ്രാമങ്ങളിൽ സ്ഥിരമായി വേട്ടയാടൽ നടന്നിരുന്നു…
“ഒക്ടോബർ 27 ന്, ക്യാമ്പിലെ അന്തേവാസികൾ ഉച്ചഭക്ഷണം കഴിക്കുമ്പോൾ, സൈന്യം അവരെ വളഞ്ഞു, അവർ വെടിയുതിർക്കുകയും നിരവധി പേരെ കൊല്ലുകയും ചെയ്തു (കൃത്യമായ കണക്കുകൾ ഇപ്പോഴും അറിയില്ല). വെടിമരുന്ന് തീരുന്നത് വരെ വെടിവയ്പ്പ് തുടർന്നു. തുടർന്ന്, ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവരെ കൊല്ലാൻ ബയണറ്റുകൾ ഉപയോഗിച്ചു. ( പീപ്പിൾസ് ഡെമോക്രസിയിൽ നിന്ന് ).
1946 ഒക്ടോബർ 28-ന് വി.എസ് അറസ്റ്റിലാവുകയും പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തെങ്കിലും 1949 മാർച്ചിൽ വിട്ടയച്ചു. അപ്പോഴേക്കും ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രമായിരുന്നു. 1956 നവംബർ 1 നാണ് കേരളം ഒരു സംസ്ഥാനമായി നിലവിൽ വന്നത്.
1962-ൽ ഇന്ത്യ-ചൈന യുദ്ധത്തിൽ ഒരു വർഷത്തോളം വിഎസ് രണ്ടാമതും ജയിലിൽ കിടന്നു. 1975ലെ അടിയന്തരാവസ്ഥക്കാലത്ത് മൂന്നാമതും ജയിലിൽ കിടന്നു. അപ്പോഴേക്കും അദ്ദേഹം സർക്കാർ നഴ്സായിരുന്ന വസുമതിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു, അവർക്ക് ഒരു മകളും ഒരു മകനും ഉണ്ടായിരുന്നു. അടിയന്തരാവസ്ഥയുടെ രണ്ടാം ദിവസം ആലപ്പുഴയിലെ വീട്ടിൽ വെച്ച് അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ട അദ്ദേഹം 20 മാസത്തോളം അടിയന്തരാവസ്ഥക്കാലത്തേക്ക് ജയിലിൽ കിടന്നു.
കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിൽ പിളർപ്പ്
ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സർക്കാരിനെ കേരളം തിരഞ്ഞെടുത്തു. എളംകുളം മനയ്ക്കൽ ശങ്കരൻ (ഇഎംഎസ്) നമ്പൂതിരിപ്പാടായിരുന്നു ഇതിന് നേതൃത്വം നൽകിയത്. 1957 ഫെബ്രുവരി 28-നായിരുന്നു സംസ്ഥാന നിയമസഭയിലേക്കുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പ്. ആലപ്പുഴയിലെ പത്ത് മണ്ഡലങ്ങളുടെ ചുമതല വി.എസ്സായിരുന്നു; പത്തിൽ എട്ടിലും പാർട്ടി വിജയിച്ചു. 35-ാം വയസ്സിൽ ദേശീയ കൗൺസിലിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.
സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടെ, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർക്ക് ഒരു പുതിയ ധർമ്മസങ്കടം ഉണ്ടായി. പുതിയ ഭരണകൂടവുമായും ഭരണവർഗവുമായുള്ള അവരുടെ ഇടപെടലിൻ്റെ സ്വഭാവം എന്തായിരിക്കണം? കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്) അല്ലെങ്കിൽ സിപിഐ-എം, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (സിപിഐ) എന്നിങ്ങനെ രണ്ടായി പിളർന്ന് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യയിലേക്ക് ഈ ചർച്ചകൾ നയിച്ചു. കോൺഗ്രസുമായുള്ള സഹകരണത്തെ സിപിഐ എം എതിർത്തു. വിഎസും മറ്റ് 31 പേരും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ദേശീയ കൗൺസിലിൽ നിന്ന് രാജിവെച്ച് സിപിഐ എം രൂപീകരിച്ചു.
