‘ഞങ്ങൾ ജീവിച്ചിരിപ്പുണ്ട്; പക്ഷേ, വോട്ടർ പട്ടികയിൽ മരിച്ചിരിക്കുന്നു’

മുപ്പതുകളുടെ മധ്യത്തിലായ ശാന്തി ദേവി, തൻ്റെ കുടുംബത്തിലെ അഞ്ച് അംഗങ്ങളുടെ പേരുകൾ വോട്ടർ പട്ടികയിൽ നിന്ന് നീക്കം ചെയ്‌തതിനെത്തുടർന്ന് ‘വോട്ട് മോഷണം’ എന്ന പ്രതിപക്ഷത്തിൻ്റെ ആരോപണത്തെ ശക്തമായി പിന്തുണക്കുന്നു.

ശാന്തി തനിച്ചല്ല. ആനന്ദി പ്രസാദ്, സുശീലാ ദേവി, കിരൺ ദേവി, സഞ്ജു ദേവി, സുബോധ് കുമാർ, ഇമർതി ദേവി എന്നിവർ പൊതുവായ ഒരു കാര്യം പങ്കിടുന്നു: ഇവരെല്ലാം പട്‌നയിൽ നിന്ന് 15 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ഫുൽവാരിഷരീഫ് ബ്ലോക്കിന് കീഴിലുള്ള ധാരൈചക് ഗ്രാമത്തിലെ താമസക്കാരാണ്.

അവർ യഥാർത്ഥ വോട്ടർമാരാണ്. എന്നാൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അടുത്തിരിക്കുന്ന ബീഹാറിലെ വോട്ടർ പട്ടികയുടെ പ്രത്യേക തീവ്ര പരിഷ്‌കരണ (SIR) സമയത്ത് ഇന്ത്യൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ പട്ടികയിൽ അവരുടെ പേരുകൾ ഇല്ലാതായി.

വിവിധ തെറ്റായ കാരണങ്ങളാൽ പേരുകൾ ഇല്ലാതാക്കിയ ധാരൈചക്കിലെ 200-ലധികം വോട്ടർമാരിൽ ഏഴ് പേരാണിവർ.

“ഞങ്ങൾ ഈ ഗ്രാമത്തിൽ താമസിച്ച് കഴിഞ്ഞ രണ്ട് തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ 2024-ലെ ലോക്‌സഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിലും 2020-ലെ ബീഹാർ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിലും വോട്ട് ചെയ്‌തു. പക്ഷേ കാരണം മാറ്റി ഞങ്ങളുടെ പേരുകൾ ഒഴിവാക്കി. ഇത് ഒരു തെറ്റോ അല്ലെങ്കിൽ സംസ്ഥാനത്തെ അടുത്ത സർക്കാരിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിൽ നിന്ന് വോട്ടർമാരെ തടയാൻ അവരെ നീക്കം ചെയ്യാനുള്ള മനഃപൂർവമായ ശ്രമമോ ആണ്,” മഴയുള്ള ഒരു ദിവസം തൻ്റെ എരുമയുടെ ചാണകം വൃത്തിയാക്കുന്ന തിരക്കിലായിരുന്ന ശാന്തി ദേവി പറയുന്നു.

ഭർത്താവും മറ്റുള്ളവരും വീടിന് പുറത്തായിരുന്നതിനാൽ ആദ്യം സംസാരിക്കാൻ അവർ മടിച്ചുനിന്നു. പക്ഷേ ഗ്രാമത്തിലെ മറ്റു പലരെയും പോലെ വോട്ടർ പട്ടികയിൽ നിന്ന് തൻ്റെ പേര് നീക്കം ചെയ്തോ എന്ന് ചോദിച്ചപ്പോൾ, ശാന്തി ദേവി തൻ്റെ കഥ പറയാൻ മുന്നോട്ടു വന്നു.

