| വാമിക
പടിഞ്ഞാറൻ ആഫ്രിക്കയുടെ ഹൃദയഭാഗത്ത്, കടലുകളാൽ ചുറ്റപ്പെടാത്ത ഒരു കൊച്ചു ദരിദ്ര രാജ്യം.. ബുർക്കിന ഫാസോ. അവിടെ 37 വയസ്സ് മാത്രം പ്രായമുള്ള ഒരു യുവാവ് ലോകരാജ്യങ്ങളുടെ ഉറക്കം കെടുത്തുകയാണ്. കേവലം ഒരു പട്ടാള അട്ടിമറിയിലൂടെ അധികാരത്തിലെത്തിയ മറ്റൊരു സൈനികൻ എന്നതിലുപരി, സാമ്രാജ്യത്വത്തിനും നവകൊളോണിയലിസത്തിനുമെതിരെ ആഫ്രിക്കയുടെ പുതിയ ശബ്ദമായി മാറിയിരിക്കുകയാണ് ഇബ്രാഹിം ട്രോറെ. വെറും 34-ാം വയസ്സിൽ അധികാരം പിടിച്ചെടുത്ത ഈ യുവാവ് ഇതിനോടകം അതിജീവിച്ചത് 16-ഓളം വധശ്രമങ്ങളെയാണെന്നത് ലോകത്തെ അമ്പരപ്പിക്കുന്നു.
2022 സെപ്റ്റംബറിൽ ഒരു പട്ടാള മുഖംമൂടി അണിഞ്ഞ കമാൻഡോ ഓഫീസറായിട്ടായിരുന്നു ട്രോറെയുടെ രംഗപ്രവേശം. അന്ന് അധികാരത്തിലിരുന്ന പോൾ ഹെൻറി സാൻഡോഗോ ദമീബയെ പുറത്താക്കി അധികാരം പിടിച്ചെടുത്ത ട്രോറെ ആദ്യം ചെയ്തത് തന്റെ മുഖംമൂടി അഴിച്ചുമാറ്റുക എന്നതായിരുന്നു. അതോടെ ബുർക്കിന ഫാസോയുടെ മാത്രമല്ല, ആഫ്രിക്കൻ വൻകരയുടെ തന്നെ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തിൽ പുതിയൊരു അധ്യായം പിറന്നു. “രണ്ടാം ആഫ്രിക്കൻ ചെഗുവേര” എന്ന് ഇന്ന് ലോകം ഇദ്ദേഹത്തെ വിളിക്കുന്നു.
ഈ മാറ്റത്തിന്റെ വേരുകൾ തേടിപ്പോയാൽ നമ്മൾ എത്തുന്നത് 1980-കളിലെ തോമസ് സങ്കര എന്ന ഇതിഹാസ ഭരണാധികാരിയിലാണ്. ആഫ്രിക്കൻ ചെഗുവേര എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന സങ്കരയുടെ കടുത്ത അനുയായിയാണ് താനെന്ന് ട്രോറെ അഭിമാനത്തോടെ പറയുന്നു. 1987-ൽ കൊല്ലപ്പെട്ട സങ്കരയുടെ അതേ പാത പിന്തുടരുന്ന ട്രോറെ, 34-ാം വയസ്സിൽ തന്നെ അധികാരം നേടിയെന്നതും സങ്കരയുമായുള്ള രൂപസാദൃശ്യവും ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഇദ്ദേഹത്തെ ഒരു വീരനായകനാക്കി. താനൊരു മാർക്സിസ്റ്റ് ആണെന്ന് പരസ്യമായി പ്രഖ്യാപിക്കാനും ഇദ്ദേഹം മടിക്കാറില്ല.
