ട്രംപ്- ഷി- പുടിൻ ത്രികക്ഷി കൂടിക്കാഴ്ച; ലോകം ഉറ്റുനോക്കുന്നത് വൻശക്തികളുടെ നിർണായക നീക്കങ്ങൾ

ഷെൻഷെൻ: ലോക രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിർണായക ചലനങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുന്ന നയതന്ത്ര കൂടിക്കാഴ്ചയ്ക്കൊരുങ്ങി അമേരിക്ക, ചൈന, റഷ്യ എന്നീ വൻശക്തികൾ. ചൈനയിലെ ഷെൻഷെനിൽ നടക്കുന്ന ഏഷ്യ-പസഫിക് സാമ്പത്തിക സഹകരണ (APEC) ഉച്ചകോടിക്കിടെ അടുത്ത വ്യാഴാഴ്ച മൂന്ന് രാജ്യങ്ങളുടെയും പ്രസിഡന്റുമാർ കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തും. അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് ഡൊണാൾഡ് ട്രംപ്, ചൈനീസ് പ്രസിഡന്റ് ഷി ജിൻപിങ്, റഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് വ്‌ളാഡിമിർ പുടിൻ എന്നിവരാണ് ത്രികക്ഷി ചർച്ചയിൽ പങ്കെടുക്കുന്നത്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ മൂന്ന് ആണവശക്തികളുടെ നേതാക്കൾ ഒരുമിച്ചെത്തുന്ന ആദ്യ കൂടിക്കാഴ്ചയാണിതെന്ന് വൈറ്റ് ഹൗസ് സ്ഥിരീകരിച്ചു.

അന്താരാഷ്ട്ര നയതന്ത്രത്തിൽ ഏറെ പ്രാധാന്യത്തോടെയാണ് ഈ കൂടിക്കാഴ്ച വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്. ആഗോള രാഷ്ട്രീയവും സുരക്ഷയും വ്യാപാരവും ഉൾപ്പെടെ നിരവധി വിഷയങ്ങളിൽ ഭിന്നതകൾ നിലനിൽക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ മൂന്ന് നേതാക്കളും ഒരേ വേദിയിലെത്തുന്നത് ലോകശ്രദ്ധ നേടിക്കഴിഞ്ഞു.

ചർച്ചകളേക്കാൾ പ്രാധാന്യം പ്രതീകാത്മകത?

ചരിത്രപരമായ കൂടിക്കാഴ്ചയാകുമെങ്കിലും വലിയ നയതന്ത്ര മുന്നേറ്റങ്ങൾ പ്രതീക്ഷിക്കേണ്ടതില്ലെന്നാണ് വിദഗ്ധരുടെ വിലയിരുത്തൽ. നിർണായക തീരുമാനങ്ങളേക്കാൾ മൂന്ന് രാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ പ്രതീകാത്മകതയ്ക്കായിരിക്കും യോഗത്തിൽ കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുകയെന്നാണ് നിരീക്ഷണം.

കഴിഞ്ഞ വർഷം വ്യാപാര തർക്കങ്ങൾക്കൊടുവിൽ ട്രംപും ഷി ജിൻപിങ്ങും തമ്മിൽ ധാരണയിലെത്തിയിരുന്നു. തുടർന്ന് ഇറാനുമായുള്ള അമേരിക്കയുടെ സംഘർഷം ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിഷയങ്ങളിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ നിലനിൽക്കുമ്പോഴും ഷിയോടുള്ള സമീപനത്തിൽ ട്രംപ് കൂടുതൽ സൗഹാർദം പ്രകടിപ്പിച്ചു.

റഷ്യയുമായുള്ള ബന്ധം മെച്ചപ്പെടുത്താനും ട്രംപ് ശ്രമിച്ചുവരികയാണ്. അതേസമയം, യുക്രെയ്നുമായുള്ള യുദ്ധം തുടരുന്ന റഷ്യ ഇറാനുമായുള്ള സൈനിക, രഹസ്യാന്വേഷണ, നയതന്ത്ര സഹകരണം ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന സാഹചര്യത്തിലാണ് പുതിയ നീക്കം.

ആണവായുധ നിയന്ത്രണവും ഇറാൻ പ്രതിസന്ധിയും ചർച്ചാവിഷയങ്ങൾ

ഇറാനുമായുള്ള അമേരിക്കയുടെ സംഘർഷവും ആണവായുധ ശേഖരം നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനുള്ള പുതിയ ധാരണയുടെ സാധ്യതകളും യോഗത്തിൽ ചർച്ച ചെയ്യാനാണ് ട്രംപിന്റെ നീക്കം. ഷി ജിൻപിങ്ങുമായും പുടിനുമായും ഇറാൻ യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമെന്ന് ട്രംപ് വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

എന്നാൽ യുക്രെയ്ൻ വിഷയം യോഗത്തിൽ ചർച്ച ചെയ്യില്ലെന്നാണ് അമേരിക്കൻ മുതിർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥൻ അറിയിച്ചത്. പേര് വെളിപ്പെടുത്തരുതെന്ന നിബന്ധനയിലാണ് അദ്ദേഹം മാധ്യമങ്ങളോട് ഇക്കാര്യം വ്യക്തമാക്കിയത്.

