സോവിയറ്റ് യൂണിയനെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാൻ പുറപ്പെട്ട മിഖായേൽ ഗോർബച്ചേവ്, കമ്മ്യൂണിസത്തിന്റെ തകർച്ചയിലേക്കും ഭരണകൂടത്തിന്റെ തകർച്ചയിലേക്കും ശീതയുദ്ധത്തിന്റെ അവസാനത്തിലേക്കും നയിച്ച ശക്തികളെ കെട്ടഴിച്ചുവിട്ടു. അവസാന സോവിയറ്റ് നേതാവ് ഇന്ന് അന്തരിക്കുമ്പോൾ 91 ആയിരുന്നു.
മോസ്കോയിലെ സെൻട്രൽ ക്ലിനിക്കൽ ഹോസ്പിറ്റൽ പുറത്തിറക്കിയ പ്രസ്താവന പ്രകാരം ഗോർബച്ചേവ് ദീർഘനാളത്തെ അസുഖത്തെ തുടർന്നാണ് മരിച്ചത്. മറ്റ് വിശദാംശങ്ങളൊന്നും നൽകിയിട്ടില്ല. ഏഴ് വർഷത്തിൽ താഴെ മാത്രം അധികാരത്തിലിരുന്നെങ്കിലും, ഗോർബച്ചേവ് ആശ്വാസകരമായ മാറ്റങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര അഴിച്ചുവിട്ടു. എന്നാൽ അവ പ്രതീക്ഷയ്ക്ക് വിപരീതമാവുകയും സോവിയറ്റ് ഭരണകൂടത്തിന്റെ തകർച്ചയിലും കിഴക്കൻ യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളെ റഷ്യൻ ആധിപത്യത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുകയും ദശാബ്ദങ്ങൾ നീണ്ട കിഴക്കൻ-പടിഞ്ഞാറൻ ആണവ ഏറ്റുമുട്ടലിന്റെ അന്ത്യത്തിലും കലാശിക്കുകയും ചെയ്തു.
യുഎസ് പ്രസിഡന്റ് ജോ ബൈഡൻ ഗോർബച്ചേവിനെ “ശ്രദ്ധേയമായ കാഴ്ചപ്പാടുള്ള മനുഷ്യൻ” എന്നും “അപൂർവ്വമായ നേതാവ്” എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചു, “വ്യത്യസ്തമായ ഒരു ഭാവി സാധ്യമാണെന്ന് കാണാനുള്ള ഭാവനയും അത് നേടാൻ തന്റെ മുഴുവൻ കരിയറും പണയപ്പെടുത്താനുള്ള ധൈര്യവും അദ്ദേഹത്തിന് ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഗോർബച്ചേവിനേക്കാൾ “ചരിത്രത്തിന്റെ ഗതിയെ കൂടുതൽ പോസിറ്റീവ് ദിശയിൽ മാറ്റിമറിച്ച ഒരു വ്യക്തിയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാൻ പ്രയാസമാണ്”, പൊളിറ്റിക്കൽ അനലിസ്റ്റും മോസ്കോയിലെ മുൻ യുഎസ് അംബാസഡറുമായ മൈക്കൽ മക്ഫോൾ ട്വിറ്ററിൽ പറഞ്ഞു. “ആശയങ്ങളുടെയും വ്യക്തികളുടെയും ശക്തിയിൽ വിശ്വസിച്ചിരുന്ന ഒരു ആദർശവാദിയായിരുന്നു ഗോർബച്ചേവ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാരമ്പര്യത്തിൽ നിന്ന് നമ്മൾ പഠിക്കണം.
ഗോർബച്ചേവിന്റെ പതനം അപമാനകരമായിരുന്നു. 1991 ഓഗസ്റ്റിൽ തനിക്കെതിരെ നടന്ന ഒരു അട്ടിമറി ശ്രമത്താൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അധികാരം നിരാശാജനകമായി നഷ്ടപ്പെട്ടു. റഷ്യൻ റിപ്പബ്ലിക് സ്വാതന്ത്ര്യം പ്രഖ്യാപിച്ചതിന് ശേഷം 1991 ഡിസംബർ 25-ന് അദ്ദേഹം രാജിവയ്ക്കുന്നതുവരെ റിപ്പബ്ലിക്കിനെ നിരീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം തന്റെ അവസാന മാസങ്ങൾ ചെലവഴിച്ചു. സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ ഒരു ദിവസത്തിനുശേഷം സ്വയം വിസ്മൃതിയിലായി.
തകർച്ചയ്ക്ക് കാൽനൂറ്റാണ്ടിനുശേഷം, ആണവ രാജ്യത്തിലെ കുഴപ്പങ്ങൾ ഭയന്ന് സോവിയറ്റ് യൂണിയനെ ഒരുമിച്ച് നിർത്താൻ വ്യാപകമായ ശക്തി ഉപയോഗിക്കുന്നത് താൻ പരിഗണിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് ഗോർബച്ചേവ് അസോസിയേറ്റഡ് പ്രസ്സിനോട് പറഞ്ഞു. സോവിയറ്റ് തകർച്ച ഉൾപ്പെടെയുള്ള പല മാറ്റങ്ങളും 1985 മാർച്ചിൽ സോവിയറ്റ് നേതാവാകുമ്പോൾ ഗോർബച്ചേവ് വിഭാവനം ചെയ്ത പരിവർത്തനവുമായി യാതൊരു സാമ്യവുമില്ല എന്നതാണ് വസ്തുത.
തന്റെ ഭരണത്തിന്റെ അവസാനത്തോടെ, താൻ ആരംഭിച്ച ചുഴലിക്കാറ്റ് തടയാൻ അദ്ദേഹത്തിന് ശക്തിയില്ലായിരുന്നു. എങ്കിലും 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രണ്ടാം പകുതിയിൽ മറ്റേതൊരു രാഷ്ട്രീയ വ്യക്തിത്വത്തേക്കാളും വലിയ സ്വാധീനം ഗോർബച്ചേവ് ചെലുത്തിയിരിക്കാം.