ലോകത്തിലെ സ്വർണ്ണ സമ്പന്നമായ 11-ാമത്തെ രാജ്യമായിട്ടും ബുർക്കിന ഫാസോ എന്തുകൊണ്ട് ദരിദ്രമായി തുടരുന്നു എന്നതായിരുന്നു ട്രോറെയുടെ ഒന്നാമത്തെ ചോദ്യം. രാജ്യത്തെ കയറ്റുമതി വരുമാനത്തിന്റെ 80 ശതമാനവും സ്വർണ്ണത്തിൽ നിന്നാണെങ്കിലും അതിന്റെ ലാഭം മുഴുവൻ കൊണ്ടുപോയിരുന്നത് വിദേശ കുത്തക കമ്പനികളായിരുന്നു. ഇത് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ട്രോറെ സ്വർണ്ണ ഖനികൾ ദേശസാൽക്കരിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഫ്രഞ്ച്, ഓസ്ട്രേലിയൻ കമ്പനികളുടെ ലൈസൻസ് റദ്ദാക്കിക്കൊണ്ട് തദ്ദേശീയമായ സ്വർണ്ണ ശുദ്ധീകരണശാലകൾ തുടങ്ങാൻ അദ്ദേഹം ഉത്തരവിട്ടു.
ഫ്രാൻസിനോടുള്ള ട്രോറെയുടെ നിലപാടുകൾ അത്യന്തം കടുത്തതായിരുന്നു. 1960-ൽ സ്വാതന്ത്ര്യം കിട്ടിയിട്ടും ഫ്രാൻസ് തുടരുന്ന നവകൊളോണിയലിസത്തെ അദ്ദേഹം ശക്തമായി എതിർത്തു. ഫ്രഞ്ച് അംബാസഡറെ പുറത്താക്കുകയും രാജ്യത്തുണ്ടായിരുന്ന ഫ്രഞ്ച് സൈന്യത്തോട് ഉടൻ സ്ഥലം വിടാൻ ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈ നീക്കം മലി, നൈജർ തുടങ്ങിയ അയൽ രാജ്യങ്ങൾക്കും വലിയ പ്രചോദനമായി മാറി. ഫ്രാൻസിന്റെ ഈ മേഖലയിലെ നീരാളിപ്പിടുത്തത്തിന് അതോടെ അയവു വന്നു തുടങ്ങി.
ആഫ്രിക്കൻ രാജ്യങ്ങളെ സാമ്പത്തികമായി വരിഞ്ഞുമുറുക്കുന്ന ‘സി.എഫ്.എ ഫ്രാങ്ക്’ (CFA Franc) എന്ന കറൻസിക്കെതിരെയും ട്രോറെ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഫ്രഞ്ച് ട്രഷറിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള ഈ കറൻസി ആഫ്രിക്കൻ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ കുറഞ്ഞ വിലയ്ക്ക് ഫ്രാൻസിന് കിട്ടാൻ സഹായിക്കുന്ന ആയുധമാണെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. സ്വന്തമായി പുതിയ കറൻസി കൊണ്ടുവരുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച അദ്ദേഹം, പാശ്ചാത്യ ശക്തികളുടെ കൂട്ടായ്മയായ ഇക്കോവാസിൽ (ECOWAS) നിന്ന് തന്റെ രാജ്യത്തെ പിൻവലിക്കുകയും ചെയ്തു.
2023-ലെ റഷ്യ-ആഫ്രിക്ക ഉച്ചകോടിയിലാണ് ലോകം ഇദ്ദേഹത്തെ ശരിക്കും ശ്രദ്ധിക്കുന്നത്. കോട്ടും സൂട്ടും ധരിച്ചെത്തിയ മറ്റ് രാഷ്ട്രത്തലവന്മാർക്കിടയിൽ പിസ്റ്റൾ ധരിച്ച പട്ടാള വേഷത്തിൽ ട്രോറെ വേറിട്ടുനിന്നു. “ധാതുസമ്പന്നമായ ആഫ്രിക്കൻ ഭൂഖണ്ഡം പട്ടിണിയുടെ ഇരുട്ടിൽ കഴിയുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്?” എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചോദ്യം പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളെ പ്രതിരോധത്തിലാക്കി. ആഫ്രിക്കൻ നേതാക്കൾ സാമ്രാജ്യത്വ ശക്തികളുടെ താളത്തിനൊത്ത് നൃത്തം ചെയ്യുന്ന പാവകളാകുന്നത് നിർത്തണമെന്ന് അദ്ദേഹം ആഹ്വാനം ചെയ്തു.
