ബംഗ്ലാദേശ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഖാലിദ സിയ എങ്ങനെ ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചു?

ബംഗ്ലാദേശിലെ ആദ്യത്തെ വനിതാ പ്രധാനമന്ത്രിയും മുസ്ലീം ലോകത്തെ രണ്ടാമത്തെ പ്രധാനമന്ത്രിയുമായ ഖാലിദ സിയ, തൻ്റെ മുഖ്യ എതിരാളിയായ ഷെയ്ഖ് ഹസീനക്കൊപ്പം പതിറ്റാണ്ടുകളോളം രാജ്യത്തിൻ്റെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചു.

ബംഗ്ലാദേശ് നാഷണലിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ (ബിഎൻപി) ദീർഘകാല മേധാവിയും മൂന്ന് തവണ പ്രധാനമന്ത്രിയുമായ സിയ, ദീർഘനാളത്തെ അസുഖത്തെ തുടർന്ന് ചൊവ്വാഴ്‌ച പുലർച്ചെ ധാക്കയിൽ അന്തരിച്ചു. അവർക്ക് 80 വയസായിരുന്നു.

1975 മുതൽ സൈനിക അല്ലെങ്കിൽ അർദ്ധ സൈനിക ഭരണത്തിന് ശേഷം രാജ്യത്ത് ജനാധിപത്യം പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ അവർ വഹിച്ച പങ്കിന് അവരുടെ ആരാധകർ അവരെ പ്രശംസിക്കുന്നു. 1990 -കളിലും 2000 കളുടെ തുടക്കത്തിലും ബംഗ്ലാദേശിൻ്റെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സിയ പ്രധാനമായും ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചു.

നാല് പതിറ്റാണ്ടിലേറെ നീണ്ട അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ യാത്ര, ഒരു പ്രധാന പാർട്ടിയെ നയിച്ച് രാജ്യം ഭരിക്കുന്നത് മുതൽ അഴിമതി കുറ്റത്തിന് ശിക്ഷിക്കപ്പെടുകയും പിന്നീട് രാഷ്ട്രപതിയുടെ മാപ്പ് ലഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് വരെ, വളരെ ഉയർച്ച താഴ്‌ചകളുടേത് ആയിരുന്നു.

പൊതുപ്രവർത്തക എന്ന നിലയിലുള്ള സിയയുടെ ഉയർച്ച യാദൃശ്ചികമായിട്ടാണ് വ്യാപകമായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്. 35-ാം വയസിൽ വിധവയായ ഒരു പതിറ്റാണ്ടിനുശേഷം അവർ പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ റോൾ ഏറ്റെടുത്തു. പക്ഷേ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്കുള്ള അവരുടെ പ്രവേശനം മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ചിരുന്നതല്ല.

1981 മെയ് 30ന് നടന്ന ഒരു അട്ടിമറിയിലൂടെ, സൈനിക ശക്തനായ വ്യക്തി രാഷ്ട്രീയക്കാരനായി മാറിയ, ഭർത്താവ് പ്രസിഡന്റ് സിയാവുർ റഹ്മാൻ്റെ കൊലപാതകത്തെ തുടർന്ന്, രാഷ്ട്രീയ ലോകത്തേക്ക് വലിച്ചിഴക്കപ്പെടുന്നത് വരെ അവർക്ക് രാഷ്ട്രീയ ലോകത്തെ കുറിച്ച് വലിയ പരിചയമില്ലായിരുന്നു.

ഒരു ജനറലിൻ്റെ ഭാര്യയായും പിന്നീട് പ്രഥമ വനിതയായും അവർ കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, 1978ൽ ഭർത്താവ് സ്ഥാപിച്ച പാർട്ടിയായ ബിഎൻപിയുടെ ഉന്നത നേതാവായി അവർ പെട്ടെന്ന് തന്നെ വ്യക്തിമുദ്ര പതിപ്പിച്ചു.

1982 ജനുവരി 3ന് അവർ പ്രാഥമിക അംഗമായി ചേർന്നു. അടുത്ത വർഷം മാർച്ചോടെ അവർ പാർട്ടിയുടെ വൈസ് പ്രസിഡന്റായി. 1984 മെയ് മാസത്തിൽ ബിഎൻപിയുടെ ചെയർപേഴ്‌സണായി. മരണം വരെ അവർ ആ സ്ഥാനം വഹിച്ചു. ഈ കാലയളവിൽ അവരുടെ പ്രധാന എതിരാളി അവാമി ലീഗ് മേധാവി ഷെയ്ഖ് ഹസീന ആയിരുന്നു.

