പഴയകാല മധ്യകാല കൽപണിക്കാരിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി ഇപ്പോഴും നീളുന്ന ഫ്രീമേസൺ പ്രസ്ഥാനം, നൂറ്റാണ്ടുകളായി മനുഷ്യരിൽ ആകാംക്ഷയും സംശയങ്ങളും ഗൂഢാലോചനാ സിദ്ധാന്തങ്ങളും ഉണർത്തിയിട്ടുണ്ട്. അടഞ്ഞ വാതിലുകൾക്ക് പിന്നിലെ രഹസ്യ കൂടിക്കാഴ്ചകളും കോമ്പസും സ്ക്വയറും, എല്ലാം കാണുന്ന കണ്ണും ഉൾപ്പെടുന്ന പ്രതീകങ്ങളും ചടങ്ങുകളും ഈ സംഘടനയുടെ നിഗൂഢത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. ചരിത്രം, തത്ത്വചിന്ത, ജീവകാരുണ്യം, ജനപ്രിയ ഐതിഹ്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സംഗമസ്ഥാനത്താണ് ഈ സംഘം നിലകൊള്ളുന്നത്. സ്വാധീനമുള്ള രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കൾ, ശാസ്ത്രജ്ഞർ, സൈനിക ഉദ്യോഗസ്ഥർ, കലാകാരന്മാർ, കൂടാതെ വ്യക്തിവികസനവും സൗഹൃദവും ആഗ്രഹിക്കുന്ന സാധാരണക്കാർ വരെ ഇതിൽ അംഗങ്ങളായിട്ടുണ്ട്.
പുറംലോകത്തിന് എന്നും നിഗൂഢമായി തുടരുന്ന ഒന്നാണ് ഫ്രീമേസൺമാരുടെ അന്തരീക്ഷം. ആരാണ് ഫ്രീമേസൺമാർ, അവരുടെ ലോഡ്ജുകൾക്കുള്ളിൽ എന്താണ് നടക്കുന്നത്, എന്തുകൊണ്ടാണ് അവർ രഹസ്യ അടയാളങ്ങളും പ്രതീകാത്മക ആചാരങ്ങളും ഉപയോഗിക്കുന്നത് എന്നീ ചോദ്യങ്ങൾ ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. ആത്മാർത്ഥത, ജീവകാരുണ്യം, സ്വയം അച്ചടക്കം, സഹോദരബന്ധം എന്നിവ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന ഒരു നൈതിക വിദ്യാഭ്യാസ രീതിയായാണ് ഫ്രീമേസൺറി സ്വയം വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.
ആധുനിക ഫ്രീമേസൺറിയുടെ വേരുകൾ മധ്യകാലഘട്ടത്തിലെ കൽപണിക്കാരുടെ (stonemasons) പാരമ്പര്യങ്ങളിലേക്കാണ് നീളുന്നത്. യൂറോപ്പിലുടനീളം പള്ളികളും കോട്ടകളും കത്തീഡ്രലുകളും പണിതുയർത്തിയ ഈ വിദഗ്ദ്ധ തൊഴിലാളികൾക്ക് ജ്യാമിതി, വാസ്തുവിദ്യ, നിർമ്മാണ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ എന്നിവയിൽ പ്രത്യേക അറിവുണ്ടായിരുന്നു. തൊഴിലാളികൾ ഒത്തുചേരാനും അറിവുകൾ പങ്കുവെക്കാനും ലോഡ്ജുകൾ ഉപയോഗിച്ചു. കാലക്രമേണ, കൽപണിക്കാരല്ലാത്ത ആളുകളെയും (speculative Masons) ഇത്തരം ലോഡ്ജുകളിൽ സ്വീകരിക്കാൻ തുടങ്ങി, അങ്ങനെ കെട്ടിട നിർമ്മാണത്തിൽ നിന്ന് മാറി നൈതിക തത്ത്വചിന്തയിലേക്കും വ്യക്തിഗത പെരുമാറ്റത്തിലേക്കും സംഘടനയുടെ ശ്രദ്ധ തിരിഞ്ഞു.
പ്രവർത്തനപരമായ (operative) ഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് സങ്കല്പിക (speculative) ഫ്രീമേസൺറിയിലേക്കുള്ള മാറ്റം പടിയപടിയായാണ് സംഭവിച്ചത്. 1717-ൽ ലണ്ടനിൽ നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന നാല് ലോഡ്ജുകൾ ചേർന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ആദ്യത്തെ ‘ഗ്രാൻഡ് ലോഡ്ജ്’ രൂപീകരിച്ചതാണ് സംഘടിത ആധുനിക ഫ്രീമേസൺറിയുടെ പ്രധാന നാഴികക്കല്ലായി കരുതപ്പെടുന്നത്. തുടർന്ന് 1723-ൽ ജെയിംസ് ആൻഡേഴ്സൺ ‘ദി കോൺസ്റ്റിറ്റ്യൂഷൻസ് ഓഫ് ദി ഫ്രീ-മേസൺസ്’ എന്ന നിയമങ്ങളും ചരിത്രവും അടങ്ങിയ പുസ്തകം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ പ്രബുദ്ധതാ കാലഘട്ടത്തിന് (Enlightenment) ഒപ്പം ഇത് യൂറോപ്പിലും വടക്കേ അമേരിക്കയിലും ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലും വ്യാപിച്ചു.
