രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം മുതൽ അമേരിക്കയുടെ വിദേശനയ തന്ത്രത്തിൻ്റെ അടിസ്ഥാനം സുപ്രധാന കടൽ പാതകളുടെയും ഇടുങ്ങിയ ചോക്ക് പോയിന്റുകളുടെയും നിയന്ത്രണം ആയിരുന്നു.
1942ൽ ഡച്ച്- അമേരിക്കൻ രാഷ്ട്രീയ ഭൂമി ശാസ്ത്രജ്ഞനായ നിക്കോളാസ് സ്പൈക്‌മൻ വിശദീകരിച്ച റിംലാൻഡ് സിദ്ധാന്തത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഉള്ളതാണ് ഇത്. 1904ൽ ബ്രിട്ടീഷ് രാഷ്ട്രീയ ഭൂമി ശാസ്ത്രജ്ഞനായ ഹാൽഫോർഡ് മക്കിൻഡർ രൂപപ്പെടുത്തിയ ഹാർട്ട്ലാൻഡ് സിദ്ധാന്തത്തിന് തിരിച്ചടിയായിരുന്നു ഇത്.
സമുദ്രശക്തിക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ കഴിയാത്തതും എന്നാൽ ഒരു വലിയ ലോകശക്തിയുടെ ഇരിപ്പിടമാകാനുള്ള വിശാലമായ ശേഷിയുള്ളതുമായ യുറേഷ്യൻ കോർ (റഷ്യ എന്ന് വായിക്കുക) ലോകത്തെ മുഴുവൻ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന കാഴ്‌ചപ്പാട് അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവെച്ചു.
ലോകത്തിൻ്റെ മൂന്നിൽ രണ്ട് ഭാഗവും ലോക ജനസംഖ്യയുടെ ഏഴ് എട്ടിൽ ഒരു ഭാഗവും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന യൂറോപ്പ്, ഏഷ്യ, ആഫ്രിക്ക എന്നിവയെ ‘ലോക ദ്വീപ്’ എന്ന് മാക്കിൻഡർ ലോകത്തെ വിഭജിച്ചു.
പക്ഷേ, ഒന്നാം ലോക മഹായുദ്ധ സമയത്ത് അമേരിക്ക അറ്റ്ലാന്റിക് ‘കടന്ന്’ ഒരു ട്രാൻസ് അറ്റ്ലാന്റിക് ശക്തിയായി മാറുന്നതിനും ഒടുവിൽ ആഗോള ശക്തിയാകുന്നതിനും ലോകത്തിലെ ഏക സൂപ്പർ പവർ അല്ലെങ്കിൽ ‘ഹൈപ്പർ പവർ’ എന്ന നിലയിൽ ഒരു ഹ്രസ്വകാലത്തേക്ക് സങ്കൽപ്പിക്കുന്നതിനും മുമ്പായിരുന്നു അത്.
രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിന് ശേഷം, മാക്കിൻഡറുടെ ഹാർട്ട്ലാൻഡ് സിദ്ധാന്തം അമേരിക്കൻ തന്ത്രജ്ഞരെ വേട്ടയാടി കൊണ്ടിരുന്നു.
സ്ബിഗ്നിവ് ബ്രെസെൻസ്‌കിയുടെ ക്ലാസിക് കൃതിയായ ദി ഗ്രാൻഡ് ചെസ്സ്ബോർഡ് (1997) മാക്കിൻഡറുടെ ഹാർട്ട് ലാൻഡ് സിദ്ധാന്തത്തെ നേരിട്ട് സ്വീകരിച്ചു, അതിൻ്റെ ക്ലാസിക്കൽ യുറേഷ്യൻ ശ്രദ്ധയെ ഒരു ഏകധ്രുവ, ശീതയുദ്ധാനന്തര ലോകവുമായി പൊരുത്തപ്പെടുത്തുന്നതിന് പുനർസന്ദർഭമാക്കി. അവിടെ യുഎസ് ഏക ആഗോള സൂപ്പർ പവറായി ഉയർന്നുവന്നു. തീർച്ചയായും, ചൈന മാക്കിൻഡറിനെയും ബ്രെസെൻസ്‌കിയെയും മറികടക്കുന്നതിന് മുമ്പായിരുന്നു അത്.