അമേരിക്കയും റഷ്യയും തമ്മിലുള്ള ആണവായുധ നിയന്ത്രണ കരാറായ ന്യൂ സ്റ്റാർട്ട് അവസാനിച്ചതും പുതിയ ചർച്ചകളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിർണായകമാണ്. അരനൂറ്റാണ്ടിലേറെയായി നിലനിന്നിരുന്ന ആണവായുധ നിയന്ത്രണ സംവിധാനത്തിലെ പ്രധാന നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഇതോടെ ഇല്ലാതായി.

കരാർ ഒരു വർഷത്തേക്ക് കൂടി നീട്ടണമെന്ന റഷ്യയുടെ നിർദേശം ട്രംപ് അംഗീകരിച്ചിരുന്നില്ല. പകരം ചൈനയെക്കൂടി ഉൾപ്പെടുത്തി കൂടുതൽ ആധുനികവും സമഗ്രവുമായ പുതിയ ആണവായുധ നിയന്ത്രണ കരാർ വേണമെന്ന നിലപാടാണ് അമേരിക്ക മുന്നോട്ടുവച്ചത്.

ആണവശക്തിയിൽ അമേരിക്കയും റഷ്യയും ഏറെ മുന്നിൽ

ആണവ നിരായുധീകരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾക്ക് തുടക്കമിടുകയാണ് ത്രികക്ഷി യോഗത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യമെന്ന് അമേരിക്കൻ വൃത്തങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. എന്നാൽ പുതിയ കരാറുകളൊന്നും യോഗത്തിൽ പ്രഖ്യാപിക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല.

പെന്റഗൺ കണക്കുകൾ പ്രകാരം ചൈനയുടെ കൈവശം 600ലധികം ആണവ വാർഹെഡുകളുണ്ട്. അതേസമയം അമേരിക്കയുടെയും റഷ്യയുടെയും കൈവശം 5,000ത്തിലധികം വാർഹെഡുകൾ വീതമുണ്ടെന്നാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.

ആണവായുധ ശേഖരത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ അമേരിക്കയെയും റഷ്യയെയും അപേക്ഷിച്ച് ഏറെ പിന്നിലാണെന്ന നിലപാടാണ് ചൈന മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്. അതിനാൽ നിലവിലെ സാഹചര്യത്തിൽ ആണവായുധ നിയന്ത്രണ കരാറിൽ പങ്കാളിയാകാൻ ബീജിങ്ങിന് വലിയ താൽപര്യമില്ലെന്നാണ് വിലയിരുത്തൽ.

എങ്കിലും ആഗോള സുരക്ഷയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിർണായക വിഷയത്തിൽ ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള പങ്കാളിയായി ചൈനയെ ചർച്ചകളിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാനുള്ള അവസരമായാണ് അമേരിക്ക യോഗത്തെ കാണുന്നത്.

ഷിക്കും പുടിനും മുന്നിൽ രാഷ്ട്രീയ നേട്ടങ്ങളുടെ സാധ്യത

ത്രികക്ഷി കൂടിക്കാഴ്ചയെ സ്വന്തം രാജ്യത്തിന്റെ ആഗോള സ്വാധീനം ഉയർത്തിക്കാട്ടാനുള്ള അവസരമായാണ് ഷി ജിൻപിങ് കാണുന്നതെന്നാണ് നിരീക്ഷണം. ലോകത്തിലെ രണ്ട് പ്രധാന ശക്തികളായ അമേരിക്കയ്ക്കും റഷ്യയ്ക്കും ഒപ്പം ചൈനയും തുല്യസ്ഥാനത്ത് നിൽക്കുന്നുവെന്ന സന്ദേശം നൽകാൻ യോഗം സഹായിക്കും.

റഷ്യയ്ക്കും സമാനമായ രാഷ്ട്രീയ നേട്ടം സ്വന്തമാക്കാൻ അവസരമുണ്ട്. പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളുടെ ഉപരോധങ്ങളും യുക്രെയ്ൻ യുദ്ധവും കാരണം അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ സമ്മർദം നേരിടുന്ന മോസ്കോയ്ക്ക് അമേരിക്കയുടെയും ചൈനയുടെയും നേതാക്കളുമായി ഒരേ വേദിയിൽ ചർച്ച നടത്തുന്നത് വലിയ നയതന്ത്ര നേട്ടമാണ്.

