‘ഗുജറാത്തിൽ ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ പീര്‍ അഹമ്മദ് ഷാ ദർഗ പൊളിച്ച സംഭവം’; ഹർജികളിൽ വാദം കേട്ട് ഹൈക്കോടതി

ഗാന്ധിനഗർ: ഗുജറാത്തിലെ ഗിർ സോമനാഥ് ജില്ലയിലെ പ്രഭാസ് പത്താനിൽ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ പീര്‍ അഹമ്മദ് ഷാ ദർഗ പൊളിച്ചുനീക്കിയതിനെതിരെ സമർപ്പിച്ച ഹർജികളിൽ ഗുജറാത്ത് ഹൈക്കോടതി വാദം കേട്ടു. നവംബർ 3, 4 തീയതികളിലായാണ് എട്ടുപേർ സമർപ്പിച്ച ഹർജികളിൽ കോടതി വാദം പരിഗണിച്ചത്. സോമനാഥ് കോറിഡോർ പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായാണ് 2026 ഓഗസ്റ്റ് 19ന് പുലർച്ചെ മൂന്നോടെ ദർഗ പൊളിച്ചുനീക്കിയത്.

14-ാം നൂറ്റാണ്ടിലേതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന ദർഗയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേർഷ്യൻ ലിഖിതം, പഴയ കവാടം, മറ്റ് ചരിത്രനിർമിതികൾ എന്നിവ നിയമപരമായ നടപടിക്രമങ്ങൾ പാലിക്കാതെയാണ് തകർത്തതെന്നാണ് ഹർജിക്കാരുടെ ആരോപണം. 1543ലേതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന ലിഖിതത്തിന് സുൽത്താൻ അഹമ്മദ് ഷായുമായി ബന്ധമുണ്ടെന്നും ഹർജിയിൽ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.

ഹർജിക്കാർക്കുവേണ്ടി ഹാജരായ മുതിർന്ന അഭിഭാഷകൻ ആനന്ദ് യാഗ്നിക്, വഖഫ് സ്വത്തുക്കൾ, ഭൂമി ഏറ്റെടുക്കൽ, സംരക്ഷിത സ്മാരകങ്ങൾ എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിയമങ്ങൾ ലംഘിച്ചാണ് നടപടിയെന്ന് കോടതിയിൽ വാദിച്ചു. എല്ലാ ട്രസ്റ്റിമാരുമായും കൂടിയാലോചിക്കാതെയാണ് സ്വത്ത് സർക്കാർ ആവശ്യത്തിനായി കൈമാറാൻ അനുമതി നൽകിയതെന്നും അദ്ദേഹം ആരോപിച്ചു.

ദർഗ പൊളിക്കുന്നതിന് ഒരു ദിവസം മുമ്പ്, ഓഗസ്റ്റ് 18നാണ് ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ് വഖഫ് ബോർഡ് ഭൂമി കൈമാറ്റത്തിന് അനുമതി നൽകിയതെന്നാണ് ഹർജിയിൽ പറയുന്നത്. കൈമാറ്റത്തിന് അനുമതി നൽകിയ മുത്തവല്ലിയുടെ നിയമനത്തിന്റെ സാധുതയും ഹർജിക്കാർ ചോദ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

എഎസ്ഐ സംരക്ഷിത സ്മാരകമെന്ന വാദം

1904ലെ നിയമപ്രകാരം ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യ (എഎസ്ഐ) ദർഗയെയും ഇവിടെയുള്ള ചരിത്രലിഖിതത്തെയും സംരക്ഷിതമായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നുവെന്നാണ് ഹർജിക്കാരുടെ വാദം. അനധികൃതമായി പൊളിച്ചുനീക്കിയ സംഭവത്തിൽ ജില്ലാ കളക്ടർക്ക് എഎസ്ഐയുടെ നോട്ടീസ് ലഭിച്ചിരുന്നതായും അവർ അവകാശപ്പെടുന്നു.

ദർഗയുടെ ഭൂമി കൈമാറാൻ മുൻ ട്രസ്റ്റി സലിംഷ ദദാഷയുടെ കുടുംബത്തിനുമേൽ ഭരണകൂടം സമ്മർദം ചെലുത്തിയെന്നും പ്രദേശവാസിയായ മലംഗ് ഇസ്മായിൽ ഹുസൈനും മറ്റുള്ളവരും സമർപ്പിച്ച ഹർജിയിൽ ആരോപിക്കുന്നു.

