വളർന്നുവരുന്ന സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകളുടെ ഒരു കൂട്ടായ്മ എന്നതിലുപരി, ആഗോള സാമ്പത്തിക-രാഷ്ട്രീയ രംഗത്തെ വലിയ മാറ്റങ്ങളുടെ ശബ്ദമായി ബ്രിക്‌സ് (BRICS) മാറിയിരിക്കുന്നു. അന്താരാഷ്ട്ര വ്യാപാരത്തിൽ യുഎസ് ഡോളറിന്റെ ആധിപത്യത്തെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നതും അംഗരാജ്യങ്ങൾ ബദൽ സാമ്പത്തിക സംവിധാനങ്ങൾ തേടുന്നതുമാണ് യുഎസ് പ്രസിഡന്റ് ഡൊണാൾഡ് ട്രംപിനെ പ്രധാനമായും ആശങ്കപ്പെടുത്തുന്നത്.
ട്രംപിന്റെ മുന്നറിയിപ്പും തീരുവ ഭീഷണിയും
ബ്രിക്‌സ് രാജ്യങ്ങൾക്കെതിരെ കടുത്ത നിലപാടാണ് ഡൊണാൾഡ് ട്രംപ് സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. യുഎസ് ഡോളറിന് പകരം മറ്റ് സംവിധാനങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയാൽ 100 ശതമാനം തീരുവ നേരിടേണ്ടിവരുമെന്ന് 2025 ജനുവരിയിൽ അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കുകയുണ്ടായി. തുടർന്ന് ഫെബ്രുവരിയിലും സമാനമായ മുന്നറിയിപ്പ് ആവർത്തിച്ചു.
ജൂലൈയിൽ നിലപാട് കൂടുതൽ കടുപ്പിച്ച ട്രംപ്, ബ്രിക്‌സിന്റെ അമേരിക്കൻ വിരുദ്ധ നയങ്ങളുമായി ഒത്തുപോകുന്ന രാജ്യങ്ങൾക്ക് 10 ശതമാനം അധിക താരിഫ് ഏർപ്പെടുത്തുമെന്നും മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. യുഎസിനെ സംബന്ധിച്ച് ഡോളറിന്റെ ആഗോള ആധിപത്യം എത്രത്തോളം നിർണായകമാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നതാണ് ഈ നീക്കങ്ങൾ.
ബ്രിക്‌സിന്റെ ചരിത്രവും നാമകരണവും
അഞ്ച് അംഗരാജ്യങ്ങളുടെ പേരുകളുടെ ആദ്യാക്ഷരങ്ങളിൽ നിന്നാണ് BRICS എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടത്: ബ്രസീൽ (B), റഷ്യ (R), ഇന്ത്യ (I), ചൈന (C), ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക (S). 2006-ൽ ആരംഭിച്ച കൂട്ടായ്മയുടെ ആദ്യ ഉച്ചകോടി 2009 ജൂണിൽ റഷ്യയിലെ യെക്കാറ്റെറിൻബർഗിലാണ് നടന്നത്. പിന്നീട് 2010-ൽ ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക അംഗമായതോടെയാണ് ഇത് BRICS ആയി മാറിയത്. 2001-ൽ ഗോൾഡ്മാൻ സാച്ചസ് സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധനായ ജിം ഒ’നീൽ ആണ് ഈ സാമ്പത്തിക സാധ്യതകളെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ‘BRIC’ എന്ന പദം ആദ്യമായി ഉപയോഗിച്ചത്.
രൂപീകരണത്തിന്റെ ലക്ഷ്യവും 2008 ലെ മാന്ദ്യവും
ഒരിക്കലും ഒരു അമേരിക്കൻ വിരുദ്ധ സംഘടനയായി ബ്രിക്‌സ് രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടതല്ല. ആഗോള സാമ്പത്തിക സ്ഥാപനങ്ങളായ ലോകബാങ്ക്, ഐ.എം.എഫ് (IMF) എന്നിവയിൽ വികസ്വര രാജ്യങ്ങൾക്ക് അർഹമായ പ്രാതിനിധ്യം ഉറപ്പാക്കുക എന്നതായിരുന്നു യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം. 2008-ലെ ആഗോള സാമ്പത്തിക മാന്ദ്യകാലത്ത് അമേരിക്കയും യൂറോപ്പും തളർന്നപ്പോൾ ഇന്ത്യയും ചൈനയും മികച്ച സ്ഥിരത പുലർത്തി. ഇത് ആഗോള വേദികളിൽ ഈ രാജ്യങ്ങളുടെ സ്വാധീനം വർദ്ധിപ്പിച്ചു.
പ്രവർത്തനവും പ്രധാന തൂണുകളും
ഔപചാരിക സർക്കാരോ സ്ഥിരം ആസ്ഥാനമോ ഇല്ലാത്ത ബ്രിക്‌സിന്, അംഗരാജ്യങ്ങളാണ് ഓരോ വർഷവും അധ്യക്ഷത വഹിക്കുന്നത്. പ്രധാനമായും മൂന്ന് മേഖലകളിലാണ് കൂട്ടായ്മ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്:
- രാഷ്ട്രീയവും സുരക്ഷയും: ആഗോള സംഘർഷങ്ങൾ, ഭീകരവാദം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ.
- സാമ്പത്തികവും വാണിജ്യവും: പ്രാദേശിക കറൻസികളിലെ വ്യാപാരം, നിക്ഷേപങ്ങൾ, അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനം.
- സാംസ്കാരികവും പൊതുജന ബന്ധവും: വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം, ടൂറിസം എന്നിവയിലെ സഹകരണം.
ന്യൂ ഡെവലപ്‌മെന്റ് ബാങ്കും (NDB) ഡോളറിന്റെ വെല്ലുവിളിയും
ലോകബാങ്കിന് ബദലായി വികസ്വര രാജ്യങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനത്തിനായി 2014-ൽ ഷാങ്ഹായ് ആസ്ഥാനമായി ന്യൂ ഡെവലപ്‌മെന്റ് ബാങ്ക് (NDB) സ്ഥാപിച്ചു. കൂടാതെ പ്രതിസന്ധി ഘട്ടങ്ങളിൽ പണലഭ്യത ഉറപ്പാക്കാൻ ‘കണ്ടിജന്റ് റിസർവ് അറേഞ്ച്‌മെന്റും’ രൂപീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
നിലവിൽ ഈജിപ്ത്, എത്യോപ്യ, ഇന്തോനേഷ്യ, ഇറാൻ, സൗദി അറേബ്യ, യു.എ.ഇ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങൾ കൂടി ചേർന്നതോടെ ‘ബ്രിക്‌സ് പ്ലസ്’ ആയി സംഘടന വളർന്നു. അംഗരാജ്യങ്ങൾ ഡോളറിന് പകരം സ്വന്തം പ്രാദേശിക കറൻസികളിൽ വ്യാപാരം ആരംഭിക്കുന്നത് ആഗോളതലത്തിൽ ഡോളറിന്റെ സ്വാധീനം കുറയ്ക്കുമെന്നതാണ് അമേരിക്കയുടെ നിലവിലെ പ്രധാന ആശങ്ക.