ബ്രെസിൻസ്‌കിയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, ആഗോള തലത്തിൽ മേധാവിത്വം നിലനിർത്താൻ, ഒരൊറ്റ എതിരാളി പോലും ഉയർന്നുവരുന്നത് തടയാൻ യുറേഷ്യൻ ഭൂപ്രദേശത്ത് അമേരിക്ക ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കണം.
റഷ്യ, ചൈന, ഇറാൻ തുടങ്ങിയ എതിരാളികളായ ശക്തികൾ തമ്മിലുള്ള സഖ്യങ്ങൾ തടയുന്നതിലൂടെ, ഹാർട്ട് ലാൻഡിലേക്ക് തുളച്ചുകയറാൻ കഴിയുന്ന ഒരു കര-കടൽ ശക്തി സഖ്യത്തിൻ്റെ ഉദയം തടയാൻ മാക്കിൻഡർ ശ്രമിച്ചു, ബ്രെസിൻസ്‌കിക്ക് ഇത് ആകർഷകമായി തോന്നി.
മക്കിൻഡറിൻ്റെ ഭൂമി ശാസ്ത്രപരമായ മാതൃകയെ ബ്രെസിൻസ്‌കി ഒരു പ്രത്യേക പ്ലേബുക്കിലേക്ക് വികസിപ്പിച്ചു. യുഎസ് തന്ത്രജ്ഞർ ഇപ്പോഴും ബ്രെസിൻസ്‌കിയുടെ കോമ്പസ് ഉപയോഗിച്ച് അവരുടെ വഴിക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നത് അതിശയകരമാണ്.
ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിൽ ഇന്ന് സംഭവിക്കുന്നത് ‘ഒരു ‘മുൻ കാഴ്‌ച’യാണെന്ന് പ്രചരിപ്പിക്കുമ്പോൾ, യുഎസ് സ്റ്റേറ്റ് സെക്രട്ടറി മാർക്കോ റൂബിയോ പോലുള്ള യുഎസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ വെറും കപടതയിൽ മുഴുകുകയാണെന്ന് പറഞ്ഞാൽ മതി.
ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക്
ചോക്ക് പോയിന്റുകൾ എപ്പോഴും യുദ്ധങ്ങളെ നിർണയിച്ചിട്ടുണ്ട്. വാസ്‌തവത്തിൽ, ജലപാതകൾ സുരക്ഷിതമാക്കാനുള്ള പോരാട്ടം കുന്നുകൾ പോലെ തന്നെ പുരാതനമാണ്. ലോകത്തിലെ ഇടുങ്ങിയ കടലുകളിലെ അധികാര പോരാട്ടം എന്ന തലക്കെട്ടിൽ വാരാന്ത്യത്തിൽ ദി ഫിനാൻഷ്യൽ ടൈംസിൽ വന്ന ഒരു കൗതുകകരമായ ലേഖനം ഇങ്ങനെയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്: ‘ബിസി 405ൽ, ലൈസാണ്ടറിൻ്റെ കീഴിലുള്ള സ്‌പാർട്ടക്കാർ ഇപ്പോൾ ഡാർഡനെല്ലസ് (ഇന്നത്തെ തുർക്കി) എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഇടുങ്ങിയ പാത ലക്ഷ്യമാക്കി. ഏഥൻസിനെ അതിൻ്റെ പ്രധാന ധാന്യ സ്രോതസിൽ നിന്ന് വിച്ഛേദിച്ചു. ‘തത്ഫലമായുണ്ടായ ക്ഷാമം ഒരു സാമ്രാജ്യത്തിൻ്റെ കീഴടങ്ങലിന് കാരണമായി.’
‘ഇത്തരം ഇടുങ്ങിയ ചോക്ക് പോയിന്റുകൾ ആഗോള കടൽമാർഗ വ്യാപാരത്തിന് ഒരു പ്രധാന അപകട സാധ്യതയാണ്: ഇടുങ്ങിയ ജലപാതകളിലൂടെ നാവികർ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, കടൽക്കൊള്ളക്കാർ മുതൽ തീവ്രവാദികളും നിയന്ത്രണത്തിനായി മത്സരിക്കുന്ന പ്രധാന ശക്തികളും വരെയുള്ള അപകട സാധ്യതകൾ അവർ നേരിടുന്നു.’