1982ൽ അന്നത്തെ കരസേനാ മേധാവി ജനറൽ എച്ച്.എം എർഷാദ് നടത്തിയ സൈനിക അട്ടിമറിക്ക് ശേഷം, ജനാധിപത്യം പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു പ്രസ്ഥാനത്തിന് സിയ തുടക്കമിട്ടു.

1986ൽ, സിയയുടെ ബിഎൻപി നേതൃത്വത്തിലുള്ള സഖ്യവും ഹസീനയുടെ അവാമി ലീഗ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള 15 പാർട്ടികളുടെ സഖ്യവും ഒരേസമയം പ്രചാരണം നടത്തുന്നതിനിടയിലാണ് എർഷാദ് പ്രസിഡന്റ് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രഖ്യാപിച്ചത്.

ആദ്യം രണ്ട് സഖ്യങ്ങളും വോട്ടെടുപ്പ് ബഹിഷ്‌കരിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചെങ്കിലും അവാമി ലീഗും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയും മറ്റ് പാർട്ടികളും ഒടുവിൽ വോട്ടെടുപ്പിൽ പങ്കെടുത്തു.

സിയയുടെ സഖ്യം ബഹിഷ്‌കരണത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്നു, മാർച്ച് തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കൃത്രിമം നടന്നതായി വ്യാപകമായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ എർഷാദ് ഹസീനയെ വീട്ടുതടങ്കലിൽ ആക്കി, ജാതിയ പാർട്ടിയുടെ നോമിനിയായി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം ഉറപ്പിച്ചു.

1990 ഡിസംബറിൽ എർഷാദ് ഭരണകൂടത്തിൻ്റെ പതനത്തിനുശേഷം, ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് ഷഹാബുദ്ദീൻ അഹമ്മദിൻ്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു കാവൽ സർക്കാർ 1991 ഫെബ്രുവരിയിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തി.

അവാമി ലീഗ് തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വിജയിക്കുമെന്ന് വിശ്വസിച്ചിരുന്ന പലരെയും അത്ഭുതപ്പെടുത്തി ബിഎൻപി ഭൂരിപക്ഷമുള്ള പാർട്ടിയായി ഉയർന്നുവന്നു. പുതിയ പാർലമെന്റ് ഭരണഘടന ഭേദഗതി ചെയ്‌തു. പ്രസിഡൻഷ്യൽ രീതിയിലുള്ള സർക്കാരിൽ നിന്ന് പാർലമെൻ്റെറി സംവിധാനത്തിലേക്ക് മാറി. സിയ ബംഗ്ലാദേശിലെ ആദ്യത്തെ വനിതാ പ്രധാനമന്ത്രിയും പാകിസ്ഥാനിലെ ബേനസീർ ഭൂട്ടോക്ക് ശേഷം മുസ്ലീം ലോകത്ത് രണ്ടാമത്തെ വനിതാ പ്രധാനമന്ത്രിയുമായി.

1996ൽ ബിഎൻപി വീണ്ടും അധികാരത്തിൽ വന്നു, പക്ഷേ അവാമി ലീഗ് ശക്തമായ തെരുവ് പ്രചാരണങ്ങൾ നടത്തിയതിനാൽ സർക്കാർ 12 ദിവസം മാത്രമേ നീണ്ടുനിന്നുള്ളൂ. കെയർടേക്കർ സർക്കാർ സംവിധാനം അവതരിപ്പിച്ചതിന് ശേഷം സിയയുടെ സർക്കാർ രാജിവച്ചു.

1996 ജൂണിൽ നടന്ന പുതിയ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ബിഎൻപി പരാജയപ്പെട്ടെങ്കിലും, പാർട്ടി 116 സീറ്റുകൾ നേടി. രാജ്യത്തിൻ്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രതിപക്ഷമായി മാറി.

1999ൽ, സിയ നാല് പാർട്ടികളുടെ ഒരു സഖ്യം രൂപീകരിക്കുകയും അന്നത്തെ ഭരണകക്ഷിയായ അവാമി ലീഗ് സർക്കാരിനെതിരെ പ്രതിഷേധ പ്രകടനങ്ങൾ ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്‌തു. 2001ൽ അവർ വീണ്ടും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.

