ഇറാനിലെ തെരുവുകളിൽ ഇസ്ലാമിക ഭരണകൂടത്തിന് എതിരെയുള്ള മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ ഇടിമുഴക്കം പോലെ മുഴങ്ങുമ്പോൾ, ചരിത്രത്തിന്റെ ഏടുകളിൽ നിന്ന് ഒരു പഴയ പേര് വീണ്ടും ജനമനസ്സുകളിൽ ഉയർന്നു കേൾക്കുകയാണ്: റെസ പഹ്ലവി. നാല് പതിറ്റാണ്ടിലേറെയായി അമേരിക്കയിൽ പ്രവാസജീവിതം നയിക്കുന്ന ഈ മുൻ കിരീടാവകാശി, ഒരു ‘ദേശീയ വിപ്ലവത്തിന്റെ’ വിജയത്തിൽ മാതൃരാജ്യത്തേക്ക് മടങ്ങാൻ തയ്യാറെടുക്കുന്നു എന്ന വാർത്ത ഇറാനിലെ രാഷ്ട്രീയ അന്തരീക്ഷത്തെ ആകെ ചൂടുപിടിപ്പിച്ചിരിക്കുകയാണ്. മാതൃരാജ്യത്തേക്ക് മടങ്ങിവരാൻ താൻ കാത്തിരിക്കുകയാണെന്നും ജനങ്ങൾ നഗരകേന്ദ്രങ്ങൾ പിടിച്ചെടുക്കണമെന്നുമുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആഹ്വാനം സമരഭൂമിയിൽ പുതിയ ചലനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
പഹ്ലവി രാജവംശത്തിന്റെ വേരുകൾ തിരയുമ്പോൾ നാം എത്തുന്നത് ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന് ശേഷമുള്ള തകർച്ചയുടെ കാലത്താണ്. 1921-ൽ സൈനിക അട്ടിമറിയിലൂടെ കരുത്താർജ്ജിച്ച റെസ ഖാൻ 1925-ൽ ഖജർ രാജവംശത്തെ പുറത്താക്കി റെസ ഷാ പഹ്ലവി എന്ന പേരിൽ സ്വയം രാജാവായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ 16 വർഷത്തെ ഭരണം ഇറാനെ ഒരു വ്യാവസായിക-നഗരവൽക്കൃത രാജ്യമാക്കി മാറ്റുകയും റെയിൽവേ, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം എന്നീ മേഖലകളിൽ വൻ വികസനം കൊണ്ടുവരികയും ചെയ്തു. എങ്കിലും, ഹിജാബ് നിരോധനം പോലുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാശ്ചാത്യവൽക്കരണ നടപടികൾ യാഥാസ്ഥിതിക പുരോഹിതർക്കിടയിൽ വലിയ അതൃപ്തിക്ക് കാരണമായിരുന്നു. പിന്നീട് 1941-ൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ മുഹമ്മദ് റെസ പഹ്ലവി അധികാരമേറ്റെടുത്തു.
മുഹമ്മദ് റെസ ഷായുടെ കാലഘട്ടം ഇറാനിയൻ ചരിത്രത്തിലെ നിർണ്ണായകമായ പല മാറ്റങ്ങൾക്കും സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. 1963-ൽ അദ്ദേഹം പ്രഖ്യാപിച്ച ‘ധവള വിപ്ലവം’ സ്ത്രീകൾക്ക് വോട്ടവകാശം നൽകുകയും വിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിൽ വിപ്ലവകരമായ മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവരികയും ചെയ്തെങ്കിലും, രാഷ്ട്രീയ അടിച്ചമർത്തലുകളും സാമ്പത്തിക അസമത്വവും ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ അതൃപ്തി പടർത്തി.
ഇതേത്തുടർന്ന് അയത്തൊള്ള ഖൊമൈനിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ നടന്ന ഇസ്ലാമിക വിപ്ലവത്തിനൊടുവിൽ 1979-ൽ ഷാ കുടുംബത്തിന് രാജ്യം വിടേണ്ടി വന്നു. വിപ്ലവം നടക്കുമ്പോൾ അമേരിക്കയിൽ സൈനിക പരിശീലനത്തിലായിരുന്ന ഇളയ റെസ പഹ്ലവി പിന്നീട് ഒരിക്കലും സ്വന്തം മണ്ണിലേക്ക് മടങ്ങിപ്പോയിട്ടില്ല.
ഇന്ന് ഇറാനിലെ സാമ്പത്തിക തകർച്ചയും ഭരണകൂടത്തിന്റെ അടിച്ചമർത്തൽ നയങ്ങളും ജനങ്ങളെ വീണ്ടും തെരുവിലിറക്കുമ്പോൾ, യുവാക്കൾക്കിടയിൽ റെസ പഹ്ലവിക്ക് സ്വീകാര്യത വർദ്ധിച്ചുവരുന്നതായാണ് റിപ്പോർട്ടുകൾ. താൻ രാജവാഴ്ചയല്ല, മറിച്ച് മതേതര ജനാധിപത്യമാണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്ന് റെസ വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, 21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇറാനികൾ വീണ്ടും ഒരു പഹ്ലവിയെ സ്വീകരിക്കുമോ എന്നതിൽ നിരീക്ഷകർക്ക് സംശയമുണ്ട്. ചരിത്രവും വർത്തമാനവും നേർക്കുനേർ പോരാടുന്ന ഇറാനിയൻ തെരുവുകളിൽ നിന്ന് ഉയരുന്ന ഈ പുതിയ പ്രതിഷേധത്തിന്റെ അന്തിമഫലം എന്താകുമെന്ന് ലോകം ഉറ്റുനോക്കുകയാണ്.
