സെപ്റ്റംബർ 17-ന്, സൗദി അറേബ്യയും പാകിസ്ഥാനും തന്ത്രപരമായ പരസ്പര പ്രതിരോധ കരാർ പ്രഖ്യാപിച്ചപ്പോൾ ലോകത്തെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തി. ഏറെ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ട കരാർ രണ്ട് ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള കൂട്ടായ പ്രതിരോധ തത്വത്തെ ഔപചാരികമാക്കുന്നു, അതായത് ഏതെങ്കിലും ഒരു രാജ്യത്തിനെതിരായ ആക്രമണം ഇരുവർക്കുമെതിരായ ആക്രമണമായി കണക്കാക്കും.
നോർത്ത് അറ്റ്ലാന്റിക് ട്രീറ്റി ഓർഗനൈസേഷന്റെ (നാറ്റോ) കേന്ദ്രീകൃതമായ സമാനമായ ഒരു ഉപാധി (ആർട്ടിക്കിൾ 5) നമുക്കെല്ലാവർക്കും അറിയാവുന്നതാണ്. അത് സഖ്യത്തിലെ ഒരു അംഗരാജ്യത്തിനെതിരെയുള്ള ആക്രമണം എല്ലാ അംഗരാജ്യങ്ങൾക്കുമെതിരായ ആക്രമണമായി കണക്കാക്കുമെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു. അപ്പോൾ, ഇസ്ലാമിക രാഷ്ട്രങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള സമാനമായ ഒരു സൈനിക സഖ്യത്തിന്റെ തുടക്കമാണോ ഇത്? ഉത്തരം അൽപ്പം സങ്കീർണ്ണമാണ്.
റിയാദും ഇസ്ലാമാബാദും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം സാധാരണയായി അവകാശപ്പെടുന്നത് പോലെ പുതിയതോ ഉപരിപ്ലവമോ അല്ല. പതിറ്റാണ്ടുകളായി, സൗദി അറേബ്യ ഒരു ഉപകാരിയുടെ പങ്ക് വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. പാകിസ്ഥാന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ തകരുകയും സഹായം ആവശ്യമായി വരികയും ചെയ്യുമ്പോഴെല്ലാം വായ്പകൾ, സബ്സിഡി എണ്ണ, ജാമ്യം എന്നിവ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. പാകിസ്ഥാൻ, രാജ്യത്ത് സൈന്യത്തെ വിന്യസിക്കുകയും, സൈന്യത്തെ പരിശീലിപ്പിക്കുകയും, റിയാദിന് അത്തരമൊരു ഉറപ്പ് ആവശ്യമായി വന്നാൽ, നിശബ്ദമായി ഒരു സാധ്യതയുള്ള ആണവ സുരക്ഷാ വലയായി നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്തു.
പാകിസ്ഥാനികൾ അവകാശപ്പെടുന്നതുപോലെ, ഈ മതപരമായ ഐക്യദാർഢ്യത്തിന് മറ്റൊരു കാരണം, ഇസ്ലാമിക പുണ്യസ്ഥലങ്ങളുടെ സംരക്ഷകൻ എന്ന നിലയിൽ സൗദി അറേബ്യയുടെ പങ്കാണ്. സ്വയം പ്രഖ്യാപിത “ഇസ്ലാമിന്റെ കോട്ട” എന്ന നിലയിൽ പാകിസ്ഥാന്റെ പങ്കാണ്.
പാകിസ്ഥാനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, കരാർ ഒരു പരിധിവരെ പദവിയും ആത്മാഭിമാനവും പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്ന ഒരു പ്രതീകാത്മക വിജയമാണ്, സൗദി അറേബ്യയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ഇത് ഒരു വേലിയാണ്, അസ്ഥിരമായ ഗൾഫിൽ സ്വയംഭരണത്തിന്റെയും ഉറപ്പിന്റെയും സന്ദേശമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, ഈ നീക്കം അറബ് ലോകത്തിലെ മറ്റ് പങ്കാളികളുടെ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ഉദാഹരണത്തിന്, ഈജിപ്തിൽ ഇത് ചർച്ചകൾക്ക് വഴിയൊരുക്കിയിട്ടുണ്ട്.
