| വാമിക
ഇറാൻ പരമോന്നത നേതാവ് അയത്തുള്ള അലി ഖമേനിയുടെ മരണം ആഗോള രാഷ്ട്രീയത്തിൽ വലിയ ചർച്ചകൾക്കാണ് വഴിതുറന്നിരിക്കുന്നത്. ഫെബ്രുവരി 28-ന് നടന്ന യുഎസ്-ഇസ്രായേൽ ആക്രമണത്തിലാണ് അദ്ദേഹം കൊല്ലപ്പെട്ടത്. ഇന്ത്യയുമായുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബന്ധം പലപ്പോഴും സങ്കീർണ്ണമായിരുന്നു; ഒരുവശത്ത് സഹകരണം നിലനിർത്തുമ്പോൾ തന്നെ ഇന്ത്യയുടെ ആഭ്യന്തര കാര്യങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം നടത്തിയ ഇടപെടലുകൾ വലിയ അതൃപ്തി ഉണ്ടാക്കിയിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തെ ലോകരാഷ്ട്രങ്ങൾ വ്യത്യസ്ത രീതിയിലാണ് പ്രതികരിച്ചത്. റഷ്യയും ചൈനയും പാകിസ്ഥാനും അനുശോചനം അറിയിച്ചപ്പോൾ, യുഎസ്, ഇസ്രായേൽ ഉൾപ്പെടെയുള്ള രാജ്യങ്ങൾ ഈ മാറ്റത്തെ സ്വാഗതം ചെയ്തു.
2017 മുതൽ ഇന്ത്യയുടെ ആഭ്യന്തര വിഷയങ്ങളിൽ ഖമേനി നടത്തിയ നിരന്തരമായ പ്രസ്താവനകൾ ഇരുരാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള നയതന്ത്ര ബന്ധത്തിൽ വിള്ളലുകൾ വീഴ്ത്തിയിരുന്നു. 2017-ൽ കാശ്മീരിലെ മുസ്ലിങ്ങളെ പിന്തുണയ്ക്കണമെന്ന് അദ്ദേഹം ആഹ്വാനം ചെയ്തു. 2019-ൽ ആർട്ടിക്കിൾ 370 റദ്ദാക്കിയപ്പോൾ ഇന്ത്യ നീതിയുക്തമായ നയം സ്വീകരിക്കണമെന്ന് അദ്ദേഹം പരസ്യമായി ആവശ്യപ്പെട്ടു. 2020-ലെ പൗരത്വ നിയമ ഭേദഗതി (CAA) വിരുദ്ധ പ്രക്ഷോഭങ്ങളെയും ഡൽഹി കലാപത്തെയും മുസ്ലിം കൂട്ടക്കൊല എന്ന് അദ്ദേഹം വിശേഷിപ്പിച്ചത് ഇന്ത്യയുടെ കടുത്ത പ്രതിഷേധത്തിന് കാരണമായി. ഓരോ തവണയും ഇന്ത്യൻ വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയം ഇറാൻ സ്ഥാനപതിയെ വിളിച്ചുവരുത്തി തന്റെ വിയോജിപ്പ് അറിയിച്ചിരുന്നു.
ഖമേനിയുടെ പ്രസ്താവനകൾ പലപ്പോഴും പാകിസ്ഥാൻ പ്രചരിപ്പിക്കുന്ന നരേഷനുകൾക്ക് സമാനമായിരുന്നു എന്നതാണ് ഇന്ത്യയെ ചൊടിപ്പിച്ചത്. 2024 സെപ്റ്റംബറിൽ അദ്ദേഹം ഇന്ത്യയെ ഗാസയോടും മ്യാൻമറിനോടും ഉപമിച്ചത് വലിയ വിവാദമായി, ഇതിനെ “തെറ്റായ വിവരങ്ങൾ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതും അസ്വീകാര്യവും” എന്നാണ് വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയം വിശേഷിപ്പിച്ചത്. ഇന്ത്യയുടെ അടുത്ത തന്ത്രപ്രധാന പങ്കാളികളായ സൗദി അറേബ്യ, യുഎഇ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങൾക്ക് നേരെ ഇറാൻ നടത്തുന്ന സൈനിക നീക്കങ്ങളും ഇന്ത്യയുടെ ആശങ്ക വർദ്ധിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഒമ്പത് ദശലക്ഷത്തിലധികം ഇന്ത്യക്കാർ വസിക്കുന്ന ഈ മേഖലയിൽ സമാധാനം നിലനിർത്തേണ്ടത് ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ താൽപ്പര്യമായിരുന്നു.
ഇറാനോടുള്ള ഇന്ത്യയുടെ നിലപാടുകളിൽ കാലത്തിനനുസരിച്ച് മാറ്റങ്ങൾ വന്നിട്ടുണ്ട്. 2004-14 കാലഘട്ടത്തിൽ യുപിഎ സർക്കാർ മൂന്ന് തവണ ഐഎഇഎയിൽ (IAEA) ഇറാനെതിരെ വോട്ട് ചെയ്തിരുന്നു. 2005-ലും 2006-ലും 2009-ലും നടന്ന ഈ വോട്ടെടുപ്പുകൾ ഇന്ത്യ-യുഎസ് സിവിൽ ആണവ കരാറിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിലായിരുന്നു. എന്നാൽ 2022-ൽ ഇറാന്റെ ആണവ പദ്ധതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സമാനമായ ഒരു പ്രമേയത്തിൽ നിന്ന് എൻഡിഎ സർക്കാർ വിട്ടുനിന്നു. ഇറാന്റെ ആഭ്യന്തര കാര്യങ്ങളിൽ ഖമേനി സ്ത്രീകളുടെ അവകാശങ്ങൾക്ക് എതിരായ നിലപാടുകൾ സ്വീകരിച്ചിരുന്നതായും വിമർശനങ്ങളുണ്ട്.
ഖമേനിയുടെ മരണശേഷം മധ്യേഷ്യയിൽ ഉടലെടുത്തിട്ടുള്ള സംഘർഷാവസ്ഥയിൽ അതീവ ജാഗ്രതയോടെയാണ് ഇന്ത്യ പ്രതികരിച്ചത്. സംയമനവും ചർച്ചകളും വഴി സംഘർഷം കുറയ്ക്കണമെന്ന് ഇന്ത്യൻ വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയ വക്താവ് ആഹ്വാനം ചെയ്തു. ഇന്ത്യയുടെ ആഭ്യന്തര പരമാധികാരത്തെ ചോദ്യം ചെയ്ത നേതാവെന്ന നിലയിൽ ഖമേനിയുടെ പൈതൃകം ഇന്ത്യയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം സമ്മിശ്രമാണ്. വരും ദിവസങ്ങളിൽ ഇറാന്റെ പുതിയ നേതൃത്വവുമായി ഇന്ത്യ എങ്ങനെയുള്ള ബന്ധമാണ് പുലർത്തുക എന്നത് ആഗോള രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിർണ്ണായകമാകും.