സിപിഐ-എം ഏറ്റവും ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയായിരുന്നു, ഏകദേശം 1970 മുതൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ്റെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി അതിനോട് ഒരു ബന്ധം ആരംഭിച്ചു. ഔദ്യോഗിക സന്ദർശനത്തിനായി സോവിയറ്റ് യൂണിയനിലേക്ക് ഒരു പ്രതിനിധി സംഘത്തെ അയയ്ക്കാൻ സിപിഐ-എമ്മിനെ ക്ഷണിച്ചു.
കേന്ദ്രകമ്മിറ്റി അംഗമെന്ന നിലയിൽ, 1973-ൽ സന്ദർശിച്ച പ്രതിനിധി സംഘത്തിൻ്റെ ഭാഗമായിരുന്നു വിഎസ്, ലെനിൻ്റെ ശവകുടീരമായ ക്രെംലിൻ സന്ദർശിക്കുകയും സോവിയറ്റ് പാർട്ടി നേതാക്കളുമായുള്ള കൂടിക്കാഴ്ചകളിൽ പങ്കെടുക്കുകയും ചെയ്തു (പക്ഷേ ജനറൽ സെക്രട്ടറി ലിയോനിഡ് ബ്രെഷ്നെവിനെ കാണാൻ കഴിഞ്ഞില്ല).
രണ്ട് പതിറ്റാണ്ടിനുള്ളിൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ്റെ അന്ത്യം ഇന്ത്യയിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് മാതൃകയെ ബാധിച്ചില്ല. ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടികൾ ‘സാധാരണ’ ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളായി പരിണമിച്ചതായിരിക്കാം ഒരു കാരണം. പശ്ചിമ ബംഗാളിൽ 34 വർഷം ഭരിച്ച സിപിഐ എമ്മിന് 2011ൽ മാത്രമാണ് ഭരണം നഷ്ടമായത്. വടക്കുകിഴക്കൻ സംസ്ഥാനമായ ത്രിപുരയിൽ 1993-നും 2018-നും ഇടയിൽ (യുഎസ്എസ്ആർ അവസാനിച്ചതിന് ശേഷം) സി.പി.ഐ.-എമ്മിന് ഒരു നീണ്ട പ്രയത്നം ഉണ്ടായിരുന്നു. 2021ൽ മികച്ച ഭൂരിപക്ഷത്തോടെ അധികാരത്തിൽ തിരിച്ചെത്തി അത് കേരളത്തിൽ ഒരു ശക്തിയായി തുടരുന്നു.
കാഞ്ച ഇളയ്യ ഷെപ്പേർഡിൻ്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ കേരളത്തിലെ ഇടതുപക്ഷത്തിൻ്റെ വിജയത്തിന് കാരണം രണ്ട് ‘പിന്നാക്ക’ ജാതി ഈഴവ നേതാക്കളായ വിഎസും നിലവിലെ മുഖ്യമന്ത്രി പിണറായി വിജയനും നേതൃത്വം നൽകിയതാണ് . പശ്ചിമ ബംഗാൾ, ത്രിപുര യൂണിറ്റുകൾ സമാനമായ ‘പിന്നാക്ക’ ജാതികളിൽ നിന്ന്, വളരെ കുറച്ച് ദളിതരിൽ നിന്ന്ചലനാത്മകത കണ്ടില്ല. ഏറ്റവും ദരിദ്രരായ ജനവിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽ അണിനിരന്ന വിഎസിൻ്റെ വ്യക്തിപരമായ കഥ അദ്ദേഹത്തെ പാർട്ടിയുടെ നെടുംതൂണാക്കി, സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ്റെ അവസാനത്തെ പോലും അതിജീവിച്ച് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകൾ കേരളത്തിലേക്ക് ആഴ്ന്നിറങ്ങാൻ ഒരു പ്രധാന കാരണമായിരുന്നു.
