ഓൺലൈൻ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളിലൂടെ സാധനങ്ങളും സേവനങ്ങളും ബുക്ക് ചെയ്യുന്ന ഉപഭോക്താക്കളെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്ന ‘ഡാർക്ക് പാറ്റേൺ’ രീതികൾക്കെതിരെ കേന്ദ്ര സർക്കാർ ശക്തമായ നടപടി സ്വീകരിക്കുന്നു. ഉപഭോക്താക്കളെ വഞ്ചിക്കുന്ന രീതിയിൽ വെബ്സൈറ്റുകളും ആപ്പുകളും രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ഒൻപത് പ്രമുഖ ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾക്ക് സെൻട്രൽ കൺസ്യൂമർ പ്രൊട്ടക്ഷൻ അതോറിറ്റി പിഴ ചുമത്തി. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ കുറഞ്ഞ വില കാണിക്കുകയും പേയ്മെന്റ് നടത്തുന്നതിന് തൊട്ടുമുമ്പ് വിവിധ നിരക്കുകൾ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് തുക വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന രീതിയാണ് ഈ കമ്പനികൾ പിന്തുടരുന്നത്.
ഓൺലൈൻ ഇടപാടുകളിൽ ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് സമ്മർദ്ദമോ കുറ്റബോധമോ തോന്നുന്ന തരത്തിൽ ഡിജിറ്റൽ ഇന്റർഫേസുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിനെയാണ് ഡാർക്ക് പാറ്റേണുകൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഹാൻഡ്ലിങ് ഫീസുകൾ, മെമ്പർഷിപ്പ് നിരക്കുകൾ, ചെറിയ സംഭാവനകൾ എന്നിവ ഉപഭോക്താവ് അറിയാതെ തന്നെ ബില്ലിൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെടുന്നു. ഇത്തരം വഞ്ചനാപരമായ രീതികൾ കർശനമായി നിരീക്ഷിക്കുമെന്ന് കേന്ദ്ര സർക്കാർ രാജ്യസഭയെ അറിയിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2023-ലെ ഗൈഡ്ലൈൻസ് പ്രകാരം 13 തരം ഡാർക്ക് പാറ്റേണുകൾ നിലവിൽ നിരോധിച്ചിട്ടുണ്ട്.
പ്രമുഖ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളായ സെപ്റ്റോ (Zepto), ബുക്ക് മൈ ഷോ (BookMyShow), ഇൻഡിഗോ (IndiGo), ഫിസിക്സ് വാല (Physics Wallah) എന്നിവ പിഴ ശിക്ഷ ലഭിച്ചവരിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇതിൽ സെപ്റ്റോയ്ക്ക് ഏഴ് ലക്ഷം രൂപയാണ് പിഴ ചുമത്തിയത്. ഇഡ്യൂക്കേഷൻ പ്ലാറ്റ്ഫോമായ ഫിസിക്സ് വാലയ്ക്ക് അഞ്ച് ലക്ഷം രൂപ പിഴ ലഭിക്കാൻ കാരണം അവരുടെ ഫൗണ്ടേഷനിലേക്ക് ഉപഭോക്താക്കളിൽ നിന്ന് 10 രൂപ വീതം നിർബന്ധിത സംഭാവന വാങ്ങിയതാണ്. ആകെ ഒൻപത് കമ്പനികളിൽ നിന്നായി 20 ലക്ഷം രൂപയോളം അതോറിറ്റി പിഴയായി ഈടാക്കിയിട്ടുണ്ട്.
ഓരോ കമ്പനിയും വ്യത്യസ്തമായ തന്ത്രങ്ങളാണ് ഉപഭോക്താക്കളെ കുടുക്കാൻ പ്രയോഗിച്ചിരുന്നത്. ബുക്ക് മൈ ഷോ തങ്ങളുടെ ‘BookASmile’ ചാരിറ്റി സംരംഭത്തിലേക്ക് ഓരോ ടിക്കറ്റിലും ഒരു രൂപ സംഭാവനയായി നൽകാൻ ഉപഭോക്താക്കളെ നിർബന്ധിച്ചിരുന്നു, ഇത് നീക്കം ചെയ്യാൻ അതോറിറ്റി നിർദ്ദേശിച്ചു. ഇൻഡിഗോ എയർലൈൻസ് തങ്ങളുടെ ആപ്പിൽ ഇൻഷുറൻസ് എടുക്കാത്തവർക്കായി നൽകിയിരുന്ന ‘No I will take risk’ എന്ന ഓപ്ഷൻ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്നതാണെന്ന് കണ്ടെത്തി. തുടർന്ന് അതോറിറ്റിയുടെ ഇടപെടലിലൂടെ ‘No, I will not add to the trip’ എന്ന് ഇത് മാറ്റാൻ കമ്പനി നിർബന്ധിതരായി.
മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ചാർജുകൾ , നിർബന്ധിത സബ്സ്ക്രിപ്ഷനുകൾ, തെറ്റായ കൗണ്ട്ഡൗൺ ടൈമറുകൾ, ബാസ്ക്കറ്റ് സ്നീക്കിംഗ് തുടങ്ങിയവയാണ് പ്രധാനമായും പിടിക്കപ്പെട്ട നിയമലംഘനങ്ങൾ. ഫസ്റ്റ്ക്രൈ (FirstCry), ഫാംഈസി , മകാഫി , സ്പൈസ് ജെറ്റ് അനുജ് ജിൻഡാൽ എന്നിവർക്കും ഒരു ലക്ഷം മുതൽ മൂന്ന് ലക്ഷം രൂപ വരെ പിഴ ചുമത്തിയിട്ടുണ്ട്. ചെറിയ തുകയാണെന്ന് തോന്നാമെങ്കിലും ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ഇടപാടുകൾ നടക്കുമ്പോൾ കമ്പനികൾക്ക് ഇത് വലിയ ലാഭമുണ്ടാക്കുന്നു.
ഉപഭോക്തൃ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും ഓൺലൈൻ ഷോപ്പിംഗ് തട്ടിപ്പുകൾ തടയുന്നതിനുമുള്ള പ്രധാന നാഴികക്കല്ലായി ഈ നടപടിയെ വിലയിരുത്തുന്നു. നിലവിൽ പിഴ നേരിട്ട കമ്പനികളിൽ പലതും തങ്ങളുടെ വെബ്സൈറ്റുകളിൽ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഉപഭോക്താക്കൾ ഓരോ ഇടപാടിലും അടയ്ക്കേണ്ട മുഴുവൻ തുകയും ആദ്യഘട്ടത്തിൽ തന്നെ വെളിപ്പെടുത്തണമെന്ന കർശന നിർദ്ദേശമാണ് നിലവിൽ അതോറിറ്റി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. ഇത്തരം തെറ്റായ രീതികൾ തുടരുന്ന പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ ഇനിയും കർശന നിരീക്ഷണത്തിലായിരിക്കും.
