ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ജീവൻ ചോദ്യങ്ങളിലാണ്. അധികാരത്തോട് വിയോജിക്കാനും അനീതിക്കെതിരെ ശബ്ദമുയർത്താനും ജനങ്ങൾക്ക് അവസരം നൽകുന്ന പൊതുവിടങ്ങളാണ് അതിന്റെ കരുത്ത്. എന്നാൽ ലോകത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിലും പ്രതിഷേധങ്ങളുടെ ഈ തുറന്ന വേദികൾ പതുക്കെ ചുരുങ്ങുകയാണ്. ഡൽഹിയിലെ ജന്തർ മന്തറിനെ പ്രതിഷേധ വേദികളുടെ പട്ടികയിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കാനുള്ള നീക്കം ഈ ആശങ്കയ്ക്ക് പുതിയ മാനം നൽകുന്നു.
പതിറ്റാണ്ടുകളായി ഇന്ത്യയിലെ ജനകീയ പ്രക്ഷോഭങ്ങളുടെയും അവകാശപ്പോരാട്ടങ്ങളുടെയും അടയാളമായി നിലകൊണ്ട ഇടമാണ് ജന്തർ മന്തർ. ഭരണകൂടത്തിന്റെ ശ്രദ്ധയിൽ നേരിട്ട് പ്രതിഷേധം എത്തിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഈ വേദിയിൽ നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്തുന്നത് ജനാധിപത്യ അവകാശങ്ങളിലേക്കുള്ള കടന്നുകയറ്റമാണെന്നാണ് വിമർശനം. പകരം നിർദേശിക്കുന്ന വിദൂര മൈതാനങ്ങളിലേക്ക് പ്രതിഷേധങ്ങളെ മാറ്റുന്നത് ജനങ്ങളുടെ ശബ്ദത്തെ അധികാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽനിന്ന് അകറ്റാനുള്ള ശ്രമമാണെന്ന ആശങ്കയും ഉയരുന്നു.
ഈ ആശങ്ക ഇന്ത്യയിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ഇറാനിലെ ടെഹ്‌റാനിലുള്ള എങ്‌ഗെലാബ് സ്ക്വയറും ചൈനയിലെ ടിയാനൻമെൻ സ്ക്വയറും ഈജിപ്തിലെ തഹ്‌രീർ സ്ക്വയറും പ്രതിഷേധങ്ങളുടെ ചരിത്രം പേറുന്ന ഇടങ്ങളാണ്. അധികാരത്തിനെതിരായ ജനവികാരങ്ങൾ ഒരുകാലത്ത് ശക്തമായി അലയടിച്ച ഈ വേദികൾ ഇന്ന് കർശനമായ നിയന്ത്രണങ്ങളുടെയും സുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങളുടെയും പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ചർച്ചയാകുന്നത്.
1989-ലെ ജനാധിപത്യ അനുകൂല പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ ഓർമകൾ ടിയാനൻമെൻ സ്ക്വയറിനെ ഇന്നും ചരിത്രത്തിലെ നിർണായക ഇടമാക്കി മാറ്റുന്നു. 2011-ൽ ഹോസ്‌നി മുബാറക്കിന്റെ രാജി ആവശ്യപ്പെട്ട് ജനങ്ങൾ തെരുവിലിറങ്ങിയപ്പോൾ തഹ്‌രീർ സ്ക്വയർ ഈജിപ്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തിൽ പുതിയ അധ്യായം കുറിച്ചു. ഇറാനിലും പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തുന്നതിനെച്ചൊല്ലി സ്വതന്ത്രമായ പൊതുഇടങ്ങളുടെ പ്രാധാന്യം നിരന്തരം ചർച്ചയാകുന്നു.
പൊതുവിടങ്ങൾ വെറും മൈതാനങ്ങളല്ല; ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ശ്വാസം നിലനിർത്തുന്ന ഇടങ്ങളാണ്. പ്രതിഷേധങ്ങളെ അധികാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽനിന്ന് അകറ്റുമ്പോൾ ദൂരത്തിലാകുന്നത് ജനങ്ങളും ഭരണകൂടവും തമ്മിലുള്ള സംവാദം കൂടിയാണ്. പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തുന്നത് ക്രമസമാധാനത്തിന്റെ പേരിലാകാം. എന്നാൽ ആ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ജനങ്ങളുടെ വിയോജിപ്പ് പ്രകടിപ്പിക്കാനുള്ള അവസരത്തെ തന്നെ ഇല്ലാതാക്കുന്നുവെങ്കിൽ അത് ജനാധിപത്യത്തിന് മുന്നറിയിപ്പാണ്.
ചരിത്രം ആവർത്തിച്ച് ഓർമിപ്പിക്കുന്ന ഒരു സത്യമുണ്ട്: ജനങ്ങളുടെ ശബ്ദം അടിച്ചമർത്തിയാൽ അവരുടെ ചോദ്യങ്ങൾ ഇല്ലാതാകണമെന്നില്ല. ജനാധിപത്യത്തിന്റെ യഥാർഥ ശക്തി പ്രതിഷേധങ്ങളില്ലാത്ത തെരുവുകളിലല്ല, ഭയമില്ലാതെ അഭിപ്രായം പറയാൻ കഴിയുന്ന പൊതുവിടങ്ങളിലാണ്.