ബഹിരാകാശ മാലിന്യ നിർമ്മാർജ്ജനം; ബാഹുബലിയുടെ മടക്കത്തിലൂടെ വൻ ചരിത്രനേട്ടം കുറിച്ച് ഐഎസ്ആർഒ

ബഹിരാകാശ രംഗത്ത് സുസ്ഥിരത ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള ഇന്ത്യയുടെ സുപ്രധാന ചുവടുവെപ്പിൽ ചരിത്രനേട്ടവുമായി ഐഎസ്ആർഒ (ISRO). ഇന്ത്യയുടെ വിശ്വസ്ത ഭാരമേറിയ റോക്കറ്റായ LVM3-യുടെ (ബാഹുബലി) ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട അപ്പർ സ്റ്റേജ് ഭൂമിയുടെ അന്തരീക്ഷത്തിലേക്ക് സുരക്ഷിതമായി തിരിച്ചെത്തി. അന്താരാഷ്ട്ര മാനദണ്ഡങ്ങളെല്ലാം കാറ്റിൽപ്പറത്തി, വെറും ഒൻപത് മാസത്തിനുള്ളിലാണ് ഈ മിഷൻ ഐഎസ്ആർഒ വിജയകരമായി പൂർത്തിയാക്കിയത്.

പ്രധാന വിവരങ്ങൾ ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ

• റോക്കറ്റ്: LVM3 (Launch Vehicle Mark-3 / ബാഹുബലി)
• ഭാഗം: C25 അപ്പർ സ്റ്റേജ്
• വിക്ഷേപണ തീയതി: 2025 നവംബർ 2 (ശ്രീഹരിക്കോട്ട)
• പേലോഡ്: CMS-03 ആശയവിനിമയ ഉപഗ്രഹം
• അന്തരീക്ഷത്തിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തിയ തീയതി: ജൂലൈ 30, 2026 (വൈകുന്നേരം 5:38-ഓടെ)
• സ്ഥലം: അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിന് മുകളിൽ

കൃത്യതയാർന്ന മിഷൻ പ്ലാനിംഗ്

2025 നവംബർ 2ന് ശ്രീഹരിക്കോട്ടയിലെ സതീഷ് ധവാൻ ബഹിരാകാശ നിലയത്തിൽ നിന്നാണ് LVM3 റോക്കറ്റ് വിക്ഷേപിച്ചത്. രാജ്യത്തിന്റെ സുപ്രധാന ആശയവിനിമയ ഉപഗ്രഹമായ CMS-03-നെ വിജയകരമായി ഭ്രമണപഥത്തിൽ എത്തിച്ച ശേഷമാണ് റോക്കറ്റിന്റെ സി25 (C25) അപ്പർ സ്റ്റേജ് ഭ്രമണപഥത്തിൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടത്.

തുടർന്ന് അപ്രതീക്ഷിതമായ പൊട്ടിത്തെറികളും അപകടങ്ങളും ഒഴിവാക്കുന്നതിനായി റോക്കറ്റിനെ ‘പാസിവേഷൻ’ (Passivation) എന്ന പ്രക്രിയയ്ക്ക് വിധേയമാക്കിയിരുന്നു.

നിരീക്ഷണവും സുരക്ഷിത തിരിച്ചുവരവും

അപ്പർ സ്റ്റേജിന്റെ ഓരോ ചലനവും ഐഎസ്ആർഒയുടെ സിസ്റ്റം ഫോർ സേഫ് ആൻഡ് സസ്റ്റെയ്‌നബിൾ സ്‌പേസ് ഓപ്പറേഷൻസ് മാനേജ്‌മെന്റും (IS4OM), യു.എസ് സ്‌പേസ് കമാൻഡും ചേർന്ന് സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. ശ്രീഹരിക്കോട്ടയിലെ മൾട്ടി ഒബ്ജക്റ്റ് ട്രാക്കിങ് റഡാറും ഇതിനായി പൂർണ്ണ സജ്ജമായിരുന്നു.

കണക്കുകൂട്ടലുകൾ തെറ്റിക്കാതെ, ജൂലൈ 30-ന് വൈകുന്നേരം 5:38-ഓടെ അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിന് മുകളിലൂടെ ഇത് ഭൂമിയുടെ അന്തരീക്ഷത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. അന്തരീക്ഷത്തിലെ കഠിനമായ ഘർഷണ ചൂടിൽ റോക്കറ്റിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും പൂർണ്ണമായി കത്തിനശിച്ചു. ഉയർന്ന താപനിലയെ പ്രതിരോധിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള വാതക സിലിണ്ടറുകളും നോസിലുകളും പോലെയുള്ള ചെറിയ ഭാഗങ്ങൾ മാത്രമാണ് അവശേഷിച്ചത് എന്ന് ശാസ്ത്രജ്ഞർ സ്ഥിരീകരിച്ചു.

ആഗോളതലത്തിൽ ഇന്ത്യയുടെ തിളക്കം

• 25 വർഷത്തിന് പകരം 9 മാസം: അന്താരാഷ്ട്ര മാനദണ്ഡപ്രകാരം ഇത്തരം ബഹിരാകാശ അവശിഷ്ടങ്ങൾ നശിക്കാൻ 25 വർഷം വരെയാണ് അനുവദിച്ചിട്ടുള്ളതെങ്കിൽ, ഐഎസ്ആർഒ വെറും ഒൻപത് മാസം കൊണ്ടാണ് ഇത് സാധ്യമാക്കിയത്.
• ഡെബ്രിസ് ഫ്രീ സ്‌പേസ് മിഷൻ: താഴ്ന്ന ഭ്രമണപഥത്തിലെ റോക്കറ്റ് സ്റ്റേജുകളുടെ ആയുസ്സ് അഞ്ച് വർഷമായി പരിമിതപ്പെടുത്തണമെന്ന ഇന്ത്യയുടെ കർശനമായ നയത്തിന്റെ വിജയമാണ് ഈ തിരിച്ചുവരവ്.

ബഹിരാകാശ മാലിന്യങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിൽ ഇന്ത്യ നൽകുന്ന മുൻഗണന ആഗോള ബഹിരാകാശ ഏജൻസികൾക്കിടയിൽ രാജ്യത്തിന്റെ പ്രശസ്തി പുതിയ ഉയരങ്ങളിൽ എത്തിച്ചിരിക്കുകയാണ്.