ഫെബ്രുവരി 12ന് നടക്കാനിരിക്കുന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് തൊട്ടുമുമ്പ് മുഹമ്മദ് യൂനുസിൻ്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ബംഗ്ലാദേശിലെ ഇടക്കാല സർക്കാർ നയതന്ത്രപരവും സാമ്പത്തികവുമായ ഒരു സുപ്രധാന നടപടി സ്വീകരിച്ചു. ലോകത്തിലെ രണ്ട് പ്രധാന സാമ്പത്തിക ശക്തികളായ അമേരിക്കയുമായും ജപ്പാനുമായും ധാക്ക തന്ത്രപരമായ വ്യാപാര കരാറുകൾക്ക് അന്തിമരൂപം നൽകി.
ഈ കരാറുകളുടെ പ്രാഥമിക ലക്ഷ്യം ബംഗ്ലാദേശിൻ്റെ തകർച്ചയിലുള്ള സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുക, പ്രത്യേകിച്ച്, ആഗോള വിപണിയിൽ വസ്ത്ര വ്യവസായത്തെ മത്സരക്ഷമത നിലനിർത്തുക എന്നതാണ്. അടുത്തിടെ ഇന്ത്യ അമേരിക്കയുമായുള്ള തുണിത്തരങ്ങളുടെ കയറ്റുമതിയുടെ തീരുവ കുറക്കുന്നതിൽ വിജയിച്ച സമയത്താണ് ഈ നീക്കം. ഇത് ബംഗ്ലാദേശ് കയറ്റുമതിക്കാർക്ക് ആശങ്കയുണ്ടാക്കിയിരുന്നു.
ജപ്പാനുമായുള്ള സാമ്പത്തിക പങ്കാളിത്ത കരാർ
കഴിഞ്ഞ ആഴ്ച, ബംഗ്ലാദേശ് ജപ്പാനുമായി ഒരു സാമ്പത്തിക പങ്കാളിത്ത കരാറിൽ (EPA) ഒപ്പുവച്ചു. ബംഗ്ലാദേശിൻ്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏതൊരു രാജ്യവുമായും ഉണ്ടാക്കുന്ന ആദ്യത്തെ പൂർണ സാമ്പത്തിക പങ്കാളിത്ത കരാറാണിത്. ബംഗ്ലാദേശിൻ്റെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയുടെ നട്ടെല്ലായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന റെഡിമെയ്ഡ് വസ്ത്രങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള താരിഫ് ലൈനുകളുടെ 9% ഡ്യൂട്ടി- ഫ്രീ മാർക്കറ്റ് ആക്സസ് ഇത് നൽകും.
ബംഗ്ലാദേശിൻ്റെ ഓട്ടോമോട്ടീവ്, നിർമ്മാണ മേഖലകളിലേക്ക് ജാപ്പനീസ് നിക്ഷേപകരെ ആകർഷിക്കുക എന്നതാണ് കരാറിൻ്റെ പ്രാഥമിക ലക്ഷ്യം എന്ന് വിദഗ്ദർ പറയുന്നു. രാജ്യത്തിൻ്റെ വ്യാവസായിക ഘടനയെ ഗണ്യമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന, പ്രാദേശികമായി വാഹനങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാൻ ജാപ്പനീസ് സംരംഭകരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയാണ് ബംഗ്ലാദേശ് സർക്കാർ ലക്ഷ്യമിടുന്നത്.
യുഎസുമായുള്ള പരസ്പര താരിഫുകൾ
ജപ്പാന് പിന്നാലെ, ബംഗ്ലാദേശും തിങ്കളാഴ്ച അമേരിക്കയുമായി ഒരു സുപ്രധാന വ്യാപാര കരാറിൽ ഒപ്പുവെക്കും. നിർദ്ദിഷ്ട കരാർ പ്രകാരം, പരുത്തി, നൂൽ തുടങ്ങിയ അമേരിക്കൻ അസംസ്കൃത വസ്തുക്കളിൽ നിന്ന് നിർമ്മിച്ച വസ്ത്ര ഉൽപ്പന്നങ്ങൾക്ക് യുഎസ് തീരുവ ചുമത്തില്ല. നിലവിൽ, ബംഗ്ലാദേശ് യുഎസിലേക്കുള്ള മൊത്തം കയറ്റുമതിയുടെ 95% വസ്ത്രങ്ങളാണ്. പുതിയ വ്യവസ്ഥകൾ പ്രകാരം, 70% അമേരിക്കൻ ഉള്ളടക്കം അടങ്ങിയ ഒരു ഉൽപ്പന്നത്തെ 20% പരസ്പര താരിഫിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കും.
