ഏഴ് വർഷത്തെ ഇടവേളയ്ക്ക് ശേഷം ചൈനീസ് പ്രസിഡന്റ് ഷി ജിൻപിങ് ബ്രിക്സ് ഉച്ചകോടിയിൽ പങ്കെടുക്കാനായി ഇന്ത്യയിലെത്തിയത് ഇരുരാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള നയതന്ത്ര ബന്ധത്തിൽ നിർണായക വഴിത്തിരിവായിരിക്കുകയാണ്. 2019 ഒക്ടോബറിൽ മാമല്ലപുരത്ത് നടന്ന അനൗപചാരിക ഉച്ചകോടിക്കു ശേഷമുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യ ഇന്ത്യാ സന്ദർശനമാണിത്. അതിനുശേഷമുണ്ടായ ഗാൽവാൻ സംഘർഷവും വ്യാപാര അസന്തുലിതാവസ്ഥയും ഇരുരാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽ വലിയ വിള്ളലുകൾ വീഴ്ത്തിയിരുന്നെങ്കിലും, നിലവിൽ നയതന്ത്ര ചർച്ചകളിലൂടെ ആശയവിനിമയം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിലാണ് ഇരുപക്ഷവും.
ബന്ധങ്ങളിലെ മാറ്റവും പുതിയ ചുവടുവെപ്പുകളും
2020 ജൂണിലെ ഗാൽവാൻ താഴ്വരയിലെ ഏറ്റുമുട്ടലിനു ശേഷം വഷളായ ഇന്ത്യ-ചൈന ബന്ധത്തിൽ അടുത്തിടെ ചില ചെറിയ പുരോഗതികൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. 2024 ഒക്ടോബറിൽ ഡെപ്സാങ്ങിലെയും ഡെംചോക്കിലെയും പട്രോളിംഗ് ക്രമീകരണങ്ങൾ സംബന്ധിച്ച് ധാരണയിലെത്തുകയും, തുടർന്ന് കസാനിൽ നടന്ന ബ്രിക്സ് ഉച്ചകോടിക്കിടെ പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയും ഷി ജിൻപിങ്ങും കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തുകയും ചെയ്തിരുന്നു. എങ്കിലും, അതിർത്തി തർക്കങ്ങളും പാകിസ്ഥാനുമായുള്ള ചൈനയുടെ അടുത്ത ബന്ധവും ഇന്ത്യയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം വലിയ ആശങ്കകളായി തുടരുന്നുണ്ട്.
ബ്രിക്സ് ഉച്ചകോടിയും ഇരുരാജ്യങ്ങളുടെയും താൽപ്പര്യങ്ങളും
മത്സരങ്ങൾ നിലനിൽക്കെത്തന്നെ സഹകരിക്കാനുള്ള ഒരു വേദിയായാണ് ഇന്ത്യയും ചൈനയും ബ്രിക്സിനെ കാണുന്നത്. ആഗോള തലത്തിൽ സ്വന്തം സ്വാധീനം വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ ചൈന ബ്രിക്സ് വേദികളെ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, തന്ത്രപരമായ സ്വയംഭരണം നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് മറ്റു വളർന്നുവരുന്ന സമ്പദ്വ്യവസ്ഥകളുമായി സഹകരിക്കാനാണ് ഇന്ത്യ ശ്രമിക്കുന്നത്.
പാശ്ചാത്യ വിരുദ്ധ വേദി എന്നതിലുപരി, പാശ്ചാത്യേതര രാജ്യങ്ങളുടെ ഒരു കൂട്ടായ്മയായാണ് ഇന്ത്യ ബ്രിക്സിനെ നോക്കിക്കാണുന്നത്. അതിർത്തി വിഷയങ്ങളിലും സുരക്ഷാകാര്യങ്ങളിലും ചൈനയുമായി വിയോജിപ്പുകൾ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ തന്നെ, വ്യാപാര-വികസന മേഖലകളിൽ സഹകരിക്കാൻ ഈ വേദി ഇന്ത്യയ്ക്ക് സഹായകരമാകുന്നു.
വ്യാപാര ബന്ധവും ചൈനീസ് ആശ്രിതത്വവും
രാഷ്ട്രീയപരമായി ഭിന്നതകൾ നിലനിൽക്കുമ്പോഴും സാമ്പത്തിക രംഗത്ത് ഇന്ത്യയും ചൈനയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ശക്തമാണ്. 2025-26 കാലയളവിൽ ഇന്ത്യ ചൈനയിൽ നിന്ന് വലിയ തോതിൽ ഇറക്കുമതി നടത്തിയതോടെ, ചൈന ഇന്ത്യയുടെ ഏറ്റവും വലിയ വ്യാപാര പങ്കാളിയായി മാറി.
ഇലക്ട്രോണിക് ഘടകങ്ങൾ, സോളാർ ഉപകരണങ്ങൾ, ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ ചേരുവകൾ (API), അപൂർവ എർത്ത് ധാതുക്കൾ എന്നിവയ്ക്കായി ഇന്ത്യ ഇപ്പോഴും ചൈനയെ ആശ്രയിക്കുന്നുണ്ട്. അതേസമയം, ഈ ആശ്രിതത്വം ക്രമേണ കുറയ്ക്കാനും ആഭ്യന്തര ഉൽപ്പാദനം വർദ്ധിപ്പിക്കാനുമുള്ള തീവ്രശ്രമത്തിലാണ് കേന്ദ്ര സർക്കാർ.
പാകിസ്ഥാൻ ഘടകവും യാഥാർത്ഥ്യബോധമുള്ള നയതന്ത്രവും
പാകിസ്ഥാന് ചൈന നൽകുന്ന പ്രതിരോധ-സാമ്പത്തിക പിന്തുണ ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ സുരക്ഷയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം വലിയൊരു വെല്ലുവിളിയാണ്. പാകിസ്ഥാൻ സൈന്യത്തിന്റെ ആയുധ ശേഖരത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ചൈനീസ് നിർമ്മിതമാണെന്നത് ഇതിന് ആക്കം കൂട്ടുന്നു.
ഭൂപടത്തിൽ അയൽക്കാരായ രണ്ട് രാജ്യങ്ങൾക്ക് ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾ മാറ്റാനാവില്ല എന്നതിനാൽ, തർക്കങ്ങൾ നിലനിൽക്കുമ്പോഴും ചർച്ചകൾ തുടരുകയെന്ന നയമാണ് ഇന്ത്യ സ്വീകരിക്കുന്നത്. അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ മാറ്റിവെച്ച്, പരസ്പര താൽപ്പര്യമുള്ള മേഖലകളിൽ സഹകരിക്കുക എന്നതാണ് ഈ സന്ദർശനത്തിലൂടെ ലക്ഷ്യമിടുന്നത്.