“ഞങ്ങൾ ദരിദ്രരാണ്, എൻ്റെ ഭർത്താവ് പട്‌നയിൽ നിർമ്മാണ തൊഴിലാളിയായി ജോലി ചെയ്യുന്നു. എന്തുകൊണ്ടാണ് ഞങ്ങളുടെ പേരുകൾ നീക്കം ചെയ്‌തതെന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് മനസിലാകുന്നില്ല. ജൂലൈയിൽ വോട്ടർ പട്ടികയുടെ എസ്.ഐ.ആർ സമയത്ത് ഞങ്ങൾ എണ്ണൽ ഫോമുകൾ ഫയൽ ചെയ്‌തിട്ടും, ഞങ്ങളുടെ പേരുകൾ കാണുന്നില്ല,” നെറ്റിയിൽ ചുവന്ന ബിന്ദിയും വിവാഹിതയായ ഒരു സ്ത്രീയുടെ പ്രതീകമായ സിന്ദൂരവും ധരിച്ച് മുൻവാതിലിൽ നിൽക്കുന്ന ശാന്തി ദേവി പറയുന്നു.

“ഇസി ലിസ്റ്റിൽ, ഞങ്ങളെ ‘സ്ഥലംമാറ്റം’ ചെയ്‌തതായി കാണിച്ചിട്ടുണ്ട്, പക്ഷേ ഞങ്ങൾ ഗ്രാമത്തിലാണ്. ജോലിക്കായി എവിടേക്കും കുടിയേറുന്നില്ല എന്നതാണ് വസ്‌തുത,” -അവർ കൂട്ടിച്ചേർത്തു.

60-വയസുകളുടെ തുടക്കത്തിലുള്ള മറ്റൊരു ഗ്രാമീണനായ ആനന്ദി പ്രസാദ് പറയുന്നത്, തൻ്റെ പേര് ആദ്യമായി വോട്ടർ പട്ടികയിൽ നിന്ന് നീക്കം ചെയ്‌തു.

“ഇതിനുമുമ്പ് ഒരിക്കലും ഇങ്ങനെയൊരു കാര്യം സംഭവിച്ചിട്ടില്ല. ഇത്തവണ ഇത്രയധികം ഗ്രാമീണരുടെ പേരുകൾ വോട്ടർ പട്ടികയിൽ നിന്ന് ഇല്ലാതാക്കി.”

“നാലു പതിറ്റാണ്ടിലേറെ ആയി ഞാൻ വോട്ട് ചെയ്യുന്നു. പക്ഷേ ഇപ്പോൾ എൻ്റെ പേര് വോട്ടർ പട്ടികയിൽ ഇല്ല. എന്നെപ്പോലുള്ളവരുടെ ഭരണഘടനാപരമായ വോട്ടവകാശം ഇല്ലാതാക്കാനുള്ള നീക്കമല്ലേ ഇത്?” ഒരു നാമമാത്ര കർഷകയായ ആനന്ദി ചോദിക്കുന്നു.

ഒരു യുവ ഹോം ട്യൂട്ടറായ സന്തോഷ് കുമാറിന് വ്യത്യസ്തമായ കഥയുണ്ട്; അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പേര് വോട്ടർ പട്ടികയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. പക്ഷേ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ കുടുംബത്തിലെ ആറ് അംഗങ്ങളുടെ പേരുകൾ ഇല്ലാതാക്കി.

“എൻ്റെ അമ്മ സുശീല ദേവി, എൻ്റെ മൂത്ത സഹോദരൻ സുബോധ് കുമാർ, ഭാര്യ അനിത ദേവി, മക്കളായ സോനു കുമാർ, കൗശൽ കുമാർ എന്നിവരുടെ പേരുകൾ ഗ്രാമത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും ഇല്ലാതാക്കി. ഇത് അവിശ്വസനീയമായ കാര്യമാണ്. പക്ഷേ സത്യമാണ്. നടന്നു കൊണ്ടിരിക്കുന്ന എസ്‌ഐആറിൽ വോട്ടർ പട്ടികയിൽ നിന്ന് പേരുകൾ എങ്ങനെ ഇല്ലാതാക്കി എന്നതിൻ്റെ ഒരു ഉദാഹരണമാണിത്.”