2006ൽ അവർ സ്ഥാനമൊഴിഞ്ഞു, അധികാരം ഒരു കാവൽ ഭരണകൂടത്തിന് കൈമാറി. 2007 സെപ്റ്റംബറിൽ, അവരുടെ പാർട്ടി ‘അടിസ്ഥാന രഹിതമായ അഴിമതി ആരോപണങ്ങൾ’ ആരോപിച്ച് അവരെ അറസ്റ്റ് ചെയ്‌തു.

ഒരു മണ്ഡലത്തിലും അവർ പരാജയപ്പെട്ടിട്ടില്ല എന്ന വസ്‌തുതയിൽ നിന്ന് തന്നെ സിയയുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ജനപ്രീതി അളക്കാൻ കഴിയും.

“1991, 1996, 2001 വർഷങ്ങളിലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ അഞ്ച് വ്യത്യസ്ത പാർലമെൻ്റെറി മണ്ഡലങ്ങളിൽ നിന്ന് അവർ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു, 2008ൽ അവർ മത്സരിച്ച മൂന്ന് മണ്ഡലങ്ങളിലും അവർ വിജയിച്ചു,” ഒരു ബിഎൻപി നേതാവ് പറഞ്ഞു.

അവിഭക്ത ഇന്ത്യയിലെ ദിനാജ്പൂർ ജില്ലയിലെ തയ്യബയുടെയും ഇസ്‌കന്ദർ മജുംദാറിൻ്റെയും മകളായി 1946 ഓഗസ്റ്റ് 15-നാണ് സിയ ജനിച്ചത്. അവരുടെ പിതാവ് തേയില വ്യാപാരം നടത്തിയിരുന്ന ജൽപായ്ഗുരിയിൽ നിന്ന് വിഭജനത്തിന് ശേഷം കിഴക്കൻ പാകിസ്ഥാനിലേക്ക് കുടിയേറി.

1960ൽ, ബംഗ്ലാദേശ് പ്രസിഡന്റായ ആർമി ക്യാപ്റ്റൻ സിയാവുർ റഹ്മാനെ അവർ വിവാഹം കഴിച്ചു. 1983ൽ സിയ ബിഎൻപിയുടെ മേധാവിയായപ്പോൾ, അതിൻ്റെ പല നേതാക്കളും അനുയായികളും പുതിയ ചെയർപേഴ്‌സണെ കുറിച്ച് അനിശ്ചിതത്വത്തിൽ ആയിരുന്നു. കൂടാതെ, 1982-ലെ അട്ടിമറിയിൽ പാർട്ടിയെ പുറത്താക്കിയത് ബിഎൻപിയെ രാഷ്ട്രീയമായി മരുഭൂമിയിലാക്കി.

എന്നിരുന്നാലും, അവർ പാർട്ടിയെ ഏകീകരിക്കുകയും അവാമി ലീഗിനൊപ്പം എർഷാദ് ഭരണകൂടത്തിന് എതിരെ ഒരു നീണ്ട പ്രചാരണം നടത്തുന്നതിന് നേതൃത്വം നൽകുകയും ചെയ്‌തു.

2008 -ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് മുമ്പ്, നാമനിർദ്ദേശ പത്രികയോടൊപ്പം നൽകിയ സത്യവാങ്മൂലത്തിൽ സിയ സ്വയം വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയതായി അവകാശപ്പെട്ടിരുന്നു. എന്നാൽ ബിഎൻപി വെബ്‌സൈറ്റിൽ അവർ ദിനാജ്പൂർ ഗവൺമെന്റ് ഗേൾസ് സ്‌കൂളിലും സുരേന്ദ്ര നാഥ് കോളേജിലുമാണ് പഠിച്ചതെന്ന് പരാമർശിക്കുന്നു.

ഒരു പ്രധാന പ്രതിപക്ഷ നേതാവെന്ന നിലയിൽ സിയ തൻ്റെ അവസാന 15 വർഷം ചെലവഴിച്ചത്, അവരുടെ പാർട്ടി വിശേഷിപ്പിച്ച ‘സ്വേച്ഛാധിപത്യ’ ഹസീന ഭരണകൂടത്തിന് എതിരെയും അവർക്കെതിരായ അഴിമതി ആരോപണങ്ങൾക്ക് എതിരെയും പോരാടിക്കൊണ്ടായിരുന്നു.