നിയമനിർമ്മാണ രാഷ്ട്രീയം
1965ൽ ആലപ്പുഴയിലെ ആമബാലപ്പുഴ മണ്ഡലത്തിൽ മത്സരിച്ച വിഎസ് സംസ്ഥാന നിയമസഭയിലേക്കുള്ള ആദ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പരാജയപ്പെട്ടു. കയർ, കൃഷി, മത്സ്യബന്ധനം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലെ തൊഴിലാളികളെ കേന്ദ്രീകരിച്ച് അദ്ദേഹം തൻ്റെ രണ്ടാം ശ്രമത്തിൽ വിജയിച്ചു.
2016 മുതൽ 2021 വരെ അദ്ദേഹം നിയമസഭയിൽ നടത്തിയ പ്രസംഗങ്ങൾ മറ്റെല്ലാ നിയമസഭാംഗങ്ങളെയും, ചെറുപ്പക്കാർ പോലും, അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ വീര്യത്തിലും ഊർജത്തിലും അസൂയപ്പെടുത്തി. സ്ലാംഗും പ്രാദേശിക പഴഞ്ചൊല്ലുകളും പ്രേക്ഷകരെ പിടിച്ചിരുത്തുന്ന വികാരഭരിതമായ ശൈലിയും നിറഞ്ഞ ഉഗ്രമായ പ്രസംഗശൈലി വിഎസ് വളർത്തിയെടുത്തു. സാധാരണക്കാരുടെ പ്രശ്നങ്ങളെക്കുറിച്ചാണ് അദ്ദേഹം സംസാരിച്ചത്. കള്ള് തൊഴിലാളികൾക്കും കർഷകത്തൊഴിലാളികൾക്കും മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾക്കും ക്ഷേമനിധി ബോർഡുകൾ വേണമെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.
50 വർഷത്തോളം അമ്പലപ്പുഴ കള്ള് ചെത്തുതൊഴിലാളി യൂണിയൻ പ്രസിഡൻ്റായിരുന്നു വിഎസ്. 1968 മാർച്ചിൽ രൂപീകരിച്ച കേരള കർഷകതൊഴിലാളി യൂണിയൻ (കേരള കർഷക തൊഴിലാളി യൂണിയൻ) പ്രസിഡൻ്റായിരുന്നു അദ്ദേഹം. 1969 ഡിസംബറിൽ സംസ്ഥാനത്തിൻ്റെ ഭൂവുടമസ്ഥതയെ അടിമുടി മാറ്റിമറിച്ച കേരള ഭൂപരിഷ്കരണ നിയമത്തിൻ്റെ മുന്നോടിയായുള്ള ഒരു വലിയ പൊതുയോഗം അത് സംഘടിപ്പിച്ചു.
കേരളത്തിലെ സിപിഐ എമ്മിനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം പാർട്ടിയുടെ സംഘടനാ സംവിധാനത്തിലും അധികാരശ്രേണിയിലും സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിക്കാണ് അധികാരം. 1980 മുതൽ 1992 വരെ വിഎസ് ഈ പദവി വഹിച്ചു .
ഒരു പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകൻ
ഒരു ടേം (2006 മുതൽ 2011 വരെ) വിഎസ് കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്നു. 1991-1996, 2001-2006, 2011-2016 എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് തവണ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്നു. അദ്ദേഹം എതിർപ്പിൽ കൂടുതൽ സ്വാധീനമുള്ള നീക്കങ്ങൾ നടത്തി, അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ അവസാന കാലയളവ് അഴിമതി വിരുദ്ധ കുരിശുയുദ്ധക്കാരൻ എന്ന അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പ്രതിച്ഛായ ശക്തിപ്പെടുത്തി.
2001ൽ അധികാരത്തിലെത്തിയപ്പോൾ വിഎസ് ഭൂമി കയ്യേറ്റത്തിനെതിരെ, പ്രത്യേകിച്ച് വനമേഖലയിൽ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചു. 2002 ഏപ്രിലിൽ ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ മതികെട്ടാൻ അദ്ദേഹം യാത്ര ചെയ്ത് വാർത്തകളിൽ ഇടം നേടി. 3000 ഏക്കറിലധികം വരുന്ന കൊടും വനഭൂമി പ്രബലരായ ആളുകൾ വെട്ടി നുറുക്കി കയ്യേറിയിട്ടുണ്ടെന്ന കണ്ടെത്തലുകൾ വിഎസ് മാധ്യമങ്ങളോട് പങ്കുവെച്ചു. ജുഡീഷ്യൽ അന്വേഷണം വേണമെന്നും അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു.