യുഎസ് വിപണിയിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ഇന്ത്യക്ക് താരിഫ് ആനുകൂല്യങ്ങൾ ലഭിക്കുമ്പോൾ, ബംഗ്ലാദേശ് കയറ്റുമതിക്കാർക്ക് യുഎസ് വിപണിയിൽ അവരുടെ പങ്ക് നിലനിർത്താൻ ഈ കരാർ സഹായിക്കും.
എൽഡിസി വിഭാഗത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുകടക്കാൻ
നവംബറിൽ ബംഗ്ലാദേശ് ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ വികസനം നേടിയ രാജ്യ (എൽഡിസി) വിഭാഗത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുകടക്കാൻ ഒരുങ്ങുകയാണ്. ഈ മാറ്റം ബംഗ്ലാദേശിൻ്റെ നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര വ്യാപാര ആനുകൂല്യങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കും. ഇത് മനസിൽ വെച്ചുകൊണ്ട്, യൂനുസ് സർക്കാർ ഈ കരാറുകൾക്ക് മുൻകൂട്ടി അംഗീകാരം നൽകി.
എൽഡിസി പദവിയിൽ നിന്ന് മാറിയതിന് ശേഷവും കയറ്റുമതിയെ പ്രതികൂലമായി ബാധിക്കില്ലെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള ഈ തന്ത്രത്തിൻ്റെ ഭാഗമാണ് ജപ്പാനുമായുള്ള ഇപിഎയും അമേരിക്കയുമായുള്ള വ്യാപാര ഏകോപനവും. സർക്കാർ ഡാറ്റ പ്രകാരം, അമേരിക്കയും ആയുള്ള വ്യാപാര കമ്മി കുറക്കുന്നതിന് ബംഗ്ലാദേശ് ബോയിംഗ് വിമാനങ്ങൾ, സോയാബീൻ, വലിയ അളവിൽ പരുത്തി എന്നിവ വാങ്ങാൻ പ്രതിജ്ഞാബദ്ധമാണ്. അഞ്ചു ദശലക്ഷം ടൺ ഗോതമ്പ് ഇറക്കുമതി ചെയ്യുന്നതിനുള്ള കരാറിലും എത്തിയിട്ടുണ്ട്.
വിദഗ്ദ വിശകലനവും രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനവും
ബംഗ്ലാദേശിൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ സ്ഥിരതയെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കും ഈ കരാറുകളുടെ ഭാവി എന്ന് സാമ്പത്തിക വിദഗ്ദർ പറയുന്നു. യൂനുസ് സർക്കാരിന് ശക്തമായ യുഎസ് പിന്തുണ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് ശേഷം വരുന്ന പുതിയ സർക്കാരിൻ്റെ നയങ്ങൾ ഈ കരാറുകളുടെ നടത്തിപ്പിനെ ബാധിച്ചേക്കാം. ബംഗ്ലാദേശി ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ തീരുവ 37% ൽ നിന്ന് 20% ആയി യുഎസ് കുറച്ചതും ഇപ്പോൾ അസംസ്കൃത വസ്തുക്കളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കൂടുതൽ ഇളവുകൾ നൽകുന്നതും ധാക്കക്ക് വലിയ ആശ്വാസമാണെന്ന് വിദഗ്ദർ വിശ്വസിക്കുന്നു.
ഇത് വിദേശനാണ്യ കരുതൽ ശേഖരം വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ സഹായിക്കുക മാത്രമല്ല, തൊഴിലവസരങ്ങൾ ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്യും. ഇന്ത്യയുമായുള്ള മത്സരത്തിൻ്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ആഗോള വിതരണ ശൃംഖലയിൽ ശക്തമായ ഒരു ബദലായി ബംഗ്ലാദേശിനെ സ്ഥാപിക്കാനുള്ള ശ്രമമാണ് ഈ ഇടപാടുകൾ.