ഫ്രീമേസൺറിയുടെ പ്രധാന സവിശേഷത അവരുപയോഗിക്കുന്ന പ്രതീകങ്ങളാണ്. മനുഷ്യന്റെ പെരുമാറ്റത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പാഠങ്ങൾ നൽകാൻ കൽപണിക്കാരുടെ ഉപകരണങ്ങളാണ് അവർ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ഇതിൽ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ‘സ്ക്വയർ ആൻഡ് കോമ്പസ്’ എന്ന ചിഹ്നത്തിലെ സ്ക്വയർ നീതിപൂർവ്വവും സത്യസന്ധവുമായ പെരുമാറ്റത്തെയും, കോമ്പസ് സ്വയം നിയന്ത്രണത്തെയും ധാർമ്മിക അതിരുകളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ചില ലോഡ്ജുകളിൽ കാണുന്ന ‘G’ എന്ന അക്ഷരം ദൈവത്തെയോ ജ്യാമിതിയെയോ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. കൂടാതെ, ‘ഗ്രേറ്റ് ആർക്കിടെക്റ്റ് ഓഫ് ദി യൂണിവേഴ്സ്’ എന്ന പദം വിവിധ മതവിശ്വാസികളായ അംഗങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായ രീതിയിൽ പരമോന്നത ശക്തിയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു.
ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിൽ ഫ്രീമേസൺറിയുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി കാണാറുള്ള ഒന്നാണ് ‘എല്ലാം കാണുന്ന കണ്ണ്’ (all-seeing eye) . എന്നാൽ ത്രികോണത്തിനുള്ളിലെ കണ്ണിന്റെ ചിത്രം മറ്റ് മതപരവും കലാപരവുമായ ചരിത്രങ്ങളിലും ഉള്ളതിനാൽ അത് പൂർണ്ണമായും ഫ്രീമേസൺ ചിഹ്നമാണെന്ന് കരുതാനാകില്ല. അംഗങ്ങൾ ഒത്തുചേരുന്ന അടിസ്ഥാന ഘടകമാണ് ലോഡ്ജുകൾ. പൊതുജനങ്ങൾക്ക് കാണാൻ കഴിയാത്ത രഹസ്യ കേന്ദ്രങ്ങളല്ല ഇവ; പല ലോഡ്ജുകളും കൃത്യമായ വിലാസങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവയും പൊതുജനങ്ങൾക്ക് സന്ദർശനാനുമതി നൽകുന്നവയുമാണ്. ഇവരുടെ ചില ആചാരങ്ങൾ അംഗങ്ങൾക്ക് മാത്രമായി പരിമിതപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.
പരമ്പരാഗത ഫ്രീമേസൺറിയിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ ‘ഡിഗ്രികൾ’ (degrees) ആണുള്ളത്. നവാഗതന് ധാർമ്മിക പഠനങ്ങൾ നൽകുന്ന ആദ്യ ഘട്ടമാണ് ‘എന്റേർഡ് അപ്രന്റീസ്’. ബുദ്ധിപരമായ വികാസത്തിനും അറിവ് നേടുന്നതിനും പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടമാണ് ‘ഫെലോ ക്രാഫ്റ്റ്’. മൂന്നാമത്തെ ഘട്ടമായ ‘മാസ്റ്റർ മേസൺ’ മരണത്തെക്കുറിച്ചും വിശ്വസ്തതയെക്കുറിച്ചുമുള്ള പ്രതീകാത്മക പഠനത്തോടെ അടിസ്ഥാന ഘട്ടം പൂർത്തിയാക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ഭാഷ, പ്രതീകാത്മക വസ്തുക്കൾ, ഔദ്യോഗിക വസ്ത്രധാരണം എന്നിവ തലമുറകളായി ഇവരുടെ സവിശേഷത നിലനിർത്തുന്നു.
ഫ്രീമേസൺറിയെക്കുറിച്ച് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്ന വിഷയം അതിൻ്റെ രഹസ്യാത്മകതയാണ്. ചടങ്ങുകളുടെ വിവരങ്ങൾ, തിരിച്ചറിയൽ രീതികൾ, ആന്തരിക കാര്യങ്ങൾ എന്നിവ അംഗങ്ങൾ സ്വകാര്യമായി സൂക്ഷിക്കുന്നു. എന്നാൽ അടഞ്ഞ വാതിലുകൾക്ക് പിന്നിൽ എന്താണ് സംഭവിക്കുന്നതെന്ന് വ്യക്തമല്ലാത്തത് പൊതുജനങ്ങളിൽ സംശയങ്ങൾക്കും ഊഹാപോഹങ്ങൾക്കും വഴിതെളിക്കുന്നു. എങ്കിലും ഫ്രീമേസൺറി പൂർണ്ണമായും ഒരു രഹസ്യ സംഘടനയല്ല; ഇതിന്റെ ചരിത്രവും ജീവകാരുണ്യ പ്രവർത്തനങ്ങളും കെട്ടിടങ്ങളും നിയമങ്ങളും രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടവയാണ്. ലോകത്തെ രഹസ്യമായി നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഒരു ശക്തി എന്നതിനേക്കാൾ ഒരു സ്വകാര്യ സംഘടന എന്ന് ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നതാണ് വസ്തുതാപരം.