യോഗത്തിന് ശേഷമുള്ള സംയുക്ത പ്രസ്താവനയിൽ ആണവ നിരായുധീകരണം ഉൾപ്പെടാൻ സാധ്യതയില്ലെന്നാണ് മുൻ യുഎസ് നയതന്ത്ര ഉദ്യോഗസ്ഥനും സെന്റർ ഫോർ സ്ട്രാറ്റജിക് ആൻഡ് ഇന്റർനാഷണൽ സ്റ്റഡീസിലെ അംഗവുമായ എഡ്ഗാർഡ് കഗന്റെ വിലയിരുത്തൽ.

ഷി ജിൻപിങ്ങുമായും ട്രംപുമായും നേരിട്ട് ഇടപെടാനുള്ള അവസരമാണ് പുടിൻ പ്രധാനമായും ലക്ഷ്യമിടുന്നതെന്നും അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. യുക്രെയ്ൻ വിഷയത്തിൽ അന്തിമ തീരുമാനമെടുക്കുന്നതിൽ റഷ്യയ്ക്കാണ് നിർണായക പങ്കെന്ന പ്രതിച്ഛായ സൃഷ്ടിക്കാനും പുടിൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുണ്ടാകാമെന്നാണ് നിരീക്ഷണം.

APEC ഉച്ചകോടിയുടെ ശ്രദ്ധ കവരാൻ ത്രികക്ഷി യോഗം

ഷെൻഷെനിൽ നടക്കുന്ന APEC ഉച്ചകോടിയിൽ 21 സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകളാണ് പങ്കെടുക്കുന്നത്. ചൈനയുടെ അതിവേഗ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയും സാങ്കേതിക മുന്നേറ്റവും ലോകത്തിന് മുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കാനുള്ള പ്രധാന വേദിയായാണ് ഉച്ചകോടിയെ ബീജിങ് കാണുന്നത്.

എന്നാൽ ട്രംപ്, ഷി, പുടിൻ എന്നിവർ പങ്കെടുക്കുന്ന ത്രികക്ഷി യോഗം APEC ഉച്ചകോടിയുടെ പ്രധാന ചർച്ചകളുടെ ശ്രദ്ധ കവരാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.

സ്വതന്ത്ര വ്യാപാരത്തിന്റെയും ബഹുകക്ഷി സഹകരണത്തിന്റെയും വക്താവായി സ്വയം അവതരിപ്പിക്കാനുള്ള ചൈനയുടെ ശ്രമങ്ങൾക്ക് ഈ കൂടിക്കാഴ്ച തിരിച്ചടിയാകാമെന്നാണ് ചില വിദഗ്ധരുടെ വിലയിരുത്തൽ.

റഷ്യ യുക്രെയ്ൻ അധിനിവേശം നടത്തിയത് പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളുടെ ശീതയുദ്ധ മനോഭാവം കാരണമാണെന്ന ചൈനയുടെ വാദത്തെയും അമേരിക്കയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ നടക്കുന്ന ഈ കൂടിക്കാഴ്ച സങ്കീർണമാക്കും. അന്താരാഷ്ട്ര സ്ഥാപനങ്ങളെയും കരാറുകളെയും അമേരിക്ക ദുർബലപ്പെടുത്തുകയാണെന്ന ചൈനയുടെ വിമർശനത്തിനും ഇത് പുതിയ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തും.

നാൻയാങ് ടെക്നോളജിക്കൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ ചൈനീസ് വിദേശനയ വിദഗ്ധൻ ഹു ടിയാങ്-ബണിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, APEC വേദിയിൽ സ്വതന്ത്ര വ്യാപാരത്തിന്റെ വക്താവായി ചൈനയെ അവതരിപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾക്ക് ത്രികക്ഷി യോഗം തിരിച്ചടിയാകും.

ഷി- പുടിൻ സൗഹൃദം ശക്തം; റഷ്യയുടെ വ്യാപാര പങ്കാളി ചൈന

മൂന്ന് നേതാക്കളും മുൻപും പലതവണ പരസ്പരം കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഷി ജിൻപിങ്ങും പുടിനും തമ്മിലാണ് ഏറ്റവും അടുത്ത വ്യക്തിബന്ധമുള്ളത്. 2013ൽ ഷി ചൈനയുടെ പ്രസിഡന്റായതിന് ശേഷം ഇരുവരും 40ലധികം തവണ കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. പരസ്പരം ‘പ്രിയ സുഹൃത്തുക്കൾ’ എന്നാണ് ഇരുവരും വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.

