| വാമിക
ഇന്ത്യയുടെ വിദേശ നയം രാജ്യത്തിന്റെ ദേശീയ താൽപര്യങ്ങൾ, സുരക്ഷ, സാമ്പത്തിക വികസനം, ആഗോള ബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള ദീർഘകാല സമീപനമാണ്. ഭരണകൂടങ്ങൾ മാറിയാലും ഈ അടിസ്ഥാന തത്വങ്ങളിൽ വലിയ മാറ്റം സാധാരണയായി സംഭവിക്കാറില്ല. എന്നാൽ കാലാനുസൃതമായി മുൻഗണനകളിലും നടപ്പിലാക്കുന്ന രീതികളിലും വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.
സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര കാലത്ത് ജവഹർലാൽ നെഹ്റു രൂപപ്പെടുത്തിയ വിദേശ നയത്തിന്റെ പ്രധാന സ്തംഭം ചേരിചേരാ നയം (Non-Alignment) ആയിരുന്നു. ശീതയുദ്ധ കാലത്ത് അമേരിക്കയുടെയും സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെയും സ്വാധീനത്തിൽ നിന്ന് മാറി നിൽക്കുക എന്നതായിരുന്നു ലക്ഷ്യം. പിന്നീട് ഇത് തന്ത്രപ്രധാന സ്വയംഭരണം (Strategic Autonomy) എന്ന ആശയമായി വികസിച്ചു.
ഇന്നത്തെ സാഹചര്യത്തിൽ “മൾട്ടി-അലൈൻമെന്റ്” എന്ന സമീപനമാണ് ഇന്ത്യ പിന്തുടരുന്നത്. അതായത്, ഒരേസമയം പല രാജ്യങ്ങളുമായും തന്ത്രപരമായ ബന്ധങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുക. ഉദാഹരണത്തിന്, അമേരിക്ക, റഷ്യ, ചൈന എന്നിവരുമായി വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിൽ സഹകരണം തുടരുന്നു.
നരേന്ദ്ര മോദി നേതൃത്വത്തിലുള്ള നിലവിലെ സർക്കാർ വിദേശ നയത്തിൽ കൂടുതൽ സജീവമായ ഇടപെടലുകളും സാമ്പത്തിക-സുരക്ഷാ ബന്ധങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തലും മുൻനിർത്തുന്നു. ഇൻഡോ-പസഫിക് മേഖലയിലെ സാന്നിധ്യം വർധിപ്പിക്കൽ, ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ശക്തിപ്പെടുത്തൽ, പ്രവാസി ഇന്ത്യൻ സമൂഹവുമായി ഇടപെടൽ എന്നിവയും പ്രധാന ഘടകങ്ങളാണ്.
വിദേശ നയം പൂർണമായും ഒരു സർക്കാരിന്റെ ഇഷ്ടാനുസരണം മാറ്റാൻ സാധിക്കില്ല. കാരണം അതിൽ ദീർഘകാല തന്ത്രപരമായ താൽപര്യങ്ങൾ, അന്താരാഷ്ട്ര കരാറുകളും ബാധ്യതകളും, പ്രതിരോധ-സുരക്ഷാ ഘടകങ്ങൾ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇവയെല്ലാം സ്ഥിരത ആവശ്യപ്പെടുന്നവയാണ്. എന്നാൽ , സർക്കാരുകൾക്ക് ചില മേഖലകളിൽ മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവരാൻ കഴിയും. പ്രത്യേക രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധങ്ങളുടെ തീവ്രത, വ്യാപാര-സാമ്പത്തിക നയങ്ങൾ, ആഗോള വിഷയങ്ങളിലെ നിലപാടുകൾ എന്നിവയാണവ.
ഇപ്പോൾ പോലും ഇന്ത്യയുടെ വിദേശ നയം ഒരു സ്ഥിരതയുള്ള ദിശയിലാണ് നീങ്ങുന്നത്. ഭരണകൂടങ്ങൾ മാറുമ്പോൾ ശൈലിയിലും മുൻഗണനകളിലും മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമെങ്കിലും, ദേശീയ താൽപര്യങ്ങൾ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള അടിസ്ഥാന ഘടനയിൽ വലിയ മാറ്റം സാധാരണയായി ഉണ്ടാകില്ല. ഇന്ത്യ ആഗോള വേദിയിൽ കൂടുതൽ സജീവമായ പങ്ക് വഹിക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, ഈ നയത്തിന്റെ സ്ഥിരതയും ചാഞ്ചാട്ടമില്ലാത്ത സമീപനവും തുടർന്നും നിർണായകമായിരിക്കും.
