ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വിലയേറിയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളിലൊന്നാണ് കുങ്കുമപ്പൂവ്. ഗ്രാമിന് 200 രൂപയിലധികം വിലയുള്ള കുങ്കുമപ്പൂവിന് കിലോഗ്രാമിന് ഏകദേശം രണ്ട് ലക്ഷം രൂപ വരെയാണ് വിപണിവില. കുറഞ്ഞ വിളവും വിളവെടുപ്പിന് ആവശ്യമായ കഠിനമായ മനുഷ്യാധ്വാനവുമാണ് ഉയർന്ന വിലയ്ക്ക് പ്രധാന കാരണം.
‘ക്രോക്കസ് സാറ്റിവസ്’ എന്ന പർപ്പിൾ നിറത്തിലുള്ള പൂവിൽ നിന്നാണ് കുങ്കുമപ്പൂവ് ലഭിക്കുന്നത്. ഓരോ പൂവിന്റെയും ഉള്ളിലുള്ള മൂന്ന് ചുവന്ന നാരുകൾ മാത്രമാണ് സുഗന്ധവ്യഞ്ജനമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. പൂക്കളിൽ നിന്ന് ഈ നാരുകൾ വേർതിരിക്കുന്ന ജോലി പ്രധാനമായും കൈകൊണ്ടാണ് ചെയ്യുന്നത്. ഈ സൂക്ഷ്മമായ പ്രക്രിയ പൂർണമായും യന്ത്രവത്കരിക്കാൻ കഴിയാത്തതും ഉൽപാദനച്ചെലവ് ഉയർത്തുന്നു.
ഏകദേശം 450 ഗ്രാം ശുദ്ധമായ കുങ്കുമപ്പൂവ് ലഭിക്കാൻ 75,000ഓളം പൂക്കൾ ആവശ്യമായി വരും. ആയിരക്കണക്കിന് പൂക്കളിൽ നിന്ന് നാരുകൾ ഓരോന്നായി വേർതിരിക്കേണ്ടതിനാൽ വലിയ സമയവും അധ്വാനവും ആവശ്യമാണ്. ഇതാണ് കുങ്കുമപ്പൂവിന്റെ വില ഉയരാനുള്ള പ്രധാന കാരണങ്ങളിലൊന്ന്.
രുചി, സുഗന്ധം, നിറം എന്നിവയ്ക്കായി ബിരിയാണി, സ്പാനിഷ് പായേല, മൊറോക്കൻ ടാഗിൻ തുടങ്ങിയ വിവിധ വിഭവങ്ങളിൽ കുങ്കുമപ്പൂവ് വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. ലോകത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ കുങ്കുമപ്പൂവ് ഉൽപാദിപ്പിക്കുന്നത് ഇറാനിലാണ്. സ്പെയിൻ, ഫ്രാൻസ്, ഇറ്റലി, ഇന്ത്യ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലും കുങ്കുമപ്പൂവ് കൃഷി ചെയ്യുന്നുണ്ട്.
ഒരു പൂവിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന നാരുകളുടെ എണ്ണം വളരെ കുറവായതും വിളവെടുപ്പ് പ്രധാനമായും മനുഷ്യാധ്വാനത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നതുമാണ് കുങ്കുമപ്പൂവിനെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വിലയേറിയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളിലൊന്നാക്കി മാറ്റുന്നത്.