2002 മേയിൽ പൂയംകുട്ടിക്ക് സമാനമായ ദൗത്യവുമായി വി.എസ്. ഇത്തവണ പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകരും അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം ചേർന്നു. പൂയംകുട്ടി മലനിരകളിൽ നാലു മണിക്കൂർ ചെലവഴിച്ച അദ്ദേഹം അവിടെയും വ്യാപകമായ കയ്യേറ്റം കണ്ടെത്തി. തുടർന്ന് അനധികൃത ക്വാറികളുടെ പരാതികൾ കേട്ട് വിഎസ് തിരുവനന്തപുരം മൂക്കുന്നിമല മലനിരകൾ സന്ദർശിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ജനപ്രീതി കുതിച്ചുയർന്നു.
2006ൽ എൽഡിഎഫ് അധികാരത്തിലെത്തിയപ്പോൾ 82കാരനായ വിഎസ് മുഖ്യമന്ത്രിയായി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു. തൻ്റെ മണ്ഡലമായ പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ മലമ്പുഴയിൽ പത്തുദിവസം മാത്രമാണ് അദ്ദേഹം പ്രചാരണത്തിനിറങ്ങിയത്. 2008-ൽ നെൽവയലും തണ്ണീർത്തടങ്ങളും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള നിയമനിർമ്മാണം മുഖ്യമന്ത്രിയെന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പ്രധാന നേട്ടങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
2007ൽ പ്രശസ്ത ടൂറിസം കേന്ദ്രമായ മൂന്നാറിലെ അനധികൃത നിർമാണം പൊളിച്ചുനീക്കാൻ അദ്ദേഹം ‘മൂന്നാർ ഓപ്പറേഷൻ’ ആരംഭിച്ചു. 29 ദിവസങ്ങൾ കൊണ്ട് അനധികൃത ഹോട്ടലുകളും റിസോർട്ടുകളും പൊളിക്കുകയും 16,000 ഏക്കർ സർക്കാർ ഭൂമി തിരിച്ചുപിടിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ, പൊളിച്ചുമാറ്റിയ സ്വത്തുകളിലൊന്ന് സി.പി.ഐയുടേതായതിനാൽ പ്രവർത്തനം അവസാനഘട്ടം വരെ കണ്ടില്ല. സമ്മർദത്തെ തുടർന്ന് വിഎസിന് അത് പാതിവഴിയിൽ നിർത്തേണ്ടി വന്നു . കൊച്ചി മെട്രോ റെയിൽ പദ്ധതി പോലെയുള്ള നിരവധി അടിസ്ഥാന സൗകര്യ പദ്ധതികളുടെ സമാരംഭത്തിനും അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ കാലാവധി മേൽനോട്ടം വഹിച്ചു.
പ്രതിപക്ഷ നേതാവെന്ന നിലയിൽ (2011-2016) വിഎസ് രണ്ട് സെൻസേഷണൽ ലൈംഗികാരോപണ കേസുകളിൽ പുതിയ അന്വേഷണം ആവശ്യപ്പെട്ടു – കവിയൂർ, കിളിരൂർ കേസുകൾ . കുപ്രസിദ്ധമായ ഐസ്ക്രീം ലൈംഗിക അഴിമതിയിലും അദ്ദേഹം ഒരു നീണ്ട പോരാട്ടത്തിന് നേതൃത്വം നൽകി, പ്രതികൾ കനത്ത രാഷ്ട്രീയക്കാരായിരുന്നു.