‘ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിൽ ഇപ്പോൾ ആ ദുർബലതകൾ തുറന്നുകാട്ടപ്പെടുന്നു… ഫെബ്രുവരിയിൽ യുഎസും ഇസ്രായേലും ഇറാനെ ആക്രമിച്ചതിന് ശേഷം, കടലിടുക്കിൻ്റെ നിയന്ത്രണം ഏറ്റെടുത്തതായി ടെഹ്‌റാൻ പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇറാനിയൻ തുറമുഖങ്ങൾ ഉപരോധിച്ചു കൊണ്ട് വാഷിംഗ്ടൺ പ്രതികരിച്ചു.’
“ഹോർമുസ് പ്രതിസന്ധിക്ക് മുമ്പുതന്നെ, സമുദ്ര ചോക്ക് പോയിന്റുകളിലെ തടസങ്ങൾ ഓരോ വർഷവും ഏകദേശം 190 ബില്യൺ ഡോളറിൻ്റെ വ്യാപാരത്തെ ബാധിച്ചു” എന്ന് ഫിനാൻഷ്യൽ ടൈംസ് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നു. ലോകത്തിലെ രണ്ടാമത്തെ വലിയ കണ്ടെയ്‌നർ ഷിപ്പിംഗ് ലൈനായ മെഴ്‌സ്‌കിൻ്റെ സിഇഒയെ ഉദ്ധരിച്ച്, “ഈ വ്യാപാര റൂട്ടുകളിൽ ചിലത് നമ്മൾ മുമ്പ് കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത അളവിൽ ആയുധങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്” -എന്ന് അത് പറയുന്നു.
വഴിയിൽ, പനാമ കനാലിൻ്റെ നിയന്ത്രണം ഏറ്റെടുക്കുമെന്ന് ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയ പ്രസിഡന്റ് ട്രംപ്, പശ്ചിമാർദ്ധ ഗോളവുമായുള്ള വ്യാപാരത്തിനായി ജലപാത ഉപയോഗിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് ചൈനയെ തടഞ്ഞുകൊണ്ട് തൻ്റെ ഭീഷണിയെ തുടർന്ന് പ്രവർത്തിച്ചു.
പനാമ കനാലിന്മേലുള്ള അമേരിക്കയുടെ നിയന്ത്രണം നിർവീര്യമാക്കുന്നതിനായി ‘ഒരു നിക്കരാഗ്വ കനാൽ നിർമ്മിക്കാൻ വീണ്ടും ജ്വലിപ്പിക്കുക’ എന്ന ആശയം ബീജിംഗ് പരീക്ഷിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് റിപ്പോർട്ടുണ്ട്.
ജനുവരിയിൽ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയുടെ ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്ര തീരത്ത് നടന്ന റഷ്യൻ- ചൈനീസ് സംയുക്ത നാവികാഭ്യാസത്തിൽ (ചോക്ക്പോയിന്റ് പവർ പ്ലേ) വ്യക്തമാകുന്നതുപോലെ, ചാത്തം ഹൗസ് ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തെ അമേരിക്ക, ചൈന, റഷ്യ എന്നിവക്കിടയിലുള്ള ഒരു സമ്മർദ്ദ ബിന്ദുവായി കണക്കാക്കുന്നു.
മഞ്ഞുമൂടിയ ആർട്ടിക് സമുദ്രത്തിലൂടെ റഷ്യ വികസിപ്പിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്ന നോർത്തേൺ റൂട്ട്, യൂറോപ്പിലേക്കുള്ള യാത്രാ സമയം കുറക്കുക മാത്രമല്ല, റഷ്യക്കും യുഎസിനും ഇടയിലുള്ള ഇടുങ്ങിയ ബെറിംഗ് കടലിടുക്ക് ഉൾപ്പെടെ ‘അഞ്ചോ ആറോ പ്രധാന ചോക്ക് പോയിന്റുകൾ മറികടക്കുകയും’ ചെയ്യും!
മലാക്ക കടലിടുക്ക് ലക്ഷ്യമിട്ട് അമേരിക്കയും ഇന്തോനേഷ്യയും തമ്മിൽ അടുത്തിടെ ഒപ്പുവച്ച പ്രതിരോധ കരാർ, ദക്ഷിണ ചൈനാ കടലിലെ ‘നാവിഗേഷൻ സ്വാതന്ത്ര്യ’ത്തെ നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്നു.
ബംഗ്ലാദേശിൽ ഒരു സൈനിക താവളം സ്ഥാപിക്കാനുള്ള അമേരിക്കൻ പദ്ധതിയും സമാനമായ ഒരു സംഭവ വികാസമാണ്.