രാഷ്ട്രീയ ജനതാദളിൻ്റെ ബൂത്ത് ലെവൽ ഏജന്റ് (ബി‌എൽ‌എ) ആയ സന്തോഷ് കുമാർ, അവരുടെ പേരുകൾ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനായി വീണ്ടും ഫോമുകൾ സമർപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അത് എളുപ്പമുള്ള കാര്യമല്ലെന്ന് പറയുന്നു.

“ഭോജ്പൂർ, കതിഹാർ, അരാരിയ, മുസാഫർപൂർ, ദർഭംഗ തുടങ്ങിയ ജില്ലകളിലും സമാനമായ കാര്യങ്ങൾ പുറത്തു വന്നിട്ടുണ്ടെന്ന് ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. റിപ്പോർട്ടുകൾ വായിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിന് പിന്നിൽ എന്തെങ്കിലും ഗൂഢാലോചനയുണ്ടാകാം.” അവർ പറയുന്നു.

സുശീല ദേവി പറയുന്നത് താൻ നിരക്ഷരയാണെന്നും ഗ്രാമത്തിന് പുറത്തേക്ക് പോകുന്നത് വളരെ അപൂർവമാണെന്നും, എന്നാൽ ‘സ്ഥലം മാറിയ’തിനാൽ തൻ്റെ പേര് നീക്കം ചെയ്‌തു എന്നുമാണ്. “വർഷങ്ങളായി ഞാൻ വോട്ട്വചെയ്‌തു വരുന്ന എൻ്റെ വോട്ടവകാശത്തിന് നേരെയുള്ള ആക്രമണമല്ലേ ഇത്?”

എസ്‌ഐആർ പൂർത്തിയാക്കാൻ സർക്കാർ എന്തിനാണ് തിടുക്കം കാട്ടിയതെന്നും ഒരു മാസത്തിനുള്ളിൽ മുഴുവൻ വ്യായാമവും നടത്തിയത് എന്തുകൊണ്ടാണെന്നും ഓട്ടോറിക്ഷാ ഡ്രൈവറായ സുബോധ് കുമാർ ചോദിക്കുന്നു.

“ബി‌എൽ‌ഒമാർ (ബൂത്ത് ലെവൽ ഓഫീസർമാർ) ഗൗരവമുള്ളവർ അല്ലാത്തതിനാൽ ഞങ്ങൾക്കും നൂറുകണക്കിന് മറ്റുള്ളവർക്കും സംഭവിച്ചത് സംഭവിക്കുമായിരുന്നു,” -അദ്ദേഹം അവകാശപ്പെടുന്നു.

ധാരൈചക്കിലെ മധ്യവയസ്‌കയായ കിരൺ ദേവി തൻ്റെ പേര് ഇല്ലാതാക്കുമെന്ന് ഒരിക്കലും പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നില്ല. “ഞാൻ ഒരു തെറ്റും ചെയ്‌തിട്ടില്ല, വർഷങ്ങളായി വോട്ട് ചെയ്യുന്നു.”

ഏതാനും മീറ്റർ അകലെ, നാഗവന്തി ദേവി എന്ന വൃദ്ധയായ സ്ത്രീ പറയുന്നു. ഇതുവരെ ആരും ചെയ്യാത്ത ഒരു കാര്യം സർക്കാർ ചെയ്‌തു.

“എനിക്ക് പ്രായമായി, ഒന്നിന് പുറകെ ഒന്നായി വോട്ട് ചെയ്‌തിട്ടുണ്ട്. ഇപ്പോൾ എൻ്റെ പേര് നീക്കം ചെയ്‌തിട്ടുണ്ട്; ഇത് എൻ്റെ ഭരണഘടനാ അവകാശങ്ങൾ നഷ്‌ടപ്പെടുത്തില്ലേ?” -അവർ ചോദിക്കുന്നു.

ഈ ഗ്രാമത്തിലെ നിരവധി വീടുകളിലെ താമസക്കാർക്കും ഏതാണ്ട് ഇതേ കഥയാണ് പറയാനുള്ളത്. സഞ്ജു ദേവിയുടെ പേരും ഇതിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടു. അതിൽ അസന്തുഷ്ടയായ അവർ, ഇത്രയധികം ഗ്രാമീണരുടെ പേരുകൾ വോട്ടർ പട്ടികയിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ ഇല്ലാതാക്കാൻ കഴിഞ്ഞുവെന്ന് ചോദിക്കുന്നു.