ട്രംപും പുടിനും ഇതുവരെ ഏഴ് തവണ നേരിട്ട് കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഷിയും ട്രംപും എട്ട് തവണ നേരിട്ടുള്ള ചർച്ചകളിൽ പങ്കെടുത്തിട്ടുണ്ട്.

നിലവിൽ റഷ്യയുടെ ഏറ്റവും വലിയ വ്യാപാര പങ്കാളിയാണ് ചൈന. പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങൾ റഷ്യയെ സാമ്പത്തികമായി ഒറ്റപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ റഷ്യൻ ഊർജസ്രോതസ്സുകളുടെ ഇറക്കുമതി ചൈന വർധിപ്പിച്ചു. റഷ്യയുടെ ആയുധ വ്യവസായത്തിന് ആവശ്യമായ ഹൈടെക് ഘടകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള സാങ്കേതിക ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ പ്രധാന വിതരണക്കാരായും ചൈന മാറി.

യുക്രെയ്ൻ യുദ്ധത്തിന് മുമ്പുതന്നെ ഇരുരാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള സൗഹൃദത്തിന് അതിരുകളില്ലെന്ന് ഷിയും പുടിനും പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ ഔദ്യോഗികമായി നിഷ്പക്ഷ നിലപാടാണ് ചൈന സ്വീകരിക്കുന്നതെങ്കിലും റഷ്യയുടെ സുരക്ഷാ ആശങ്കകൾക്ക് പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളാണ് ഉത്തരവാദികളെന്ന നിലപാടും ബീജിങ് ആവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്.

യുക്രെയ്ന് ആശങ്ക; യാൽറ്റ സമ്മേളനവുമായി താരതമ്യം

ത്രികക്ഷി യോഗത്തെക്കുറിച്ച് യുക്രെയ്ൻ പ്രസിഡന്റ് വൊളോഡിമിർ സെലെൻസ്‌കി ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. യുക്രെയ്ന്റെ അറിവോ പങ്കാളിത്തമോ ഇല്ലാതെ രാജ്യത്തിന്റെ ഭാവി സംബന്ധിച്ച നിർണായക ധാരണകൾ മൂന്ന് വൻശക്തികളും തമ്മിൽ ഉണ്ടാക്കിയേക്കാമെന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശങ്ക.

1945ലെ യാൽറ്റ സമ്മേളനവുമായാണ് വരാനിരിക്കുന്ന കൂടിക്കാഴ്ചയെ ചിലർ താരതമ്യം ചെയ്യുന്നത്. രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന്റെ അവസാനഘട്ടത്തിൽ അമേരിക്ക, ബ്രിട്ടൻ, സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ എന്നീ രാജ്യങ്ങളുടെ നേതാക്കൾ പങ്കെടുത്ത യാൽറ്റ സമ്മേളനത്തിൽ ജർമനിയുടെയും ബെർലിന്റെയും വിഭജനവും ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ രൂപീകരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിർണായക തീരുമാനങ്ങളും കൈക്കൊണ്ടിരുന്നു.

എന്നാൽ ഇത്തരം താരതമ്യങ്ങൾ തള്ളിക്കളയുകയാണ് റഷ്യ. ഷെൻഷെനിൽ നടക്കുന്ന കൂടിക്കാഴ്ചയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ഏതൊരു ധാരണയും മറ്റൊരു രാജ്യത്തിനുമേൽ അടിച്ചേൽപ്പിക്കാനാവില്ലെന്ന് ക്രെംലിൻ വക്താവ് ദിമിത്രി പെസ്‌കോവ് വ്യക്തമാക്കി.

വൻശക്തികളുടെ നേതാക്കൾ തമ്മിലുള്ള കൂടിക്കാഴ്ച അനിവാര്യമാണെന്നും എന്നാൽ ആഗോള ക്രമത്തെക്കുറിച്ചുള്ള കാഴ്ചപ്പാടുകൾ പരസ്പരം അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്നതിന് പകരം പരസ്പര ബഹുമാനത്തിലും സഹകരണത്തിലും അധിഷ്ഠിതമായിരിക്കണമെന്നും പെസ്‌കോവ് കൂട്ടിച്ചേർത്തു.

ആണവായുധ നിയന്ത്രണം മുതൽ ഇറാൻ പ്രതിസന്ധിയും ആഗോള അധികാര സന്തുലിതാവസ്ഥയും വരെ നിർണായക വിഷയങ്ങൾ ചർച്ചയാകുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ ഷെൻഷെനിലെ ത്രികക്ഷി കൂടിക്കാഴ്ചയുടെ ഫലങ്ങൾ അന്താരാഷ്ട്ര രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ദൂരവ്യാപകമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുമോ എന്നാണ് ലോകം ഉറ്റുനോക്കുന്നത്.