സൗദി അറേബ്യ ഈജിപ്തുമായി ഒരു പ്രതിരോധ കരാറിൽ ഒപ്പുവെക്കാത്തതോ, അതിലും മികച്ചത്, സ്വന്തം തദ്ദേശീയ സൈനിക ശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കാത്തതോ എന്തുകൊണ്ടാണെന്ന് ഈജിപ്ഷ്യൻ നിരൂപകർ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. ഒരു പാൻ-അറബ് സുരക്ഷാ ചട്ടക്കൂടിന് നേതൃത്വം നൽകാനുള്ള ഈജിപ്തിന്റെ ദീർഘകാല അഭിലാഷം ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, റിയാദ് കെയ്‌റോയ്ക്ക് പകരം ഇസ്ലാമാബാദിനെ തിരഞ്ഞെടുത്തതിൽ നിന്നാണ് അടിസ്ഥാനപരമായ നിരാശ ഉടലെടുക്കുന്നത്. ഇവിടെ വിരോധാഭാസം കാണാതിരിക്കുക പ്രയാസമാണ് – പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 1.3 ബില്യൺ ഡോളർ അമേരിക്കൻ സൈനിക സഹായം സ്വീകരിക്കുന്ന യുഎസ് സഖ്യകക്ഷിയായ ഈജിപ്ത്, പാശ്ചാത്യ സൈന്യങ്ങളുമായുള്ള സജീവ പങ്കാളിത്തങ്ങളും സംയുക്ത അഭ്യാസങ്ങളുമായി നാറ്റോ നയിക്കുന്ന സുരക്ഷാ ഘടനകളിൽ ഇതിനകം ആഴത്തിൽ ഉൾച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
വിഷയത്തിൽ ഇന്ത്യയുടെ പ്രതികരണം ഇതുവരെ ജാഗ്രതയോടെയാണ്. അത്തരം ചർച്ചകൾ മുൻകൂട്ടി കണ്ടിരുന്നുവെന്നും “ഇതിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ശ്രദ്ധാപൂർവ്വം പഠിക്കുമെന്ന്” വാഗ്ദാനം ചെയ്തതായും വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയം അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. മുൻ വിദേശകാര്യ സെക്രട്ടറി കൻവാൾ സിബൽ ഈ കരാറിനെ “ഗുരുതരമായ തെറ്റ്” എന്ന് വിളിച്ചു, ഇത് പാകിസ്ഥാനെ ധൈര്യപ്പെടുത്തുമെന്നും, സൗദിയുടെ സൈന്യത്തിന് ധനസഹായം ക്ഷണിക്കുമെന്നും, ഭാവിയിലെ പ്രതിസന്ധികളിൽ ഇസ്ലാമാബാദിനെ അനന്തരഫലങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുമെന്നും വാദിച്ചു.
സൗദിയുടെ പിന്തുണയെ നയതന്ത്ര കവചമായി പാകിസ്ഥാൻ കാണുകയാണെങ്കിൽ, അതിർത്തി കടന്നുള്ള പ്രകോപനങ്ങളിലൂടെയോ പ്രോക്സി പ്രവർത്തനത്തിലൂടെയോ ഇന്ത്യയുടെ ക്ഷമ പരീക്ഷിക്കാൻ അവർക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം തോന്നിയേക്കാം.
ഇതിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ദക്ഷിണേഷ്യയ്ക്ക് അപ്പുറത്തേക്ക് വ്യാപിക്കുന്നു. റിയാദുമായുള്ള സ്വന്തം ദുർബലമായ സന്തുലിതാവസ്ഥയുടെ പ്രിസത്തിലൂടെ ഇസ്രായേൽ കരാറിനെ കണ്ടേക്കാം, കൂടാതെ സൗദിയുടെ പാകിസ്ഥാനുമായുള്ള സഖ്യം മേഖലയിൽ സാധാരണ നിലയിലാകാനുള്ള സാധ്യതകളെ സങ്കീർണ്ണമാക്കുമെന്ന് അവർ ആശങ്കപ്പെട്ടേക്കാം. മേഖലയിലെ സ്വന്തം സ്വാധീനത്തിന് വിരുദ്ധമായി സുന്നി ഐക്യദാർഢ്യം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതായി ഇറാൻ ഇതിനെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. അമേരിക്ക , ചൈന പോലുള്ള വലിയ രാജ്യങ്ങൾക്ക്, ഇത് ഒരേസമയം രണ്ട് തരത്തിൽ വായിക്കാം: നിലവിലുള്ള പദ്ധതികളോടുള്ള പ്രകോപനം, എന്നാൽ സ്വന്തം സ്വാധീനം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു പുതിയ അവസരം.
കരാറിന്റെ രൂപരേഖകൾ തന്നെ മനഃപൂർവ്വം അവ്യക്തമായി തുടരുന്നു. “ആക്രമണത്തിന്റെ” ഭാഷ തന്നെ വ്യാഖ്യാനത്തിന് തുറന്നിരിക്കുന്നു. സൈബർ ആക്രമണങ്ങൾ, രാജ്യങ്ങളുടെ ഭീകരത, അല്ലെങ്കിൽ പരമ്പരാഗത അധിനിവേശങ്ങൾ എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുമോ? പാകിസ്ഥാനിലെ സൗദി ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കെതിരായ പ്രോക്സി അക്രമം ബാധ്യതകൾക്ക് കാരണമാകുമോ?
ഇപ്പോൾ ഈ കരാർ ഒരു ഇസ്ലാമിക നാറ്റോയുടെ രൂപീകരണത്തിന് തുടക്കമിടുമോ ഇല്ലയോ എന്ന് കണ്ടറിയണം. പക്ഷേ, അത് തീർച്ചയായും അതിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള ചർച്ചകൾക്ക് തീകൊളുത്തിയിട്ടുണ്ട് . അൽപ്പം സൂം ചെയ്‌താൽ, സെപ്റ്റംബർ 9-ന് ഇസ്രായേൽ ഖത്തറിന്റെ തലസ്ഥാനമായ ദോഹ ആക്രമിച്ച ദിവസത്തിലേക്ക് നമുക്ക് അതിന്റെ വേരുകൾ കണ്ടെത്താൻ കഴിയും. ഹമാസിലെ 5 താഴ്ന്ന റാങ്കിലുള്ള അംഗങ്ങളെയും ഒരു ഖത്തരി സുരക്ഷാ ഉദ്യോഗസ്ഥനെയും കൊന്ന ഇസ്രായേലി ആക്രമണം, ഇസ്രായേലിന് ദേശീയ സുരക്ഷയ്ക്ക് ഭീഷണിയായി തോന്നിയാൽ ഏത് കോണിലും ഇരിക്കുന്ന ആരെയും ആക്രമിക്കാൻ കഴിയും എന്ന വസ്തുതയെ ശക്തിപ്പെടുത്തി.
ഈ അപ്രതീക്ഷിത ഇസ്രായേലി ആക്രമണം മിഡിൽ ഈസ്റ്റേൺ രാജ്യങ്ങളെ ശരിക്കും അസ്വസ്ഥരാക്കി, കാരണം ഇതുവരെ ഒരു സുരക്ഷിത മേഖലയായും പ്രാദേശിക, ആഗോള തർക്കങ്ങളിൽ മധ്യസ്ഥനായും വീക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ദോഹയ്ക്ക് ഇസ്രായേൽ ആക്രമണത്തിന്റെ ആഘാതം സഹിക്കേണ്ടിവന്നു.