രഞ്ജൻ കുമാർ എന്ന യുവാവ് പറയുന്നത് തൻ്റെ കുടുംബത്തിലെ അഞ്ച് അംഗങ്ങളുടെ പേരുകൾ ഇല്ലാതാക്കി എന്നാണ്. “എല്ലാവരും എണ്ണൽ ഫോമുകൾ പൂരിപ്പിച്ചു, പക്ഷേ അവ നീക്കം ചെയ്‌ത പട്ടികയിൽ ഉണ്ട്.”

സത്യദേവ് പ്രസാദ് പറയുന്നത്, തൻ്റെ കുടുംബത്തിലെ നാല് പേരെ ‘മാറ്റി’ എന്ന ടാഗോടെ നീക്കം ചെയ്‌ത പട്ടികയിൽ കണ്ടെത്തിയെന്നാണ്. “ഞങ്ങൾ കർഷകരാണ്; ഞങ്ങളുടെ ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് മാറുന്നതിനെ കുറിച്ച് ഒരു ചോദ്യവുമില്ല, കാരണം ഞങ്ങളെപ്പോലുള്ള കർഷകരുടെ പ്രധാന ഉപജീവനമാർഗ്ഗം കൃഷിഭൂമിയാണ്.”

ഗ്രാമത്തിലെ 83, 84 ബൂത്തുകളിലെ വോട്ടർമാരെ നീക്കം ചെയ്‌തവരുടെ പട്ടിക ബൂത്ത് ലെവൽ ഉദ്യോഗസ്ഥനായ രാജു ചൗധരി ഒട്ടിച്ചു.

രണ്ട് ബൂത്തുകളിലുമായി 1,200-ലധികം വോട്ടർമാരുണ്ടെന്ന് പ്രാദേശിക ബിഎൽഒ സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു. പട്ടിക പ്രകാരം, മരിച്ച 33 പേർ ഉൾപ്പെടെ 214 വോട്ടർമാരുടെ പേരുകൾ ഒഴിവാക്കി.

മരിച്ചവരുടെ പട്ടികയിൽ ഇമർതി ദേവിയുടെ പേര് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ മറ്റുള്ളവരുടെ പേര് ‘മാറ്റപ്പെട്ടു’ എന്നും ‘ആസാന്നിദ്ധ്യം’ എന്നും പറഞ്ഞ് ഇല്ലാതാക്കി.

ഇമാർട്ടി ഗ്രാമത്തിൽ ജീവിച്ചിരിപ്പുണ്ട്. പക്ഷേ വോട്ടർ പട്ടികയിൽ അവർ ‘മരിച്ചു’.

ഇമാർതി പറയുന്നു, “ഹം സിന്ദാ ഹേ ഔർ കാ മാർ ഗേലെ ഹേ. ദേഖാ ഹം ഖദാ ഹൈ, ബോൾ റഹൽ ഹൈ (ഞാൻ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു, ഞാൻ മരിച്ചിട്ടില്ല. നോക്കൂ, ഞാൻ നിൽക്കുകയും സംസാരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു).”

സുപ്രീം കോടതി നിർദ്ദേശത്തെ തുടർന്ന്, ബീഹാറിലെ എസ്‌ഐആർ പ്രക്രിയയുടെ ഭാഗമായി കരട് വോട്ടർ പട്ടികയിൽ നിന്ന് നീക്കം ചെയ്‌ത 6.5 ​​ദശലക്ഷം ആളുകളുടെ പേരുകൾ ഇസിഐ അടുത്തിടെ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.

‘ഹാജരാകാത്തവർ’, ‘മാറ്റിവയ്ക്കപ്പെട്ടവർ’, അല്ലെങ്കിൽ ‘മരിച്ചു’ എന്നീ കാരണങ്ങളാൽ വോട്ടർ പട്ടികയിൽ നിന്ന് നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടവരുടെ പേരുകൾ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.

Credit:Photographs curated by Manisha Kotiyan/Rediff, Feature presentation:Rajesh Alva/Rediff