| വേദനായഗി
ശക്തമായ ജനകീയ പ്രതിഷേധത്തിന് പിന്നാലെ ഷെയ്ഖ് ഹസീന ബംഗ്ലാദേശ് പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനം രാജിവെച്ച് രാജ്യം വിട്ടു. ധാക്കയിലെ അരാജകത്വത്തിനിടയിൽ ബംഗ്ലാദേശ് സൈന്യം നിയന്ത്രണം ഏറ്റെടുത്തതോടെ ഷെയ്ഖ് ഹസീനയുടെ പ്രത്യേക വിമാനം ഡൽഹിക്കടുത്തുള്ള വ്യോമതാവളത്തിൽ ഇറക്കി. ചില വിഭാഗങ്ങൾക്കായി സർക്കാർ ജോലികളിൽ പകുതിയിലധികം സംവരണം ചെയ്ത വിവാദ ക്വാട്ട സമ്പ്രദായത്തെച്ചൊല്ലി അവരുടെ സർക്കാരിനെതിരെ വൻ പ്രതിഷേധം ഉയർന്നതിനെത്തുടർന്ന് 76 കാരിയായ അവർ ജോലി ഉപേക്ഷിക്കാൻ നിർബന്ധിതയാവുകയായിരുന്നു .
ലക്ഷക്കണക്കിന് പ്രതിഷേധക്കാർ കർഫ്യൂ ലംഘിച്ച് തലസ്ഥാന നഗരമായ ധാക്കയിലെ തെരുവുകളിൽ മാർച്ച് നടത്തി, പിന്നീട് പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് ഇരച്ചുകയറി, ഷെയ്ഖ് ഹസീനയുടെ പിതാവും ബംഗ്ലാദേശിൻ്റെ സ്വാതന്ത്ര്യ നായകനുമായ ഷെയ്ഖ് മുജീബുർ റഹ്മാൻ്റെ പ്രതിമ തകർത്തു. അതേസമയം ,ബംഗ്ലാദേശ് ഒരു ഇടക്കാല ഗവൺമെൻ്റിൻ്റെ കീഴിലായിരിക്കുമെന്ന് ബംഗ്ലാദേശ് കരസേനാ മേധാവി ജനറൽ വക്കർ-ഉസ്-സമാൻ പ്രഖ്യാപിച്ചു.
വിദ്യാർത്ഥി പ്രക്ഷോഭകർ ഇതിനകം ഒരു സൈനിക സർക്കാരിനെ നിരസിച്ചു. ഹസീനയ്ക്ക് രാജിവെച്ച് രാജ്യം വിടാൻ സമയം നൽകിയതിനാലാണ് കരസേനാ മേധാവിയുടെ പ്രസംഗം വൈകിയത്. ആഗസ്റ്റ് 4 ന് ഹസീനയുടെ രാജി ആവശ്യപ്പെട്ട് പ്രതിഷേധക്കാരും ഭരണകക്ഷിയുടെ അനുയായികളും തമ്മിൽ നടന്ന രൂക്ഷമായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ 14 പോലീസുകാർ ഉൾപ്പെടെ 98 പേർ കൊല്ലപ്പെടുകയും നൂറുകണക്കിന് പേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തതോടെ ബംഗ്ലാദേശിലെ സ്ഥിതി കൂടുതൽ വഷളാവുകയായിരുന്നു .
2009 മുതൽ രാജ്യം ഭരിച്ചിരുന്ന ഹസീനയ്ക്ക് ഇത് ഏറ്റവും കടുത്ത വെല്ലുവിളിയായി ഉയർന്നു . രൂക്ഷമായ ഏറ്റുമുട്ടലുകൾക്കിടയിൽ, ബംഗ്ലാദേശ് സൈന്യം അനിശ്ചിതകാല കർഫ്യൂ ഏർപ്പെടുത്തുകയും ‘കിംവദന്തികൾ’ പടരാതിരിക്കാൻ 4G മൊബൈൽ ഇൻ്റർനെറ്റ്, സോഷ്യൽ മീഡിയ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ അടച്ചുപൂട്ടുകയും ചെയ്തു. .