ആക്രമണത്തിന് ഒരു മണിക്കൂർ മുമ്പ് ഇസ്രായേൽ പ്രധാനമന്ത്രി ബെഞ്ചമിൻ നെതന്യാഹു യുഎസ് പ്രസിഡന്റ് ഡൊണാൾഡ് ട്രംപിനെ അറിയിച്ചിരുന്നുവെന്ന് ഇസ്രായേൽ ഉദ്യോഗസ്ഥർ അവകാശപ്പെട്ടു, വൈറ്റ് ഹൗസ് ഈ അവകാശവാദത്തെ നിഷേധിക്കുന്നു.
ട്രംപ് ആക്രമണങ്ങളെക്കുറിച്ച് അറിഞ്ഞയുടനെ, ഖത്തറിനെ അറിയിക്കാൻ അദ്ദേഹം ഉടൻ തന്നെ തന്റെ പ്രത്യേക ദൂതൻ സ്റ്റീവ് വിറ്റ്കോഫിന് ഉത്തരവിട്ടതായി വൈറ്റ് ഹൗസ് പറഞ്ഞു. ഉയരുന്ന ചോദ്യം, ഖത്തറിനെപ്പോലുള്ള ഒരു യുഎസ് സഖ്യകക്ഷിയെ ഇസ്രായേലിന് എങ്ങനെ ആക്രമിക്കാൻ കഴിയും എന്നതാണ്, അതും ഖത്തറിനെ വിശ്വാസത്തിൽ എടുക്കാതെ.
ഇസ്ലാമിക നാറ്റോ എന്ന ആശയം മേഖലയിലെ മുസ്ലീം രാഷ്ട്രങ്ങൾക്ക് ഏതെങ്കിലും ആക്രമണങ്ങളിൽ നിന്ന് (പ്രധാനമായും ഇസ്രായേൽ) സ്വയം സുരക്ഷിതരാകാനുള്ള അവസരം നൽകുന്നു, പ്രത്യേകിച്ചും ഒരു സുരക്ഷാ ഗ്യാരണ്ടർ എന്ന നിലയിൽ അമേരിക്കയുടെ പങ്ക് ഇപ്പോൾ പഴയതുപോലെ ഭാരമില്ലാത്തതിനാൽ. മുസ്ലീം ലോകത്തെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ഈ മേഖലയിൽ ഇസ്രായേലി ആക്രമണം വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, യുഎസിന്റെ സ്വാധീനം ഗണ്യമായി കുറയുമ്പോൾ, ഐക്യദാർഢ്യവും പരസ്പര പ്രതിരോധവും പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു സാധ്യതയുള്ള വേദിയായി ഇത് മാറുന്നു, പ്രതീകാത്മകമാണെങ്കിൽ പോലും. ഏതൊരു സഖ്യവും വിജയിക്കണമെങ്കിൽ, ഏകീകൃതമായ ഒരു ഐഡന്റിറ്റിയും ഒരു പൊതു ശത്രുവും ഉണ്ടായിരിക്കണം, ഇസ്ലാമിക നാറ്റോ എന്ന ആശയം ഈ രണ്ട് മാനദണ്ഡങ്ങളും വ്യക്തമാക്കുന്നു.
ഈ കരാർ ഒരു ദീർഘകാല സഖ്യമായി വളരുമോ, വാചാടോപപരമായ ഉപകരണമായി തുടരുമോ, അല്ലെങ്കിൽ ഭാവിയിലെ പ്രതിസന്ധികളുടെ ഒരു തകരാറായി മാറുമോ എന്നത് വാചകത്തെയല്ല, മറിച്ച് അതിൽ ഒപ്പുവച്ചവരും അയൽക്കാരും അതിൽ എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കാൻ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു എന്നതിനെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കും.