2018 ഫെബ്രുവരി 8ന്, സിയ ഓർഫനേജ് ട്രസ്റ്റ് കേസിൽ അഞ്ച് വർഷം തടവിന് ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. പിന്നീട് സിയ ചാരിറ്റബിൾ ട്രസ്റ്റ് കേസിൽ ഏഴ് വർഷം തടവ് ശിക്ഷ ലഭിച്ചു.

2024ൽ, ഹസീനയെ അധികാരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കിയ ശേഷം, സിയക്ക് പ്രസിഡന്റ് മാപ്പ് നൽകി വിട്ടയച്ചു. അടുത്ത ദിവസം, അനാരോഗ്യം ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും ബിഎൻപിക്ക് പുതുജീവൻ നൽകി. ഒരു വലിയ റാലിയോടെ അവർ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുവന്നു.

1991 മുതൽ 1996 വരെ പ്രധാനമന്ത്രി ആയിരുന്ന സിയയുടെ ആദ്യ കാലയളവിൽ, ഇന്ത്യയുമായുള്ള ബന്ധങ്ങൾ സാധാരണ നയതന്ത്രത്തിൻ്റെയും പിരിമുറുക്കങ്ങളുടെയും മിശ്രിതമായിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ഗംഗാ ജല പങ്കിടൽ, അതിർത്തി കടന്നുള്ള കലാപങ്ങൾ എന്നിവയെച്ചൊല്ലി.

അവരുടെ സർക്കാർ ‘കിഴക്ക് നോക്കുക’ നയം സ്വീകരിച്ചു, ഇന്ത്യയേക്കാൾ ചൈനയുമായും ഇസ്ലാമിക രാജ്യങ്ങളുമായും തന്ത്രപരമായ വിന്യാസം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

എന്നാൽ അവരുടെ രണ്ടാം ഭരണകാലത്ത് ഉഭയകക്ഷി ബന്ധങ്ങളിൽ വളരെ കുറഞ്ഞ ഇടിവ് നേരിട്ടു. ഇത് കണക്റ്റിവിറ്റിയെയും വ്യാപാര വികാസത്തെയും വലിയതോതിൽ സ്‌തംഭിപ്പിച്ചു. അതേസമയം, ബംഗ്ലാദേശിൽ നിന്ന് പ്രവർത്തിക്കുന്ന തീവ്രവാദ ഗ്രൂപ്പുകളെക്കുറിച്ചും അതിർത്തി കടന്നുള്ള നുഴഞ്ഞുകയറ്റത്തെ കുറിച്ചും ന്യൂഡൽഹി ശക്തമായ ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചു.

എന്നിരുന്നാലും, ഇന്ത്യൻ സർക്കാരിൻ്റെ ക്ഷണപ്രകാരം സിയ 1992 -ലും 2006 -ലും പ്രധാനമന്ത്രിയെന്ന നിലയിൽ രണ്ടുതവണയും 2012ൽ പ്രതിപക്ഷ നേതാവെന്ന നിലയിലും ഇന്ത്യ സന്ദർശിച്ചു.

2006-ലെ അവരുടെ സന്ദർശനം വ്യാപാരത്തിലും സുരക്ഷയിലും കരാറുകളിൽ കലാശിച്ചു. പ്രതിപക്ഷ നേതാവെന്ന നിലയിൽ 2012-ലെ അവരുടെ സന്ദർശനം ന്യൂഡൽഹിയുമായുള്ള ബിഎൻപി ബന്ധം പുനർനിർമ്മിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ആയിരുന്നു.

അവരുടെ മകനും അവകാശിയുമായ, നിലവിൽ ബിഎൻപിയുടെ ആക്ടിംഗ് ചെയർമാനായ താരിഖ് റഹ്മാൻ, 2008 മുതൽ ലണ്ടനിൽ പ്രവാസ ജീവിതം നയിച്ച ശേഷം അടുത്തിടെയാണ് നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങിയത്. മറ്റൊരു മകൻ അറഫാത്ത് റഹ്മാൻ 2015ൽ ഹൃദയാഘാതം മൂലം മരിച്ചു.

ബിഎൻപി സെക്രട്ടറി ജനറൽ മിർസ ഫഖ്രുൽ ഇസ്ലാം ആലംഗീർ അടുത്തിടെ സിയയെ ‘ജനാധിപത്യത്തിൻ്റെ മാതാവ്’ എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു.