നമ്മുടെ ചുറ്റുമുള്ള ബന്ധങ്ങളിൽ പലപ്പോഴും വികാരങ്ങളും യുക്തിയും തമ്മിൽ വലിയ സംഘർഷങ്ങൾ ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. തന്നെ വേദനിപ്പിക്കുന്ന വ്യക്തിയോട് പോലും സഹാനുഭൂതിയും കരുതലും തോന്നുന്ന വിചിത്രമായ അവസ്ഥയെ മനഃശാസ്ത്രം ലിമ സിൻഡ്രോം (Lima Syndrome) എന്ന് വിളിക്കുന്നു. “എത്ര വേദനിപ്പിച്ചാലും എനിക്ക് അവനോട് പ്രണയമല്ലേ” എന്ന് ചോദിക്കുന്നവർ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഈ മാനസികാവസ്ഥയുടെ നിഴലിലായിരിക്കാം. തെറ്റാണെന്ന് ബോധ്യമുണ്ടായിട്ടും ഒരു വ്യക്തിയോടുള്ള വൈകാരികമായ അടുപ്പം വിട്ടൊഴിയാൻ കഴിയാത്തതാണ് ഇതിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷണം.
ലിമ സിൻഡ്രോമും സ്റ്റോക്ക്ഹോം സിൻഡ്രോമും തമ്മിൽ വ്യക്തമായ വ്യത്യാസമുണ്ട്. സ്റ്റോക്ക്ഹോം സിൻഡ്രോമിൽ ഇരകളാണ് പീഡകരോട് അടുപ്പം കാണിക്കുന്നതെങ്കിൽ, ലിമ സിൻഡ്രോമിൽ അധികാരവും നിയന്ത്രണവും കൈവശമുള്ള വ്യക്തിയാണ് തന്റെ കീഴിലുള്ളവരോട് അമിതമായ സഹാനുഭൂതി കാണിക്കുന്നത്. ഇന്ന് ഇത് കേവലം ക്രിമിനൽ കേസുകളിൽ മാത്രമല്ല, വ്യക്തിഗത ബന്ധങ്ങളിലും പ്രത്യേകിച്ച് പവർ ഇംപാലൻസ് (അധികാര അസമത്വം) ഉള്ള ബന്ധങ്ങളിലും കണ്ടുവരുന്നു. ഒരാളെ നിരന്തരം വേദനിപ്പിക്കുകയും എന്നാൽ പിന്നീട് അതേ വ്യക്തിയോട് വലിയ കരുതൽ കാണിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് ഈ സിൻഡ്രോമിന്റെ ലക്ഷണമാണ്.
ആധുനിക കാലത്തെ യുവതലമുറയുടെ ബന്ധങ്ങളിൽ ലിമ സിൻഡ്രോമിന്റെ സാന്നിധ്യം വളരെ കൂടുതലാണ്. പങ്കാളി ടോക്സിക് ആണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞാൽ പോലും, അയാൾ പിന്നീട് “മാറുമെന്ന” പ്രതീക്ഷയിൽ ബന്ധം തുടർന്നു കൊണ്ടുപോകാൻ ഇവർ ശ്രമിക്കുന്നു. കുറ്റബോധം, ഒറ്റപ്പെടൽ, വൈകാരികമായ അമിത ആശ്രയത്വം എന്നിവയാണ് ഇത്തരമൊരു അവസ്ഥയിലേക്ക് ഒരാളെ എത്തിക്കുന്നത്. ഒരാളെ വേദനിപ്പിച്ചു എന്ന കുറ്റബോധം പിന്നീട് അനാവശ്യമായ സഹാനുഭൂതിയായി മാറുകയും, തെറ്റുകളെ ലഘൂകരിക്കാൻ “താനും ഒരു മനുഷ്യനല്ലേ” എന്ന ന്യായീകരണം കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.
പലപ്പോഴും ലിമ സിൻഡ്രോം ഒരു നല്ല പ്രണയമായി തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെടാറുണ്ട്. പങ്കാളി കാണിക്കുന്ന കരുതലും ആകർഷണവും കാരണം അത് ആരോഗ്യകരമായ ബന്ധമാണെന്ന് ഇര കരുതുന്നു, എന്നാൽ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇത് മാനസികമായി ക്ഷീണിപ്പിക്കുന്ന ഒരു തരം അസമത്വമാണ്. നമ്മുടെ സിനിമകളും ജനപ്രിയ സംസ്കാരവും വില്ലൻ കഥാപാത്രങ്ങൾ പെട്ടെന്ന് സഹാനുഭൂതിയുള്ളവരാകുന്ന രീതിയിൽ ഇത്തരം ബന്ധങ്ങളെ റൊമാന്റിസൈസ് ചെയ്യുന്നത്, യഥാർത്ഥ ജീവിതത്തിലെ വിഷലിപ്തമായ ബന്ധങ്ങളെ സാധാരണവത്കരിക്കാൻ ഇടയാക്കുന്നു.
ഈ മാനസിക കുടുക്കിൽ നിന്ന് പുറത്തുകടക്കാനുള്ള ആദ്യപടി ഇത് തിരിച്ചറിയുക എന്നതാണ്. ഒരു ബന്ധത്തിൽ നിങ്ങളുടെ മാനസിക സമാധാനം നഷ്ടപ്പെടുകയും തുടർച്ചയായി റെഡ് ഫ്ളാഗുകൾ (Red Flags) അവഗണിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അത് പ്രണയമല്ല. ഓർക്കുക, എല്ലാ സഹാനുഭൂതിയും മറ്റൊരാളെ രക്ഷിക്കാനുള്ള നിങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്തമല്ല. സ്വന്തം മാനസികാരോഗ്യത്തിനും ആത്മാഭിമാനത്തിനും (Self-respect) മുൻഗണന നൽകി അത്തരം ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് മുന്നോട്ട് പോകുന്നതാണ് ശരിയായ വഴി.