ചൈന സബ് മറൈൻ
കടൽ പാതകൾ തന്ത്രപരമായ ആയുധങ്ങളായി മാറുന്നു. ജലപാതകളെ ചൊല്ലിയുള്ള തർക്കങ്ങൾ ഭാവിയിൽ കൂടുതൽ രൂക്ഷമാകുമെന്നതാണ് ഭൂരാഷ്ട്രീയ യാഥാർത്ഥ്യം എന്ന് പറഞ്ഞാൽ മതി.
മാത്രമല്ല, ചോക്ക് പോയിന്റുകൾക്കുള്ള ബദലുകൾക്കായുള്ള തിരയൽ പുതിയ ആശ്രിതത്വങ്ങൾ സൃഷ്‌ടിക്കുകയേ ഉള്ളൂ. ആഗോള മേധാവിത്വം എന്ന നിലയിൽ യുഎസിൻ്റെ ഔന്നത്യവും സ്വാധീനവും കുറഞ്ഞുവരുമ്പോൾ, മറ്റ് അധികാര കേന്ദ്രങ്ങൾ ശക്തി വർദ്ധിപ്പിക്കുകയാണ്.
യുദ്ധ സാഹചര്യങ്ങളിലാണ് സമുദ്രപാതകളുടെയും ജലപാതകളുടെയും നിയന്ത്രണം നിർണായകമാകുന്നത്. അമേരിക്കയും ഇസ്രായേലും ഒരു യുദ്ധം അടിച്ചേൽപ്പിച്ചതിന് ശേഷം മാത്രമാണ് ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിനെ ‘ആയുധമാക്കാൻ’ ഇറാൻ നിർബന്ധിതരായത്.
മറുവശത്ത്, കിഴക്കൻ മെഡിറ്ററേനിയനിൽ തന്ത്രപരമായ ആധിപത്യം നേടുന്നതിനുള്ള ഒരു ഭൗമരാഷ്ട്രീയ പോരാട്ടമായിരുന്നു ഒരു ദശാബ്‌ദക്കാലത്തെ സിറിയൻ യുദ്ധം എന്നതിൽ സംശയമില്ല.
മുൻ സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ്റെ അടുത്ത സഖ്യകക്ഷിയായ സിറിയയിലെ റഷ്യൻ താവളങ്ങൾ, ശീതയുദ്ധാനന്തരം മെഡിറ്ററേനിയനെ നാറ്റോയുടെ ഒരു പ്രത്യേക സംരക്ഷണ കേന്ദ്രമാക്കി മാറ്റാനും, കരിങ്കടലിൽ റഷ്യയുടെ ആധിപത്യം ദുർബലപ്പെടുത്താനും, ലിബിയയിലും സഹേൽ മേഖലയിലും (കിഴക്കോട്ട് ആഫ്രിക്കയുടെ കൊമ്പിനോട് ചേർന്നുള്ള പ്രദേശത്ത്) മോസ്കോക്ക്‌ സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നത് ബുദ്ധിമുട്ടാക്കാനും നടത്തിയ ശ്രമത്തിൽ പടിഞ്ഞാറിന് ഒരു കണ്ണുനീർ പോലെയായിരുന്നു.
രസകരമെന്ന് പറയട്ടെ, സിറിയയിലെ റഷ്യൻ താവളങ്ങൾ സിറിയൻ സൈന്യത്തിനുള്ള പരിശീലന കേന്ദ്രങ്ങളാക്കി മാറ്റുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കാൻ സിറിയൻ പ്രസിഡന്റ് അഹമ്മദ് അൽ- ഷറ ലണ്ടനിലെ ചാത്തം ഹൗസിൽ ഒരു പാനൽ ചർച്ചയുടെ വേദി തിരഞ്ഞെടുത്തു.
ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക്
സുഡാനിലെ കൊടും യുദ്ധം ചെങ്കടലിൻ്റെ നിയന്ത്രണം ഏറ്റെടുക്കാനുള്ള കടുത്ത മത്സരത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നു. 2017 ൽ 600 മില്യൺ ഡോളർ ചെലവിൽ ചൈന തങ്ങളുടെ ആദ്യത്തെ (ഒരേയൊരു) വിദേശ സൈനിക താവളം ജിബൂട്ടിയിൽ നിർമ്മിച്ചു.