കഠിനമായ യാഥാർത്ഥ്യം
170 ദശലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള ബംഗ്ലാദേശിൽ ഏകദേശം 18 ദശലക്ഷം യുവാക്കൾക്ക് ജോലിയില്ല. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന സമ്പദ്വ്യവസ്ഥകളിലൊന്നാണ് ബംഗ്ലാദേശ്. ആഗോള വിപണിയിലേക്ക് ഏകദേശം 40 ബില്യൺ ഡോളറിൻ്റെ വസ്ത്രങ്ങളാണ് രാജ്യം കയറ്റുമതി ചെയ്യുന്നത്.
ചില്ലറ വിൽപ്പന മേഖലയിൽ സ്ത്രീകളടക്കം 4 ദശലക്ഷത്തിലധികം ആളുകൾ ജോലി ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ ഈ വളർച്ച വിദ്യാസമ്പന്നരായ യുവാക്കൾക്ക് ജോലിയായി മാറിയിട്ടില്ല. സ്വാതന്ത്ര്യ സമര സേനാനികളുടെ പിൻഗാമികൾക്ക് 30 ശതമാനം തൊഴിൽ ക്വാട്ട പുനഃസ്ഥാപിക്കണമെന്ന ഹൈക്കോടതി ഉത്തരവിനെ തുടർന്നാണ് കഴിഞ്ഞ മാസമാണ് പ്രതിഷേധം ആരംഭിച്ചത്. ഇത് വലിയ തോതിൽ തൊഴിൽരഹിതരായ സാധാരണ ജനങ്ങളിൽ ഭീതി സൃഷ്ടിച്ചു.
കോടതി നടപടികൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി വിദ്യാർത്ഥികളുടെ ആവശ്യങ്ങൾ അംഗീകരിക്കാൻ ഷെയ്ഖ് ഹസീന വിസമ്മതിച്ചത് പ്രതിസന്ധി രൂക്ഷമാക്കി. ഷെയ്ഖ് ഹസീനയുടെ ഏറ്റവും വലിയ തെറ്റ്, തൊഴിൽ ക്വാട്ടയെ എതിർക്കുന്നവരെ ‘റസാക്കർമാർ’ (ബംഗ്ലാദേശിലെ ആക്ഷേപകരമായ പദം) അല്ലെങ്കിൽ ബംഗ്ലാദേശിൻ്റെ 1971 ലെ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിൽ പാകിസ്ഥാൻ സൈന്യവുമായി സഹകരിച്ചവർ എന്നായിരുന്നു. പ്രതിഷേധവുമായി എത്തിയ ആയിരക്കണക്കിന് വിദ്യാർഥികൾക്ക് ഇത് തിരികൊളുത്തി.
തുടർച്ചയായി മൂന്ന് തെരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ വിജയിച്ച ഹസീന സ്വതന്ത്രവും നീതിയുക്തവുമായ തെരഞ്ഞെടുപ്പിനെ പരാജയപ്പെടുത്തിയെന്ന് പ്രതിപക്ഷം എപ്പോഴും ആരോപിച്ചിരുന്നു. ‘വളർച്ച’ ഹസീനയുടെ അവാമി ലീഗുമായി അടുപ്പമുള്ളവരെ സഹായിക്കുക മാത്രമാണെന്ന ധാരണയും പ്രബലമായിരുന്നു.
സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നവരും വിരമിച്ചവരുമായ ഉന്നത ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കെതിരെ അഴിമതി ആരോപിച്ച് സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ തുറന്ന ചർച്ചകൾ നടന്നു. വാസ്തവത്തിൽ, ഹസീന അഴിമതി ഒരു പ്രശ്നമായി അംഗീകരിക്കുകയും നടപടിയെടുക്കുമെന്ന് ഉറപ്പ് നൽകുകയും ചെയ്തിരുന്നു. അശാന്തിക്ക് ചൈനയെയും പാകിസ്ഥാനെയും കുറ്റപ്പെടുത്തുന്ന ഹസീനയോട് അടുത്ത സ്രോതസ്സുകൾ, ഈ രാജ്യങ്ങൾ ഹസീനയുടെ മിതവാദ ഇസ്ലാമിക ഭരണം അവസാനിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെന്ന് വാദിക്കുന്നു, .
ഇന്ത്യ ജാഗ്രതയിലാണ്
ബംഗ്ലാദേശിലെ സംഭവവികാസങ്ങൾ ഇന്ത്യ സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിച്ചുവരികയാണ്. ഷെയ്ഖ് ഹസീനയുടെ വിമാനം ഡൽഹിക്കടുത്തുള്ള ഹിൻഡനിൽ വന്നിറങ്ങിയപ്പോൾ വിദേശകാര്യമന്ത്രി എസ് ജയശങ്കർ പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയുമായി കൂടിയാലോചന നടത്തി. ബംഗ്ലാദേശുമായുള്ള അതിർത്തിയിൽ ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ “ഹൈ അലർട്ട്” പുറപ്പെടുവിച്ചതായി റിപ്പോർട്ടുകൾ പറയുന്നു. ഇനിയൊരു അറിയിപ്പ് ഉണ്ടാകുന്നത് വരെ ബംഗ്ലാദേശിലേക്കുള്ള യാത്ര ഒഴിവാക്കണമെന്ന് ഇന്ത്യ നേരത്തെ തന്നെ പൗരന്മാർക്ക് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയിരുന്നു.
പാകിസ്താനെയും ചൈനയെയും ശത്രുതാപരമായ, തർക്കമുള്ള അതിർത്തികളിലൂടെ സൈന്യം നേരിടുന്ന അയൽപക്കത്ത് ഇന്ത്യ എല്ലായ്പ്പോഴും ഷെയ്ഖ് ഹസീനയെ അടുത്ത സുഹൃത്തായി കണക്കാക്കുന്നു. ഇന്ത്യ ബംഗ്ലാദേശുമായി ഒരു നീണ്ട അതിർത്തി പങ്കിടുന്നു.
വിമത ഗ്രൂപ്പുകൾ സജീവമായിരുന്ന ഇന്ത്യയുടെ വിദൂര വടക്കുകിഴക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ സുരക്ഷയിലും ബംഗ്ലാദേശ് നിർണായകമാണ്. ഹസീനയുടെ ഭരണകാലത്തിൽ , ഇന്ത്യയുടെ വടക്കുകിഴക്കൻ അതിർത്തി താരതമ്യേന ശാന്തമായിരുന്നു, കാരണം വിമത ഗ്രൂപ്പുകൾക്ക് ബംഗ്ലാദേശിനെ ഉപയോഗിക്കാൻ അവർ അനുവദിച്ചില്ല.
ഇന്ത്യയിലെയും ദക്ഷിണേഷ്യയിലെയും ഏറ്റവും വലിയ കര തുറമുഖമായ പെട്രാപോളിലെ വ്യാപാര പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏതാണ്ട് നിലച്ചതോടെ ഇന്ത്യയും ബംഗ്ലാദേശും തമ്മിലുള്ള വ്യാപാരത്തെയും കാര്യമായി ബാധിക്കും. ഇന്ത്യയുമായും ചൈനയുമായും ശൈഖ് ഹസീനയ്ക്ക് സമതുലിതമായ ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു. അവരുടെ ഭരണകാലത്ത്, ചൈനയുമായുള്ള എല്ലാ വികസന പങ്കാളിത്തത്തിലും, ബംഗ്ലാദേശ് ഇന്ത്യയുടെ താൽപ്പര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് ശ്രദ്ധാലുവായിരുന്നു.