ഒക്ടോബർ 22ന് ഗോഹെൽ ബസീർ കാസം സമർപ്പിച്ച മറ്റൊരു സത്യവാങ്മൂലത്തിലും ഭൂമി കൈമാറ്റത്തിന് അനുമതി നൽകിയവരുടെ അധികാരം ചോദ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. പൊളിച്ചുനീക്കലുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രേഖകളൊന്നും കളക്ടറിൽനിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് ഗുജറാത്ത് പുരാവസ്തു വകുപ്പ് സെപ്റ്റംബർ എട്ടിന് നൽകിയ മറുപടിയിൽ വ്യക്തമാക്കിയതായും സത്യവാങ്മൂലത്തിൽ പറയുന്നു.

ദർഗ കൈമാറ്റം ചെയ്തതും പൊളിച്ചുനീക്കിയതും സംബന്ധിച്ച് സുതാര്യമായ അന്വേഷണം നടത്തണമെന്നും ബന്ധപ്പെട്ട രേഖകൾ പുറത്തുവിടണമെന്നും ഉത്തരവാദികൾക്കെതിരെ നടപടി സ്വീകരിക്കണമെന്നുമാണ് ഹർജിക്കാരുടെ ആവശ്യം.

2024ലും ഗിർ സോമനാഥിൽ വ്യാപക പൊളിച്ചുനീക്കൽ

ഗിർ സോമനാഥ് ജില്ലയിൽ ഇസ്ലാമിക മതസ്ഥാപനങ്ങൾ പൊളിച്ചുനീക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നേരത്തെയും വിവാദങ്ങൾ ഉയർന്നിരുന്നു. 2024 സെപ്റ്റംബറിൽ വൻ പൊലീസ് സന്നാഹത്തോടെയാണ് ബുൾഡോസറുകളും എക്സ്കവേറ്ററുകളും പ്രഭാസ് പത്താനിലെത്തിയത്. തുടർന്ന് വെരാവൽ മേഖലയിലെ ഒമ്പത് ഇസ്ലാമിക മതസ്ഥാപനങ്ങളും പ്രധാനമായും മുസ്ലിം ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള 47 വീടുകളും പൊളിച്ചുനീക്കി.

ഏകദേശം 102 ഏക്കർ സർക്കാർ ഭൂമി കൈയേറ്റത്തിൽനിന്ന് ഒഴിപ്പിക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായാണ് നടപടിയെന്നാണ് ജില്ലാ ഭരണകൂടം വിശദീകരിച്ചത്. എന്നാൽ ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥാവകാശവും പൊളിച്ചുനീക്കലിന്റെ നിയമസാധുതയും ചോദ്യം ചെയ്ത് പ്രദേശവാസികൾ രംഗത്തെത്തി.

ഹാജി മംഗ്രോൾ ദർഗ, പീര്‍ സിലാർ ഷാ ദർഗ, ഗരീബ് ഷാ ദർഗ, ജാഫർ മുസഫർ ദർഗ എന്നിവയും അന്ന് പൊളിച്ചുനീക്കിയ മതസ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

1924ൽ തന്നെ അന്നത്തെ ജുനഗഢ് സ്റ്റേറ്റിന്റെ റവന്യൂ രേഖകളിൽ ഹാജി മംഗ്രോൾ ഷാ ദർഗയുടെ പേര് ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്നാണ് പ്രദേശവാസികളുടെ അവകാശവാദം.

സോമനാഥ് വികസന പദ്ധതിയും വിവാദത്തിൽ

സോമനാഥ് ക്ഷേത്രത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനത്തിനായി കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ പ്രസാദ് പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി 2017 ഫെബ്രുവരിയിൽ ഗുജറാത്ത് സർക്കാർ 262 കോടി രൂപയുടെ സഹായം ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. ഏകദേശം 102 കോടി രൂപ ചെലവ് പ്രതീക്ഷിച്ച ആദ്യഘട്ടത്തിൽ പാർക്കിങ് സൗകര്യങ്ങൾ, ജലശുദ്ധീകരണം, മലിനജല സംസ്കരണം, ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.

സോമനാഥ് ക്ഷേത്രപരിസരത്തെ വികസനത്തിന്റെ ഭാഗമായി ദർഗകൾ നീക്കം ചെയ്യാൻ കോറിഡോർ പദ്ധതിയെ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുകയാണെന്നാണ് പ്രദേശവാസികളുടെ ആരോപണം. എന്നാൽ സർക്കാർ ഭൂമി കൈയേറ്റം ഒഴിപ്പിക്കുന്നതിനും പൊതുക്ഷേമവും സുരക്ഷയും ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുമാണ് നടപടികളെന്നാണ് ഭരണകൂടത്തിന്റെ നിലപാട്.