പോർട്ട് സുഡാനിൽ ഒരു അന്തർവാഹിനി താവളം സ്ഥാപിക്കാനുള്ള റഷ്യൻ നിർദ്ദേശം അമേരിക്കൻ സമ്മർദ്ദം മൂലം ഒരു ദശാബ്‌ദക്കാലമായി പിന്നാക്കം കിടക്കുകയായിരുന്നു.
2023 മുതൽ രാജ്യത്തെ ബാധിച്ചിരിക്കുന്ന ആഭ്യന്തര യുദ്ധത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നതിനുള്ള വ്യോമ പ്രതിരോധ സംവിധാനങ്ങളും മറ്റ് ആയുധങ്ങളും വാങ്ങുന്നതിന് പകരമായി, 300 സൈനികരെയും ആണവശക്തിയുള്ള കപ്പലുകൾ ഉൾപ്പെടെ നാല് യുദ്ധക്കപ്പലുകളെയും ഉൾക്കൊള്ളാൻ മോസ്കോയുമായി 25 വർഷത്തെ കരാർ സുഡാൻ സർക്കാർ അടുത്തിടെ നിർദ്ദേശിച്ചതായി റിപ്പോർട്ടുകൾ പറയുന്നു.
ആഫ്രിക്കൻ ഭൂഖണ്ഡത്തിലെ മോസ്കോയുടെ ആദ്യത്തെ നാവിക ചുവടുവെയ്‌പ്പിനെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്ന ഈ താവളത്തിലൂടെ, ലോകമെമ്പാടുമുള്ള വ്യാപാരത്തിൻ്റെ 12% കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന- സൂയസ് കനാലിനെയും ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന- ഒരു സുപ്രധാന ആഗോള സമുദ്ര ഇടനാഴിയിലേക്ക് റഷ്യക്ക് സ്ഥിരമായ പ്രവേശനം ലഭിക്കുന്നു.
നിസംശയമായും, ട്രംപ് ഗ്രീൻലാൻഡ് പിടിച്ചെടുക്കാനുള്ള പദ്ധതിയിലെ ഒരു പരിഗണന, ആർട്ടിക് മേഖലയിൽ നിന്നുള്ള കടൽ പാത നിയന്ത്രിക്കാൻ അമേരിക്കയെ ഒരു കമാൻഡിംഗ് സ്ഥാനത്ത് എത്തിക്കുമെന്നതും ആണ്. പെർമാഫ്രോസ്റ്റ് ഉരുകി റഷ്യ വികസിപ്പിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്ന വടക്കൻ റൂട്ട് പൂർണമായും പ്രവർത്തന ക്ഷമമാകുന്നതോടെ ആർട്ടിക് സമുദ്ര പാത ഒരു തന്ത്രപ്രധാനമായ സമുദ്ര പാതയാകുമെന്ന് ഉറപ്പാണ്.
ആർട്ടിക് സമുദ്രത്തിലെ ഗ്രീൻലാൻഡ് കടലിനെയും അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിലെ ഇർമിംഗർ കടലിനെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന 480 കിലോമീറ്റർ നീളമുള്ള ജലപാതയായ ഡെൻമാർക്ക് കടലിടുക്കിന്, ഗ്രീൻലാൻഡിനും ഐസ്‌ലാൻഡിനും ഇടയിലുള്ള ഏറ്റവും ഇടുങ്ങിയ സ്ഥലത്ത് 290 കിലോമീറ്റർ വീതി മാത്രമേയുള്ളൂ.
ജലപാതകളുടെ നിയന്ത്രണത്തിനായുള്ള പോരാട്ടത്തെ ഒരു ജീവിത വസ്‌തുതയായി കണ്ട് ജീവിക്കാൻ അന്താരാഷ്ട്ര സമൂഹം പഠിക്കണം.
ഇറാനും ഒമാനും തങ്ങളുടെ സമുദ്രാതിർത്തി ഉപയോഗിക്കുന്ന കപ്പലുകൾക്ക് സേവനം നൽകുന്നതിന് ഫീസ് ഈടാക്കാൻ തീരുമാനിച്ചാൽ, അങ്ങനെയാകട്ടെ. യുക്തിരഹിതമായി സ്വയം നശിപ്പിക്കുന്ന പ്രവൃത്തിയിലാണ് യുഎസ് ഏർപ്പെടുന്നത്.