ജനുവരിയിൽ ബംഗ്ലാദേശിൽ നടന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഹസീന നാലാം തവണയും വീണ്ടും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടതിൽ അതൃപ്തരായ ബംഗ്ലാദേശിനും പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങൾക്കും ഇടയിൽ ഇന്ത്യ ഒരു മധ്യസ്ഥനെപ്പോലെ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. ബംഗ്ലാദേശിനെ മാറ്റിനിർത്തുന്നത് ചൈനയ്ക്ക് ബംഗ്ലാദേശിൻ്റെ വികസനത്തിൽ പങ്കാളിയാകാൻ അവസരം നൽകുമെന്നും അതുവഴി അതിൻ്റെ കാര്യങ്ങളിൽ പങ്കാളിത്തം നൽകുമെന്നും ഇന്ത്യ യുഎസിനോട് പറഞ്ഞിരുന്നു, ഇത് ഇന്ത്യയ്ക്കും യുഎസിനും നല്ലതല്ല.
നിലവിലുള്ള അരാജകത്വവും മാറിയ സാഹചര്യവും കാരണം, ബംഗ്ലാദേശുമായുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ച് ഇന്ത്യ ഭയപ്പെടേണ്ടിയിരിക്കുന്നു. “ധാക്കയിൽ ഏത് സർക്കാർ അധികാരത്തിൽ വന്നാലും, അത് ഇന്ത്യയുമായി ഇടപഴകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. പരസ്പരം ഇടപഴകുന്നത് ജനങ്ങൾക്ക് നേട്ടങ്ങൾ നൽകുമെന്ന് ഇരു രാജ്യങ്ങൾക്കും അറിയാം, അതിനാണ് എല്ലാ സർക്കാരുകളും ഉള്ളത്. ഒരു നിശ്ചിത തുക ഉണ്ടാകാം. തുടക്കത്തിൽ അനിശ്ചിതത്വമുണ്ടെങ്കിലും ഇരു രാജ്യങ്ങളിലെയും സർക്കാരുകൾ ഇടപെടും,” ജിൻഡാൽ ഗ്ലോബൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ ഇൻ്റർനാഷണൽ അഫയേഴ്സ് പ്രൊഫസർ ശ്രീരാധ ദത്ത പറയുന്നു.
നദീജല മാനേജ്മെൻ്റ് പോലുള്ള പ്രശ്നങ്ങൾ ഇനിയും പരിഹരിക്കപ്പെടേണ്ടതുണ്ടെങ്കിലും, കഴിഞ്ഞ 10 വർഷത്തിനിടെ ഇന്ത്യ-ബംഗ്ലാദേശ് മറ്റ് പല വിഷയങ്ങളിലും വിപുലമായ സഹകരണം കണ്ടിട്ടുണ്ട്. വ്യാപാരത്തിലും വാണിജ്യത്തിലും ഉഭയകക്ഷി പങ്കാളിത്തം, ജനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം, പ്രതിരോധം, അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ എന്നിവയായിരുന്നു ഡൽഹി-ധാക്ക ബന്ധത്തിൻ്റെ സുവർണ കാലഘട്ടത്തിലെ മുഖമുദ്ര.
അയൽപക്കത്തെ പൊടുന്നനെയുള്ള അസ്ഥിരതയും പ്രക്ഷുബ്ധതയും നേരിടാൻ ഇന്ത്യ തയ്യാറെടുക്കുമ്പോൾ, ധാക്കയിൽ ഒരു സൗഹൃദ സർക്കാരിനുവേണ്ടിയും പ്രവർത്തിക്കും. അതേസമയം, പ്രതിസന്ധിയിൽ ഇടപെടുന്ന മറ്റ് രാജ്യങ്ങളെ ഇന്ത്യ നിരീക്ഷിക്കും.
