ഇന്ന് ആഫ്രിക്കയുടെയും അറബ് ലോകത്തിന്റെയും പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായ കെയ്റോ, കോടിക്കണക്കിന് ജനങ്ങൾ താമസിക്കുന്ന തിരക്കേറിയ മഹാനഗരമാണ്. എന്നാൽ ഈ നഗരത്തിന്റെ പേര് എങ്ങനെ രൂപപ്പെട്ടുവെന്ന ചരിത്രം പലർക്കും അറിയില്ല. ഏകദേശം ആയിരം വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ഒരു സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ വിജയത്തെ ആഘോഷിക്കാൻ നൽകിയ പേരാണ് പിന്നീട് ലോകപ്രശസ്ത നഗരത്തിന്റെ പേരായി മാറിയത്.
കെയ്റോ രൂപംകൊള്ളുന്നതിന് മുമ്പ് തന്നെ നൈൽ നദിക്കരയിലെ ഈ പ്രദേശം നിരവധി ചരിത്ര നഗരങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായിരുന്നു. ഹീലിയോപോളിസ്, ഫുസ്റ്റാത്ത്, അൽ-അസ്കർ, അൽ-ഖത്തായ് തുടങ്ങിയ നഗരങ്ങൾ വിവിധ കാലഘട്ടങ്ങളിൽ ഈജിപ്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയവും ഭരണപരവുമായ തലസ്ഥാനങ്ങളായി പ്രവർത്തിച്ചു.
പിന്നീട് കെയ്റോ സ്ഥാപിതമായപ്പോൾ ഈ നഗരങ്ങൾ അപ്രത്യക്ഷമായില്ല. മറിച്ച്, കാലക്രമേണ പുതിയ നഗരവുമായി ലയിച്ച് ഒരു വലിയ നഗരസമുച്ചയമായി വളർന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇന്നത്തെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ കെയ്റോ നിരവധി നാഗരികതകളുടെ പാരമ്പര്യം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന നഗരമായി മാറി.
‘അൽ-ഖാഹിറ’യിൽ നിന്ന് കെയ്റോയിലേക്ക്
എ.ഡി. 969-ൽ ഫാത്തിമിദ് സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സേനാനായകനായ ജവഹർ അൽ-സിഖിലിയാണ് ഈ നഗരം സ്ഥാപിച്ചത്. ഫാത്തിമിദ് ഭരണാധികാരിയായ അൽ-മുയിസ്സുദ്ദീൻ അല്ലാഹുവിന്റെ നിർദേശപ്രകാരം ഒരു പുതിയ ഭരണ തലസ്ഥാനം നിർമ്മിക്കുകയായിരുന്നു ലക്ഷ്യം.
പുതിയ നഗരത്തിന് “ഖാഹിറത്ത് അൽ-മുയിസ്” എന്ന പേരാണ് നൽകിയത്. പിന്നീട് ഇത് “അൽ-ഖാഹിറ” എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു. അറബിയിൽ “അൽ-ഖാഹിറ” എന്ന വാക്കിന് “വിജയിച്ചവൻ” അല്ലെങ്കിൽ “ജയിച്ച നഗരം” എന്ന അർത്ഥമുണ്ട്.
ഫാത്തിമിദ് രാജവംശം ഈജിപ്ത് കീഴടക്കിയതിന്റെ പ്രതീകമായും അവരുടെ അധികാരത്തിന്റെ പ്രഖ്യാപനമായുമാണ് ഈ പേര് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കെയ്റോ എന്നത് ഒരു ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പേര് മാത്രമല്ല, വിജയത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ ശക്തിയുടെയും പ്രതീകവുമാണ്.
രാജകുടുംബത്തിനായി പണിത നഗരം
ആദ്യകാലത്ത് കെയ്റോ സാധാരണ ജനങ്ങൾക്കായുള്ള നഗരമായിരുന്നില്ല. രാജകുടുംബത്തിനും ഉന്നത ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കും വേണ്ടിയുള്ള സുരക്ഷിതമായ കോട്ടനഗരമായിട്ടാണ് ഇത് രൂപകൽപ്പന ചെയ്തത്. ശക്തമായ മതിലുകളും വൻ കവാടങ്ങളും കൊണ്ട് സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ നഗരം പിന്നീട് വ്യാപാരത്തിന്റെയും വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെയും മതകേന്ദ്രങ്ങളുടെയും സംഗമസ്ഥാനമായി വളർന്നു.
അയ്യൂബിദ്, മംലൂക്ക്, ഓട്ടോമൻ ഭരണകാലങ്ങളിലൂടെ കെയ്റോയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിച്ചുകൊണ്ടേയിരുന്നു. മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ പശ്ചിമേഷ്യയുടെയും വടക്കേ ആഫ്രിക്കയുടെയും പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ-സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രമായി ഇത് മാറി.
ചരിത്രത്തെ അതിജീവിച്ച നഗരം
ചരിത്രത്തിലെ പല സാമ്രാജ്യ തലസ്ഥാനങ്ങളും കാലക്രമേണ നശിച്ചുപോയെങ്കിലും കെയ്റോയ്ക്ക് വ്യത്യസ്തമായൊരു വിധിയായിരുന്നു. ഓരോ ഭരണാധികാരിയും നഗരത്തെ വികസിപ്പിക്കുകയും പുതിയ സ്മാരകങ്ങളും സ്ഥാപനങ്ങളും ചേർക്കുകയും ചെയ്തു. അതിന്റെ ഫലമായി, ആയിരത്തിലധികം വർഷങ്ങളുടെ ചരിത്രം ഇന്നും നഗരത്തിന്റെ തെരുവുകളിലും പള്ളികളിലും കൊട്ടാരങ്ങളിലും ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു.
“അൽ-ഖാഹിറ” എന്ന പേര് പിന്നീട് യൂറോപ്യൻ ഭാഷകളിലൂടെ “കെയ്റോ” (Cairo) എന്ന രൂപം സ്വീകരിച്ചു. എന്നാൽ പേരിന്റെ അർത്ഥം ഇന്നും അതേപോലെ തുടരുന്നു — ഒരു വിജയത്തിന്റെ ഓർമ്മയായി ജനിച്ച നഗരം.
ഇന്ന് ഈജിപ്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ, സാമ്പത്തിക, സാംസ്കാരിക ഹൃദയമാണ് കെയ്റോ. എന്നാൽ അതിന്റെ പേരിനുപിന്നിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന കഥ ഒരു നഗരത്തിന്റെ ജനനകഥ മാത്രമല്ല; സാമ്രാജ്യങ്ങളുടെ ഉയർച്ചയും നാഗരികതകളുടെ സംഗമവും ചരിത്രത്തിന്റെ തുടർച്ചയും പറയുന്ന ഒരു സ്മാരകമാണ്. വിജയത്തിന്റെ പേരിൽ ജനിച്ച ആ നഗരം, നൂറ്റാണ്ടുകൾ പിന്നിട്ടിട്ടും ലോകചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട നഗരങ്ങളിൽ ഒന്നായി നിലകൊള്ളുകയാണ്.