നയതന്ത്ര രംഗത്ത് റഷ്യ, ക്യൂബ, വെനസുവേല തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളുമായി അദ്ദേഹം സൗഹൃദം സ്ഥാപിച്ചു. റഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് വ്ളാദിമിർ പുടിന്റെ അടുത്ത സുഹൃത്തായി മാറിയ ട്രോറെ, 30 വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം ബുർക്കിന ഫാസോയിൽ റഷ്യൻ എംബസി തുറക്കാൻ അവസരമൊരുക്കി. റഷ്യൻ പിന്തുണയോടെ താൻ നേരിടുന്ന ഭീഷണികളെ അതിജീവിക്കാമെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതുന്നുണ്ടെങ്കിലും, റഷ്യയുടെ സഹായം അയഞ്ഞാൽ സിറിയയിലെ അവസ്ഥ വരുമോ എന്ന ആശങ്കയും രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകർ പങ്കുവെക്കുന്നു.
ഭരണാധികാരി എന്ന നിലയിൽ സാധാരണക്കാർക്ക് ഭക്ഷണം, പാർപ്പിടം, വിദ്യാഭ്യാസം എന്നിവ ഉറപ്പാക്കുന്ന പദ്ധതികൾക്ക് അദ്ദേഹം വലിയ പിന്തുണ നൽകി. 60-ഓളം ഗോത്രവർഗ്ഗങ്ങളും വിവിധ മതവിഭാഗങ്ങളും ഉള്ള രാജ്യത്ത് വിവേചനം അനുവദിക്കില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇസ്ലാമിക ഭീകരവാദികളെ അടിച്ചമർത്താൻ അദ്ദേഹം നടത്തിയ നീക്കങ്ങൾ വലിയ വിജയമായി മാറി. ഓരോ വേദിയിലും അദ്ദേഹം തന്റെ സൈനിക വേഷവും പിസ്റ്റളും ധരിച്ചെത്തുന്നത് ഒരു “ഷോ സ്റ്റീലർ” ഇഫക്റ്റ് ഉണ്ടാക്കാറുണ്ട്.
എന്നിരുന്നാലും, ട്രോറെ ഒരു ഏകാധിപതിയാണെന്ന വിമർശനം പാശ്ചാത്യ മാധ്യമങ്ങൾ ശക്തമായി ഉയർത്തുന്നുണ്ട്. പട്ടാള അട്ടിമറിയിലൂടെ വന്ന അദ്ദേഹം ജനാധിപത്യം പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ തയ്യാറാകുന്നില്ലെന്നും, തന്നെ വിമർശിക്കുന്നവരെ നിർബന്ധപൂർവ്വം സൈന്യത്തിൽ ചേർത്ത് യുദ്ധമുഖത്തേക്ക് അയക്കുന്നുവെന്നും ആരോപണങ്ങളുണ്ട്. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തുമെന്ന് ആദ്യം വാഗ്ദാനം നൽകിയിരുന്നെങ്കിലും തീവ്രവാദ ഭീഷണി മാറാതെ അത് സാധ്യമല്ലെന്നാണ് ഇപ്പോൾ അദ്ദേഹം പറയുന്നത്.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓരോ നീക്കവും ലോകരാജ്യങ്ങൾക്കിടയിൽ ശത്രുക്കളുടെ എണ്ണം വർദ്ധിപ്പിച്ചു. അമേരിക്കയും ഫ്രാൻസും ഉൾപ്പെടെയുള്ള നാറ്റോ രാജ്യങ്ങളും ഇസ്ലാമിക തീവ്രവാദികളും തന്നെ വധിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതായി ട്രോറെയുടെ അനുയായികൾ ആരോപിക്കുന്നു. ഇതിനോടകം ഉണ്ടായ 16-ഓളം വധശ്രമങ്ങൾ അദ്ദേഹം അതിജീവിച്ചത് ഒരു അത്ഭുതമായാണ് സൈനിക വൃത്തങ്ങൾ പോലും കണക്കാക്കുന്നത്.
