ചർക്കയും വടിയും ആട്ടിൻപാലും; ഗാന്ധിജിയുടെ അവസാന വിദേശ യാത്രയുടെ കഥ

1915-ൽ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിൽ നിന്ന് സ്ഥിരമായി ഇന്ത്യയിലേക്ക് മടങ്ങിയ ശേഷം ഗാന്ധിജി നടത്തിയ ഒരേയൊരു വിദേശ യാത്രയായിരുന്നു 1931-ലെ യുകെ (യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡം) സന്ദർശനം. ‘ബ്രിട്ടീഷ് സംരക്ഷിത വിഷയ’മായി ബോംബെയിൽ പാസ്‌പോർട്ടിന് അപേക്ഷിച്ച അദ്ദേഹം, വട്ടമേശ സമ്മേളനത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനാണ് യുകെ, ഫ്രാൻസ്, ഇറ്റലി, സ്വിറ്റ്‌സർലൻഡ് എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് യാത്ര തിരിച്ചത്. 1931 ഓഗസ്റ്റ് 28ന് ഡെപ്യൂട്ടി പോലീസ് കമ്മീഷണർ കെബികെജെ. പെറ്റിഗാരയാണ് ഈ പാസ്‌പോർട്ട് അംഗീകരിച്ചത്.

പ്രമുഖർക്കൊപ്പം ചരിത്ര യാത്ര

1931 ഓഗസ്റ്റ് 29-ന് ഇംഗ്ലണ്ടിൽ നടന്ന രണ്ടാം വട്ടമേശ സമ്മേളനത്തിൽ കോൺഗ്രസിന്റെ പ്രതിനിധിയായി ഗാന്ധിജി ‘എസ്.എസ്. രജപുത്താന’ കപ്പലിൽ യാത്ര തിരിച്ചു. യാത്രാമധ്യേ യെമനിലും ഈജിപ്തിലും നങ്കൂരമിട്ട കപ്പൽ ഫ്രാൻസിലെ മാർസെയിലിൽ എത്തി, അവിടെ നിന്നാണ് അദ്ദേഹം ലണ്ടനിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്തത്.

ഡോ. ബി.ആർ. അംബേദ്കർ, സരോജിനി നായിഡു, മദൻ മോഹൻ മാളവ്യ, ജി.ഡി. ബിർള, മുഹമ്മദ് ഇഖ്ബാൽ, ഇളയ മകൻ ദേവദാസ് ഗാന്ധി, ബ്രിട്ടീഷ് അഡ്മിറലിന്റെ മകൾ മീരാബെഹിൻ തുടങ്ങിയ നിരവധി പ്രമുഖർ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം ഈ യാത്രയിലുണ്ടായിരുന്നു.

കിംഗ്സ്ലി ഹാളിലെ താമസമും സമ്മാനങ്ങളും

സെപ്റ്റംബർ 12-ന് ലണ്ടനിലെത്തിയ ഗാന്ധിജി, ആഡംബര താമസസ്ഥലങ്ങൾക്ക് പകരം ഈസ്റ്റ് എന്റിലെ തൊഴിലാളിവർഗ അയൽപക്കമായ കിംഗ്സ്ലി ഹാളിലാണ് താമസിച്ചത്. കൈയൊപ്പ് ചാർത്തിയ മുണ്ടും ഷാളും വടിയും വാച്ചും ഒരു ചരടിൽ കെട്ടി ധരിച്ച അദ്ദേഹത്തെ കാണാൻ വലിയ ജനക്കൂട്ടമാണ് എത്തിയത്.

കിംഗ്സ്ലി ഹാളിലെ കുട്ടികൾ അദ്ദേഹത്തെ ‘അങ്കിൾ ഗാന്ധി’ എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. കുട്ടികൾ നൽകിയ രണ്ട് കമ്പിളി കളിപ്പാട്ടങ്ങളും മധുരപലഹാരങ്ങളും മെഴുകുതിരികളുമാണ് ഏകദേശം രണ്ട് മാസത്തോളം ഇംഗ്ലണ്ടിൽ ചെലവഴിച്ചതിന് ശേഷം ഗാന്ധിജി ഇന്ത്യയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന ഒരേയൊരു സമ്മാനങ്ങൾ!

ചാർളി ചാപ്ലിനുമായുള്ള കൂടിക്കാടഴ്ച

ലണ്ടനിലെ താമസത്തിനിടയിൽ സെന്റ് ജെയിംസ് പാലസിൽ നടന്ന വട്ടമേശ സമ്മേളനത്തിൽ അദ്ദേഹം പങ്കെടുത്തു. ഈ യാത്രയ്ക്കിടയിലാണ് പ്രശസ്ത സിനിമാ താരം ചാർളി ചാപ്ലിനുമായി അദ്ദേഹം കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തുന്നത്. കാനിംഗിലെ ഡോ. ചുനിലാൽ കട്ടിയലിന്റെ വീട്ടിൽ വെച്ചായിരുന്നു ഇത്.

ചാപ്ലിനെക്കുറിച്ച് ഗാന്ധിജിക്ക് ആദ്യം അറിയില്ലായിരുന്നെങ്കിലും, തന്റെ സിനിമകളിലൂടെ ലോകത്തെ ചിരിപ്പിച്ച വ്യക്തിയാണെന്ന് അറിഞ്ഞപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുകയായിരുന്നു. ചാപ്ലിൻ തന്റെ ആത്മകഥയിലും ഈ ചരിത്ര കൂടിക്കാഴ്ചയെക്കുറിച്ച് പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്.

രാജാവിനൊപ്പമുള്ള ചായയും വരികളും

ഓക്സ്ഫോർഡ്, കേംബ്രിഡ്ജ് സർവകലാശാലകളിലെയും ലണ്ടൻ സ്കൂൾ ഓഫ് ഇക്കണോമിക്സിലെയും (LSE) വിദ്യാർത്ഥികളെയും ലങ്കാഷെയറിലെ തുണിത്തൊഴിലാളികളെയും അദ്ദേഹം അഭിസംബോധന ചെയ്തു. നവംബറിൽ ബ്രിട്ടീഷ് രാജാവായ ജോർജ്ജ് അഞ്ചാമനെയും ക്വീൻ മേരിയെയും കാണാൻ അദ്ദേഹത്തിന് ബക്കിംഗ്ഹാം കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് ക്ഷണം ലഭിച്ചു.

രാജാവ് ചായ കുടിക്കുമ്പോൾ, കൊട്ടാര അടുക്കളയിൽ നിന്ന് ഗാന്ധിജിക്ക് പ്രത്യേകമായി ആട്ടിൻപാൽ വരുത്തിച്ചു നൽകി. കൂടിക്കാഴ്ചയ്ക്ക് ശേഷം മാധ്യമപ്രവർത്തകരോട് സംസാരിക്കവെ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞ ആ പ്രശസ്തമായ വരികൾ ചരിത്രത്തിൽ ഇടംനേടി:

അവസാന വിദേശ യാത്രയും അറസ്റ്റും

ഡിസംബർ 5-ന് ബ്രിട്ടൻ വിട്ട ഗാന്ധിജി സ്വിറ്റ്‌സർലൻഡിലേക്കും ഇറ്റലിയിലേക്കും പോയി, അവിടെ നിന്ന് ബോംബെയിലേക്ക് കപ്പൽ കയറി. ഇന്ത്യയിൽ തിരിച്ചെത്തി ആറ് ദിവസത്തിന് ശേഷം അദ്ദേഹത്തെ ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ അറസ്റ്റ് ചെയ്ത് യെർവാഡ ജയിലിലടച്ചു.