ചരിത്രത്തിലെ പ്രമുഖരായ വ്യക്തികളുടെ സാന്നിധ്യം ഫ്രീമേസൺറിയുടെ പ്രശസ്തി വർദ്ധിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ജോർജ്ജ് വാഷിംഗ്ടൺ, ബെഞ്ചമിൻ ഫ്രാങ്ക്ലിൻ, സംഗീതസംവിധായകൻ വുൾഫ്ഗാംഗ് അമഡ്യൂസ് മൊസാർട്ട് എന്നിവർ ഫ്രീമേസൺമാരായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇവരുടെ നേട്ടങ്ങൾ ഒരു സിംഗിൾ മേസോണിക് അതോറിറ്റിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലായിരുന്നു എന്ന് ഇതിനർത്ഥമില്ല. വിഭിന്ന പശ്ചാത്തലങ്ങളുള്ള ആളുകൾക്ക് ഒത്തുചേരാനും ചർച്ചകൾ നടത്താനുമുള്ള സാമൂഹിക ശൃംഖലകളായാണ് ലോഡ്ജുകൾ പ്രവർത്തിച്ചത്. ഒരൊറ്റ രാഷ്ട്രീയ അജണ്ടയുള്ള ഏകീകൃത പ്രസ്ഥാനമായി ഇതിനെ കാണാൻ കഴിയില്ല.
നിരവധി ഗൂഢാലോചനാ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ ഫ്രീമേസൺറിയെ ചുറ്റിപ്പറ്റി പ്രചരിച്ചിട്ടുണ്ട്. സാമ്പത്തിക സ്ഥാപനങ്ങളെയും ലോക സംഭവങ്ങളെയും സർക്കാരുകളെയും ഇവർ രഹസ്യമായി നിയന്ത്രിക്കുന്നു എന്ന ആരോപണങ്ങൾ ഇതിൽ പെടുന്നു. 1776-ൽ ആദം വൈഷാപ്റ്റ് സ്ഥാപിച്ച ബവേറിയൻ ഇല്ലുമിനാറ്റി (Bavarian Illuminati) എന്ന ഗ്രൂപ്പുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയും കഥകൾ പ്രചരിച്ചു. ഇല്ലുമിനാറ്റിയും ഫ്രീമേസൺറിയും വെവ്വേറെ സംഘടനകളായിരുന്നെങ്കിലും, ചില അംഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ചരിത്രപരമായ ബന്ധം ഒരു വലിയ ഗൂഢാലോചനയായി വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെട്ടു. അതുപോലെ യു.എസ്. ഡോളർ നോട്ടിലെ ചിഹ്നങ്ങളും ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രചാരണങ്ങൾക്ക് കാരണമായിട്ടുണ്ട്.
ഇന്ത്യയിലും ഫ്രീമേസൺറിക്ക് ദീർഘകാലത്തെ ചരിത്രമുണ്ട്. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്ത് സൈനികരിലൂടെയും ഉദ്യോഗസ്ഥരിലൂടെയുമാണ് ഇത് ഇന്ത്യയിലെത്തിയത്. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ഇന്ത്യയിൽ ഫ്രീമേസൺ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ആരംഭിച്ചിരുന്നു. 1961 നവംബറിൽ സ്വതന്ത്ര ഭരണസമിതിയായി ‘ഗ്രാൻഡ് ലോഡ്ജ് ഓഫ് ഇന്ത്യ’ നിലവിൽ വന്നത് ഇതിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ പ്രധാന നാഴികക്കല്ലാണ്. ഇന്ന് ഇന്ത്യയിലുടനീളം പ്രവർത്തിക്കുന്ന ലോഡ്ജുകൾ ധാർമ്മിക വികാസം, സഹോദരബന്ധം, ജീവകാരുണ്യം എന്നിവയ്ക്കായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു, കൂടാതെ ഇന്ത്യൻ അംഗങ്ങളുടെ സജീവ പങ്കാളിത്തവും ഇതിലുണ്ട്.
സ്വകാര്യ ആചാരങ്ങളും രഹസ്യ പ്രതിജ്ഞകളും കാരണം മതപരമായ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ നിന്നും പൊതുജനങ്ങളിൽ നിന്നും ഫ്രീമേസൺറി വിമർശനങ്ങൾ നേരിട്ടിട്ടുണ്ട്. പരമ്പരാഗതമായി പുരുഷന്മാർക്ക് മാത്രം പ്രാധാന്യമുള്ള സംഘടനയായിരുന്നെങ്കിലും ഇന്ന് വനിതാ ലോഡ്ജുകളും മിശ്രിത ലോഡ്ജുകളും നിലവിലുണ്ട്. അധികാരസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഉള്ള അംഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പരസ്പര താത്പര്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങളും ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്.