സി.പി.ഐ.എം സംസ്ഥാന ഘടകത്തിനകത്ത് തലയെടുപ്പുള്ള വിഭാഗീയതയ്ക്ക് വഴങ്ങുന്നതാണ് വി.എസിൻ്റെ ദൗർബല്യം. അതിൻ്റെ ഫലമായി 1996ലെ നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ തനിക്കും പാർട്ടിക്കും ശക്തമായ അടിത്തറയുണ്ടായിരുന്ന ആലപ്പുഴയിലെ മാരാരിക്കുളത്ത് അദ്ദേഹം അപ്രതീക്ഷിത പരാജയം രുചിച്ചു. തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ എൽഡിഎഫ് വിജയിച്ചാൽ വിഎസ് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുമെന്നായിരുന്നു സൂചന . എൽഡിഎഫ് വിജയിച്ചെങ്കിലും വിഎസ് തോറ്റു. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമയത്ത് പാർട്ടി മെഷിനറിയുടെ അലംഭാവമാണ് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ തോൽവിക്ക് കാരണം.
തുടർന്ന്, 2005-ൽ, 2005-ൽ നടന്ന പാർട്ടിയുടെ 18-ാം സംസ്ഥാന സമ്മേളനത്തിൽ വി.എസ്. വിഭാഗത്തിലെ 12 അംഗങ്ങളും പരാജയപ്പെട്ടു. ഔദ്യോഗിക വിഭാഗം എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന എതിർവിഭാഗം, നിലവിലെ കേരള മുഖ്യമന്ത്രി പിണറായി വിജയനിൽ (തുടർച്ചയായ രണ്ടാം തവണയും) തങ്ങളുടെ നേതാവിനെ കണ്ടെത്തി.
2006ലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വിഎസിന് ആദ്യം സീറ്റ് നിഷേധിച്ചത് ജനരോഷത്തിന് കാരണമായി. പാർട്ടിക്കുള്ളിൽ നിന്നും അപൂർവമായ തിരിച്ചടി നേരിട്ടു. പൊതുപ്രവർത്തകനായ അന്തരിച്ച ജസ്റ്റിസ് വി ആർ കൃഷ്ണയ്യർ ഈ തീരുമാനം ‘തിരുത്താൻ’ അന്നത്തെ പാർട്ടി ജനറൽ സെക്രട്ടറി പ്രകാശ് കാരാട്ടിന് കത്തയച്ചു. സിപിഐഎം വഴങ്ങി, മലമ്പുഴ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് വിഎസ് ജനവിധി തേടി. അദ്ദേഹം മുഖ്യമന്ത്രിയായി.
2007 മേയിൽ വിഎസിനെയും പിണറായി വിജയനെയും പരസ്പരം പരസ്യപ്രസ്താവന നടത്തിയതിന് പാർട്ടി പൊളിറ്റ് ബ്യൂറോയിൽ നിന്ന് സിപിഐ-എം സസ്പെൻഡ് ചെയ്തു. അന്ന് വിഎസ് മുഖ്യമന്ത്രിയും പിണറായി വിജയൻ പാർട്ടി സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയുമായിരുന്നു. 2016ലെ എൽഡിഎഫ് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണത്തിൻ്റെ മുഖവും വിഎസ് ആയിരുന്നു. നിയമസഭയ്ക്കകത്തും പുറത്തും ശക്തമായ ശബ്ദമായി വിഎസ് തുടർന്നപ്പോൾ പിണറായി വിജയൻ മുഖ്യമന്ത്രിയായി. 2016 മുതൽ 2022 വരെ സംസ്ഥാന ഭരണപരിഷ്കാരങ്ങളുടെ നാലാമത്തെ കമ്മീഷൻ ചെയർമാനായിരുന്നു.
2019 ലെ ഒരു ചെറിയ സ്ട്രോക്ക് അദ്ദേഹത്തെ ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചു, അദ്ദേഹം പൊതുജീവിതത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിന്നു , സംസ്ഥാനത്തിൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ സ്ഥലത്ത് ഒരു ശൂന്യത അവശേഷിപ്പിച്ചു. അത് ഇപ്പോഴും തുടരുന്നു.