2012 ഓഗസ്റ്റ് 14നാണ് അന്നത്തെ ഗുജറാത്ത് മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന നരേന്ദ്ര മോദി ഗിർ സോമനാഥ് ജില്ല പ്രഖ്യാപിച്ചത്. 2013 ഓഗസ്റ്റ് 15ന് ജില്ല ഔദ്യോഗികമായി നിലവിൽ വന്നു. വെരാവൽ, സൂത്രപാഡ, തലാല, ഉന, കോഡിനാർ എന്നീ അഞ്ച് താലൂക്കുകളാണ് ജില്ലയിലുള്ളത്.

മതപരമായ പൈതൃകവും നിയമവാഴ്ചയും

ഗുജറാത്തിലെ തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ ഇസ്ലാമിക ആരാധനാലയങ്ങൾക്കും മുസ്ലിം ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള സ്വത്തുക്കൾക്കുമെതിരെ കൈയേറ്റം ആരോപിച്ച് നടപടികൾ വർധിക്കുന്നുവെന്നാണ് ഹർജിക്കാരുടെ ആരോപണം. 2024 ഫെബ്രുവരി 21ന് അന്നത്തെ ആഭ്യന്തര സഹമന്ത്രി ഹർഷ് സംഘവി ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയിൽ സംസ്ഥാനത്തുടനീളം 108 ഇസ്ലാമിക ആരാധനാലയങ്ങൾ പൊളിച്ചുനീക്കിയതായി അറിയിച്ചിരുന്നു.

2023 മാർച്ച് 28ന് ബെറ്റ് ദ്വാരകയിലും ഗാന്ധവിയിലും നടന്ന പൊളിച്ചുനീക്കൽ നടപടികളെ മുഖ്യമന്ത്രി ഭൂപേന്ദ്ര പട്ടേൽ ന്യായീകരിച്ചിരുന്നു. ഗുജറാത്തിന്റെ 1,600 കിലോമീറ്റർ തീരപ്രദേശത്തെ സുരക്ഷയും പൊതുക്ഷേമവും മുൻനിർത്തിയാണ് നടപടികളെന്നായിരുന്നു വിശദീകരണം. മുസ്ലിം മത്സ്യത്തൊഴിലാളികളുടേതടക്കമുള്ള സ്വത്തുക്കളും അന്ന് പൊളിച്ചുനീക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

അതേസമയം, ഒരു പ്രത്യേക സർക്കാരിനോ മതവിഭാഗത്തിനോ എതിരായല്ല തങ്ങളുടെ നിയമപോരാട്ടമെന്നും ചരിത്രപരമായ പൈതൃകം സംരക്ഷിക്കാനും നിയമവാഴ്ച ഉറപ്പാക്കാനുമാണ് കോടതിയെ സമീപിച്ചതെന്നും ഹർജിക്കാർ വ്യക്തമാക്കുന്നു.

നിയമപരമായ നടപടിക്രമങ്ങൾ പാലിക്കാതെ മതപരവും ചരിത്രപരവുമായ നിർമിതികൾ പൊളിക്കുന്നത് ബന്ധപ്പെട്ട സമൂഹങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങളെ ബാധിക്കുമെന്നാണ് അവരുടെ വാദം. സംരക്ഷിത സ്മാരകങ്ങൾ അനധികൃതമായി പൊളിക്കുന്നതിനെതിരെ എഎസ്ഐ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയിരുന്നതായും അവർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.

ദർഗയുടെ ഭൂമി കൈമാറ്റവും തുടർന്നുണ്ടായ പൊളിച്ചുനീക്കലും സംബന്ധിച്ച് സ്വതന്ത്രവും സുതാര്യവുമായ അന്വേഷണം വേണമെന്ന ആവശ്യവും ഹർജിയിൽ ഉയരുന്നുണ്ട്.

ഇതോടെ പീര്‍ അഹമ്മദ് ഷാ ദർഗ പൊളിച്ചുനീക്കിയ സംഭവം ഒരു ആരാധനാലയത്തിന്റെ തകർച്ചയിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. വഖഫ് സ്വത്തുക്കളുടെ സംരക്ഷണം, പുരാവസ്തു പൈതൃകങ്ങളുടെ പരിപാലനം, ഭൂമി ഏറ്റെടുക്കലിലെ നിയമപരമായ നടപടിക്രമങ്ങൾ, ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെ മതപരമായ അവകാശങ്ങൾ, വികസന പദ്ധതികളുടെ സാമൂഹിക പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ തുടങ്ങിയ നിർണായക വിഷയങ്ങളാണ് ഗുജറാത്ത് ഹൈക്കോടതിയുടെ പരിഗണനയിലുള്ളത്.