അതേസമയം, സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ ട്രോറെ ഒരു തരംഗമാണ്. യുവാക്കൾക്കിടയിൽ റീലുകളും പാട്ടുകളുമായി അദ്ദേഹം നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു. ഓക്സ്ഫോർഡ് പ്രൊഫസറെ വാദിച്ചു തോൽപ്പിച്ചതും കറുത്തവർഗ്ഗക്കാരോട് വിവേചനം കാണിച്ച എയർ ഹോസ്റ്റസുമാരെ വിരട്ടിയതുമായ നിരവധി കഥകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരിൽ പ്രചരിക്കുന്നുണ്ട്. ആഫ്രിക്കയ്ക്ക് പുറത്തും കറുത്തവർഗ്ഗക്കാർക്കിടയിൽ അദ്ദേഹം ഒരു ഐക്കണായി വളരുകയാണ്.
രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക അടിത്തറ ശക്തമാക്കാൻ സ്വർണ്ണത്തിന് പുറമെ കൃഷിയിലും സ്വയംപര്യാപ്തത കൈവരിക്കാൻ ട്രോറെ വലിയ പദ്ധതികൾ പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. സ്വന്തം ജനതയ്ക്ക് ആവശ്യമായ വൈദ്യുതി പോലും ഇല്ലാത്ത നൈജർ പോലുള്ള രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് ഫ്രാൻസ് യുറേനിയം കൊണ്ടുപോകുന്നതിനെ അദ്ദേഹം കഠിനമായി പരിഹസിക്കാറുണ്ട്. ആഫ്രിക്കൻ വിഭവങ്ങൾ ആഫ്രിക്കക്കാർക്ക് തന്നെ എന്ന നിലപാടിൽ അദ്ദേഹം ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു.
ബുർക്കിന ഫാസോ എന്ന രാജ്യത്തെയും ആഫ്രിക്കൻ പൊതുസമൂഹത്തെയും പുനർനിർമ്മിക്കാനുള്ള ഈ 37-കാരന്റെ യാത്ര പൂക്കൾ നിറഞ്ഞതല്ല. സൈന്യത്തിലെ വിമതരും വിദേശ ശക്തികളും അദ്ദേഹത്തെ താഴെയിറക്കാൻ കാത്തിരിക്കുകയാണ്. തന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരുവായ തോമസ് സങ്കരയെപ്പോലെ ഒരു അട്ടിമറിയിൽ കൊല്ലപ്പെടുമോ അതോ ആഫ്രിക്കയുടെ ശാശ്വതമായ വിമോചകനാകുമോ എന്നതാണ് ലോകം ഉറ്റുനോക്കുന്ന ചോദ്യം.
രണ്ടാം ആഫ്രിക്കൻ ചെഗുവേരയുടെ പോരാട്ടം തുടരുമ്പോൾ, പട്ടിണിയുടെയും ആഭ്യന്തര യുദ്ധങ്ങളുടെയും ഇരുട്ടിൽ നിന്ന് ബുർക്കിന ഫാസോ വെളിച്ചത്തിലേക്ക് വരുമെന്ന് ജനങ്ങൾ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. ഭീകരതയെയും സാമ്രാജ്യത്വത്തെയും ഒരേപോലെ നേരിടുന്ന ഈ യുവാവ് ആഫ്രിക്കയുടെ സ്വപ്നങ്ങൾക്ക് ചിറകു നൽകുകയാണ്. ഇബ്രാഹിം ട്രോറെ എന്ന പേര് വരും കാലങ്ങളിൽ ആഫ്രിക്കൻ ചരിത്രത്തിൽ എവിടെ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെടും എന്നത് കാത്തിരുന്നു കാണേണ്ടതാണ്.
