ആറ് പതിറ്റാണ്ടിലേറെയായി ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയുടെ നട്ടെല്ലായിരുന്ന സോവിയറ്റ് നിർമ്മിത മിഗ്-21 (MiG-21) യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും വിരമിക്കലിന്റെ പാതയിലാണ്. 1963-ൽ ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയുടെ ഭാഗമായ ഈ പോർവിമാനം, ശബ്ദത്തേക്കാൾ ഇരട്ടി വേഗതയിൽ (Mach 2) പറക്കാൻ കഴിയുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ സൂപ്പർ സോണിക് വിമാനമായിരുന്നു. 1980-കളിലും 90-കളിലും വ്യോമസേനയുടെ പോരാട്ട വ്യൂഹത്തിന്റെ 60 ശതമാനത്തോളം മിഗ്-21 വിമാനങ്ങളായിരുന്നുവെന്നതും അന്നത്തെ 90 ശതമാനം പൈലറ്റുമാരും തങ്ങളുടെ കരിയറിൽ ഇവ പറപ്പിച്ചിരുന്നു എന്നതും ഇതിന്റെ പ്രാധാന്യം വെളിവാക്കുന്നു.
ഇന്ത്യൻ പ്രതിരോധ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും തിളക്കമാർന്ന വിജയങ്ങളിൽ മിഗ്-21 നിർണ്ണായക പങ്കാളിയായിട്ടുണ്ട്. 1971-ലെ ഇന്ത്യ-പാക് യുദ്ധത്തിൽ ധാക്കയിലെ ഗവർണർ ഹൗസിനു നേരെ നടത്തിയ കൃത്യമായ ആക്രമണം ബംഗ്ലാദേശിന്റെ രൂപീകരണത്തിലേക്ക് നയിച്ച പ്രധാന വഴിത്തിരിവായിരുന്നു. 1999-ലെ കാർഗിൽ യുദ്ധത്തിലും, പിന്നീട് 2019-ലെ ബാലകോട്ട് ആക്രമണത്തിന് പിന്നാലെ പാകിസ്താന്റെ എഫ്-16 വിമാനത്തെ വെടിവെച്ചിട്ട ഗ്രൂപ്പ് ക്യാപ്റ്റൻ അഭിനന്ദൻ വർദ്ധമാൻ പറത്തിയ മിഗ്-21 ബൈസൺ ദൗത്യത്തിലും ഈ വിമാനം തങ്ങളുടെ പോരാട്ടവീര്യം വീണ്ടും തെളിയിച്ചു.
ആർട്ടെം മികോയൻ, മിഖായേൽ ഗുരേവിച്ച് എന്നിവർ ചേർന്ന് രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ഈ വിമാനം ലോകത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കപ്പെട്ട സൂപ്പർ സോണിക് യുദ്ധവിമാനമാണ്. ത്രികോണാകൃതിയിലുള്ള ചിറകുകളും (Delta wings) എഞ്ചിനിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്ന കാറ്റിന്റെ വേഗത നിയന്ത്രിക്കുന്ന പ്രത്യേക മുൻവശത്തെ കോൺ സംവിധാനവും ഇതിന്റെ സവിശേഷതകളായിരുന്നു. 1990-കളുടെ അവസാനത്തിൽ കോപ്പിയോ (Kopyo) റഡാറും റഷ്യൻ R-73, R-77 മിസൈലുകളും ഉൾപ്പെടുത്തി ഇന്ത്യ ഇവ നവീകരിക്കുകയുമുണ്ടായി.
എന്നാൽ കാലക്രമേണ വിമാനങ്ങളുടെ പഴക്കവും സാങ്കേതിക തകരാറുകളും കാരണം ഇവ വലിയൊരു സുരക്ഷാ ഭീഷണിയായി മാറുകയും ‘പറക്കുന്ന ശവപ്പെട്ടി’ എന്ന പേര് സമ്പാദിക്കുകയും ചെയ്തു. 400-ലധികം അപകടങ്ങളിലായി 200-ലേറെ പൈലറ്റുമാർക്കും അറുപതോളം സാധാരണക്കാർക്കും ജീവൻ നഷ്ടപ്പെട്ടു. പഴയ സാങ്കേതികവിദ്യയും ലാൻഡിംഗിലെ അമിത വേഗതയും സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ പതനത്തിനുശേഷം ഗുണനിലവാരമുള്ള യഥാർത്ഥ സ്പെയർ പാർട്സുകൾ ലഭിക്കാനുണ്ടായ കാലതാമസവുമാണ് അപകടങ്ങൾ വർദ്ധിക്കാൻ ഇടയാക്കിയത്.
ബാർമറിലും ബികാനീറിലുമുള്ള അവസാന സ്ക്വാഡ്രണുകൾ കൂടി വിരമിക്കുന്നതോടെ ഏകദേശം 63 വർഷം നീണ്ട മിഗ്-21-ന്റെ സേവന ചരിത്രത്തിന് ഔദ്യോഗികമായി തിരശ്ശീല വീഴും. മിഗ്-21 വിമാനങ്ങൾക്ക് പകരമായി തദ്ദേശീയമായി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഭാരം കുറഞ്ഞ യുദ്ധവിമാനമായ ‘തേജസ്’ വിന്യസിക്കേണ്ടതുണ്ടെങ്കിലും, അമേരിക്കൻ കമ്പനിയായ ജനറൽ ഇലക്ട്രിക്കിൽനിന്ന് GE F404 എഞ്ചിനുകൾ ലഭ്യമാകാൻ വൈകുന്നത് വ്യോമസേനയ്ക്ക് പുതിയ വെല്ലുവിളി സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്.
സേവനത്തിൽ നിന്ന് പിൻവാങ്ങുന്ന വിമാനങ്ങളെ പൈതൃകമായി സംരക്ഷിക്കാനാണ് വ്യോമസേനയുടെ തീരുമാനം. ചില വിമാനങ്ങൾ എയർ ഷോകളിൽ പറപ്പിക്കുന്നതിനായി നിലനിർത്തുകയും ഭൂരിഭാഗവും സൈനിക മ്യൂസിയങ്ങളിലും കന്റോൺമെന്റുകളിലും പ്രദർശന വസ്തുക്കളായി സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യും. കൂടാതെ, ഇവയിൽ നിന്ന് മാറ്റിയെടുക്കുന്ന യന്ത്രഭാഗങ്ങൾ എൻജിനീയറിങ് കോളേജ് വിദ്യാർത്ഥികളുടെ സാങ്കേതിക പരിശീലനത്തിനായി നൽകുമെന്നും റിപ്പോർട്ടുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു.
